- 5 ay önce
Atsız Burucu adıyla yazan Doç. Dr. Mehmet Salih Karaçaltı’nın kaleminden çıkan bu yazı, Osmanlı İmparatorluğu’nun son dönemlerinde Türk unsurların yaşadığı sosyo-ekonomik ve kültürel gerilemeyi çeşitli tarihsel örneklerle sorgulamaktadır. Yazar, devletin asli kurucusu olan Türklerin ağır askerlik yükümlülükleri ve ekonomik kısıtlamalar altında ezilirken, gayrimüslim azınlıkların ticaret ve bürokraside nasıl imtiyazlı konuma geldiğini ele almaktadır. Ayrıca metin, alfabe reformu, dini kurumların korunması ve arşiv belgelerinin yönetimi gibi konularda Cumhuriyet dönemine yöneltilen eleştirilere karşı Osmanlı dönemiyle kıyaslamalar içeren bir savunma sunmaktadır. Türk halkının geniş bir coğrafyada verdiği can kayıpları ve yoksulluk, azınlıkların refahı ile tezat oluşturacak şekilde vurgulanmaktadır. Sonuç olarak eser, Osmanlı'nın çöküş sürecinde Türk kimliğinin ihmal edilişini ve Cumhuriyet devrimlerinin bu tarihsel arka plan üzerindeki gerekliliğini savunmaktadır.
Kategori
🗞
HaberlerDöküm
00:00Herkese merhaba. Bugün elimizde atsız burucunun kaleme aldığı ezber bozan ve bir o kadar da tartışma yaratan bir makale var.
00:07Biz de bu incelemede hiçbir tarafa çekmeden yazarın bu cesur iddialarını masaya yatırıyoruz.
00:13Hazırsanız tarihin o tozlu ve biraz da sarsıcı sayfalarına doğru bir yolculuğa çıkalım.
00:18Pekala, lafı hiç dolandırmadan hemen konuya girelim.
00:22Makale tam da şu tokat gibi soruyla başlıyor.
00:24Eğer Osmanlı sistemi gerçekten o anlatıldığı kadar mükemmel ve başarılıysa neden Osmanlı'daki Türkler büyük ölçüde yoksulluk içinde kıvranırken azınlık toplulukları,
00:35ticaretin, finansın ve şehir ekonomisinin kaymağını yiyordu?
00:39Peki, bu sorunun peşinden giderken hangi duraklara uğrayacağız?
00:43Sırasıyla ekonomik eşitsizliklere, omuzlanan ağır askeri yüke, harf devriminin pek bilinmeyen arka planına, bitmek bilmeyen arşiv ve cami tartışmalarına ve
00:53son olarak o bitmeyen savaşların faturasına bakacağız.
00:56Yani dop dolu bir gündemimiz var.
00:59İlk durağımız ekonomik ve sosyal eşitsizlik.
01:02Yazarımız incelemesine tam olarak buradan, yani geç Osmanlı dönemindeki o derin yapısal eşitsizliklere sorgulayarak adım atıyor.
01:11Burucu, gücün asıl kemin elinde olduğuna dair argümanını temellendirmek için Yunan ordinarius profesör Dimitri Kitsikis'in çok çarpıcı bir sözünü
01:20alıntılıyor.
01:21Batılılar bizi kışkırtana kadar Osmanlı'yı Ermeniler, biz yani Yunanlılar ve diğer devşirmeler yönetiyordu.
01:29Yazar bu alıntıyla aslında bize şunu söylüyor, güç dinamikleri bizim kitaplarda okuduğumuzdan çok daha farklı bir tablo çiziyordu.
01:37Seyahat Ölgürlüğü konusundaki şu akıl almaz çifte standarda ne demeli peki?
01:41Bir Türk, kendi başkenti İstanbul'a gidebilmek için borcu olmadığını kanıtlayan, üstelik iki kefilli bir muhtesip vizesi almak zorundaydı.
01:49Ama işin ilginç yanı şu ki, Rumlar, Ermeniler veya Yahudiler için böyle bir zorunluluğu kesinlikle yoktu.
01:56İsteyen istediği gibi gidip gelebiliyordu.
01:59Yazar bu yapısal ayrımcılığın altını özellikle çiziyor.
02:02Üstelik mesele sadece seyahatle de bitmiyor.
02:05Yazar dönemin sosyoekonomik manzarasına dair çok yerinde sorular soruyor.
02:08Mesela neden Koskoca Boğaz'ın yalılarında veya köşklerinde neredeyse hiçbir Türk yaşamıyordu?
02:14Neden dönemin dev finans kurumları tamamen gayrimüslimlerin elindeydi?
02:17Ve Türkler buralarda en alt düzey, en sıradan işlerde bile çalışamıyordu?
02:21Hatta bırakın bankayı, doktorlar veya mahalledeki köy bakkalları bile neden çoğunlukla Rum veya Ermeniydi?
02:28İnanılmaz bir uçurum öyle değil mi?
02:30Tabii bu gidişata dur demek isteyenler de olmuş.
02:33Örneğin devlet adamı Mithat Paşa, Türk çiftçisine biraz olsun nefes aldırmak için kolları sıvıyor ve memleket sandıklarını kuruyor.
02:41Ki bu sandıklar bugün bildiğimiz Ziraat Bankası'nın ta kendisi.
02:46Peki bu ekonomik dengeyi Türklerin lehine çevirmeye çalışan Paşa'nın sonu ne oluyor dersiniz?
02:52Tayife sürgüne gönderiliyor ve maalesef orada öldürülüyor.
02:56Gerçekten trajik bir hikaye.
02:59Bu da bizi ikinci bölümümüze getiriyor.
03:01Askeri yük ve bedeli.
03:03Yazarın argümanına göre Türklerin ekonominin bu kadar dışında kalması kesinlikle ama kesinlikle bir tesadüf değildi.
03:10Vatandaşlık görevlerine baktığımızda ortada kelimenin tam anlamıyla devasa bir adaletsizlik var.
03:16Bir yanda 10 ila 15 yıl, evet yanlış duymadığımız 15 yıl boyunca cepheden cepheye koşan, en verimli çağlarını savaşlarda harcayan
03:25Türkler,
03:26diğer yanda ise bu hizmetten uzun yıllar muaf tutulan veya sadece belirli bir bedel ödeyerek askerlikten tamamen sıyrılan gayrimüslim vatandaşlar.
03:36İşte yazar tam da burada çok net bir neden-sonuç ilişkisi kuruyor.
03:41Diyor ki, 15 yıla varan bu inanılmaz askeri yokluk, Türklerin ticaretten, sanattan ve ekonomiden kopmasının birinci sebebiydi.
03:49Yani bir düşünsenize, bir ailenin veya köyün erkek nüfusunun neredeyse tamamı yıllarca cephedeyken,
03:56geride kalanların ekonomiye dahil olması zaten matematiksel olarak imkansızdı.
04:00Şimdi biraz daha ileri saralım ve o meşhur cumhuriyet reformlarının arka planına,
04:05üçüncü bölümümüze geçelim, harf devriminin arka planı.
04:09Yazar burada hepimizin çok iyi bildiği o popüler kültürel algıya meydan okuyor.
04:13Burucu'nun gerçekten yerinde bir sorusu var.
04:16Osmanlı'da alfabe meselesi tam 90 yıl boyunca, evet neredeyse bir asır boyunca tartışılmışken,
04:23neden bugün bile inatla harflerin bir gecede değiştirildiği algısı pompalanıyor?
04:28Yazar, bu bir gecede cahil kaldık efsanesini somut tarihi gerçeklerle çürütüyor.
04:33Bir kere bu öyle anlık tepeden inme bir karar değil,
04:37cehaletle mücadele etmek isteyen tanzimat aydınlarının başlattığı devasa bir süreçten bahsediyoruz.
04:42İlbasan kongrelerinde Latin alfabesi açıkça masaya yatırılmış.
04:46Hatta sıkı durun, Latin harfleri o dönem tapularda, telgraflarda ve saray yazışmalarında zaten fiilen kullanılıyormuş.
04:54Yani aslında ortada var olan bir değişimin resmileşmesi durumu var.
04:58Ve bu 90 yıllık koca sürecin finalini yazar Atatürk'ün Amerikalı bir gazeteciye verdiği o meşhur yanıtla özetliyor.
05:06Gazeteci biraz da suçlayıcı bir tonla,
05:08neden milletin alfabesini değiştirip onları cahil bıraktınız diye sorduğunda Atatürk şu muazzam cevabı veriyor.
05:15Ben 10 bin kişinin alfabesini değiştirdim ama uygun alfabeyle halkıma okuma yazma öğrettim.
05:21Yazar bu alıntıyı, reformun asıl ve tek amacının halkı okur yazar yapmak olduğunu kanıtlayan en güçlü sav olarak önümüze koyuyor.
05:29Gelelim dördüncü bölüme, arşiv ve cami tartışmaları.
05:33Yazar, siyasetin bugün bile en sıcak başlıklarından olan iki iddiayı çok ilginç bir karşılaştırmayla masaya yatırıyor.
05:40İlk olarak şu çok meşhur Cumhuriyet döneminde Osmanlı arşivleri Bulgarlara hurda kağıt olarak satıldığı iddiası var.
05:47Yazar, bu belgelerin aslında çöpe atılmadığını, tam aksine Bulgaristan'da titizlikle tasnif edilip çevrilerek araştırmacılara açıldığını belirtiyor.
05:56Ve hemen peşinden dikkat çekici bir kıyaslama yapıyor.
05:59Peki diyor, AKP döneminde milli kütüphaneden tarihi belgelerin hurda olarak satılması iddiaları neden o aynı hararetle tartışılmıyor?
06:07Yazar burada açıkça çifte standartlı bir eleştiri kültürü olduğuna işaret ediyor.
06:12Aynı karşılaştırmalı ve sorgulayıcı yaklaşımı camiler üzerinden de sürdürüyor.
06:17Cumhuriyet'in camileri satmakla ya da yıkmakla suçlanmasına karşılık, yazar bizi Sultan Vahdettin dönemine götürüyor.
06:24Mesela İstanbul'un göbeğindeki ağ caminin o dönemde satıldığını veya 1921'de St. Espri Kilisesi'ne Papa XV. Benediktin heykelinin dikildiğini
06:32hatırlatıyor.
06:33Üstelik, Vahdettin döneminde satılan ağ camiini kendi cebinden parasıyla geri alıp ibadete açan kişinin, savaşta hasar gören camileri onaran kişinin
06:42bizzat Atatürk olduğunu da özellikle vurguluyor.
06:45Ve nihayet 5. son bölümümüz, Bitmeyen Savaşlar ve Ağıtlar.
06:50Araştırmacı Bahtiyer Aydın'ın çalışmalarından da yararlanılan metnin bence en duygusal, en can alıcı noktası burası.
06:57Yazar, yıkımın coğrafi boyutlarını çizerken Yemen'den Fizan'a, Kafkaslardan Balkanlara uzanan o uçsuz bucaksız cephelerde adeta koca nesillerin yitip gittiğini
07:08anlatıyor.
07:09Sonuç mu? Boşalan köyler, tarlada çürüyen ekinler, tamamen duran bir üretim ve halkın içine düştüğü o derin, o kahredici yoksulluk.
07:19Sonra da hepimizin içine işleyen o çok sarsıcı soruyu soruyor.
07:23Şöyle bir düşünün, Yemen'in o kavurucu çöllerinde kaybettiği gencecik oğlu için ağat yakan bir Rum veya bir Ermeni hiç
07:31duydunuz mu?
07:32İşte bütün meselenin kilit noktası bu.
07:35Yıllar, asırlar geçiyor ama havada su turnam nida ne dersin diye başlayan o meşhur Yemen ağıdı bugün hala bizim dillerimizde,
07:43kalplerimizde söylenmeye devam ediyor.
07:45Yazar, o devasa imparatorluğun o ağır bedelini aslında kimin ödediğini bu ağıt üzerinden tek bir cümleyle özetlemiş oluyor.
07:54Toparlamak gerekirse yazar Burcu, tüm bu tarihsel, ekonomik ve sosyolojik verilerin ışığında makalesini çok net bir tezle noktalıyor.
08:02Yemen'den Balkanlara tüm o cephelerde can verenler, kurdukları devletin başına ta en başından Osmanlı ailesini geçiren Türklerin ta kendisiydi.
08:11İmparatorluğun bedelini kanıyla ödeyenler onlardı.
08:14Bu sunumu bitirirken sizleri şu soruyla baş başa bırakmak istiyorum.
08:19Atsız Burcu'nun önümüze serdiği bu keskin yapısal tezatları bilmek, geç Osmanlı toplumuna ve sonrasında Cumhuriyet'in getirdiği o büyük
08:27reformlara bakış açımızı nasıl değiştiriyor?
08:29Tarihi tek bir pencereden değil, tüm çıplaklığıyla çok boyutlu okumak sanırım hepimize iyi gelecek.
08:36Yeni bir incelemede, yepyeni ufuklarda görüşmek üzere.
08:39Kendinize çok iyi bakın, hoşçakalın.