00:00One, two, three, four.
00:02Often, there are several parts of the Philippines.
00:07But in the past five decades or 50 years,
00:12now, there are a magnitude of 7.8.
00:16In the most part of the Mindanao,
00:19how are our boys doing?
00:33Disaster zone ang dinatnan kong General Santos City nitong Merkulis.
00:44May mga building o gusaling gumuho.
00:51Pagamat tuloy pa rin ang gulong ng buhay,
00:55maraming pamilya ngayon ang nagluluksa
00:58para sa mga buhay na hindi naisalba.
01:04Mr. Frank!
01:05Hallelujah!
01:07Mr. Frank!
01:08Oh!
01:11Oh!
01:14Ah!
01:16Ah!
01:19Ah!
01:20Ah!
01:21Ah!
01:38Ito ang mga iniwang bakas ng 7.8 magnitude na lindol,
01:45pinakamalakas na tumama sa ating bansa sa nakalipas na kalahating siglo.
01:51Dito po sa area na tinatawag na SOC Sargent.
01:54O ang South Cotabato, Cotabato, Sultan Kudarat, Sarangani Province,
02:00at ang General Santos City,
02:02kung saan po naitala ang epicenter o sentro ng lindol,
02:05kasing lakas daw po yan ng lindol na tumama sa Luzon taong 1990.
02:10Bagamat ayon po naman sa rehistro ng U.S. Geological Survey,
02:15ito raw ang pinakamalakas na lindol na tumama sa Pilipinas sa loob ng limampung taon.
02:24Ang ipinagpapasalamat na lang ng marami.
02:27Nangyari ang lindol umaga ng lunes,
02:30nakapasok na ang mga bata sa first day of classes,
02:34bagamat wala pa sa loob ng kanilang mga classroom.
02:41Sarado pa rin ang mga mall at commercial establishments.
02:45Kung nagkataon, baka mas marami pa ang nagbuwis ng buhay.
02:59Pati ang Lake Holon sa South Cotabato niyanig.
03:11Ang sementadong pantalan sa Balut Island sa Davao Occidental na biyak.
03:19Halika na!
03:21Ang General Santos International Airport isinara.
03:26Matapos ang lindol, bumagsak ang kisame nito.
03:29Isa pa ho sa mga makikitang efekto nitong lindol
03:32ay itong mga malalaking bitak ng lupa dito po mismo sa General Santos City.
03:38Ang sabi ho kasi nila, yung lindol daw po na tumama rito
03:41ay sanhinang paggalaw ng Cotabato Trench
03:45na isaraw ho sa pinakaaktibo dito sa ating bansa.
03:51Kapansin-pansin lang po na yung mga nagtamo
03:55ng medyo matinding pinsala
03:57yung mga konkretong istruktura
04:00katulad nga ho nitong grocery na ito.
04:07Sa loob po ng grocery na ito, apat ang naipit ng lindol.
04:11Yung isa nakaligtas, may dalawang na-recover ng patay.
04:16Meron pa pong isang missing as of today,
04:19Merkoles, June 10.
04:24Ang bukod tangi namang nakaligtas sa pagkakatrap sa gusaling ito,
04:29si J. Mar. Hanggang ngayon, sariwa pa sa kanyang alaala
04:33ang bangungot na kanyang nalusutan.
04:36Paano ka na iligtas?
04:38Sa pushcart, pati yung timbangan.
04:40Pero ipit na ko nun mam, yung pwesta ko nun mam
04:42parang tinap pa na na nakaganyan nalang mam eh.
04:44Tapos hindi ka nakatakbo palabas diba?
04:46Kinuha ka nila dun sa loob?
04:48Yes ma'am, mga 40 minutes before pa ako maligtas.
04:51Ang nasa isip po nun mam eh,
04:52na dapat mabuhay pa talaga ako mam ba?
04:54Malapit lang dito sa gumuhong grocery,
04:56meron namang inilagay na parang mga tent
04:59para po dun sa makamag-anak
05:01nung mga naipit sa loob.
05:03Umaasa na sana may makuha pang buhay
05:05mula doon sa buho.
05:08Yung mga nanay,
05:09na wala.
05:12Dapat ako ang unang mamatay, hindi sila.
05:17Hanggang noong miyerkules,
05:19umaasa sina Morphy
05:21na makukuha mula sa guho
05:23ang kanyang kapatid na si Baby Lynn.
05:26Manager ng grocery na mula
05:29Cotabato City, napunta lang daw
05:31dito sa General Santos City
05:33para magsagawa lang ng tinatawag na
05:35stock inventory.
05:42Nakalabas na raw sana ang kanyang kapatid
05:45noong lumindol,
05:46pero bumalik pa sa loob
05:48para tumulong sa mga na-trap
05:50hanggang pati siya hindi na nakalabas pa.
05:53May gusto ba kayong sabihin
05:54sa mga nagre-rescue?
05:56Sana po agaran na pong
05:58makita yung kapatid namin.
06:00Simula nung nangyari,
06:02tatlong araw na ngayon,
06:03wala pa rin resulta.
06:05Hindi pa rin siya nakita.
06:06Sana po buhay pa po siya.
06:07Dasal ano ho?
06:09Oo.
06:10Insha'Allah.
06:11As-salamu alaykum wa rahmatullah.
06:13As-salamu.
06:16Kinagabihan sa wakas,
06:18nahanap na si Baby Lynn
06:20na noon malamig ng bangkay.
06:23Ito daw po si Nana,
06:26isang rough collie.
06:27Nakatulong daw po sa paghahanap
06:29nung dalawang missing na naipit
06:31dito po sa grocery.
06:33Yun lang patay na nung nakuha yung mga bangkay.
06:36Pero good job, Nana!
06:38Good job!
06:42Sa viral videong ito,
06:47makikita ang paglabas ng mga service crew
06:50ng isang fast food chain
06:52na nasa tatlong palapag
06:54na commercial building.
06:56Ilang segundo lang.
07:01Gumuho ito na parang kastilyong buhangi.
07:06Hanggang lamunin ng alikabok ang paligid.
07:14Ito na lang po ang naiwan o natira.
07:17Kapansin-pansin lang po
07:18na yung katabi naman niyang gusali,
07:21eh, okay.
07:23Pati po yung simbahan
07:24dito po sa kabilang bahagi
07:26ng fast food chain.
07:29Pusta po yung operations nyo dito?
07:31Asog na po ma'am,
07:32naka-red alert status po yung
07:34Bureau of Fire Protection
07:35kasama po ng mga ibang agencies.
07:37Nakadeploy po lahat sa mga areas natin
07:40dito within Region 12.
07:45Nagsagawa ng search and rescue
07:47ang Bureau of Fire Protection
07:49sa gumuhong gusali.
07:56Sa loob, nakita nila
07:58ang bumagsak na kisane
08:00at iba pang mga parte
08:01ng istruktura.
08:03Naroon din ang isang lalaking
08:05nakasuot ng dilaw
08:06na parang may sinisilip
08:08online
08:09na magkamalan pa siyang kawatan.
08:12Yun pala,
08:13isa siyang bayani
08:15si Tatay Ramon
08:17na nakapagligtas
08:18ng dalawang tao
08:19mula sa gumuhong gusali.
08:21Pag lakas ng lindol,
08:23doon ako dyan
08:24sa katrabaho
08:25sa City Hall
08:25na bago.
08:26Tapos,
08:26nagsigaw yung kasama ko
08:28na yung bumuo.
08:30Nakatrain ako sa
08:30Philippine Army
08:31sa reservist.
08:32Pagpunta ko doon
08:33sa tapat,
08:34may nakita ko sa salamin,
08:35may natong kaway-kaway doon
08:37sa kuwan,
08:38sa salamin,
08:38sa rado.
08:39Kinulungan namin na
08:41ibain yung pintok
08:42kaya nakalabas yung matanda
08:44na babae.
08:45Bumalik ako doon,
08:46sumigaw ako kung mayroon pang tao
08:47sa loob.
08:47Salamat sa ginawa ninyo ha.
08:49So, may dalawang
08:50buhay po kayong naisalba
08:52dito po sa lindol.
09:06Sa isa sa mga nag-viral na video
09:09nung kasagsagan po nung lindol,
09:11yung kuhang-kuha po,
09:12yung panic nung mga bata,
09:14pati na po yung mga teacher,
09:16mga magulang.
09:17Dito po yun nangyari
09:18sa Dadyangas West Central Elementary School.
09:22Nag-start kami ng flag ceremony
09:267 o'clock.
09:27Before 7 o'clock,
09:27meron kasi kami pa-surprise sana
09:29sa mga bata yung mascot.
09:30Papasok na sana,
09:31papunta doon, biglang.
09:37Hindi na ho nila nakita yung mascot.
09:40Parang dito lang banda yung mascot.
09:41Oo, tas lumindol na.
09:43Ano hong movements?
09:44Paano?
09:45Pa-sideways?
09:46Parang pa-ganon?
09:47Ah, so all directions.
09:52Saludo sa mga guro,
09:54katulad ni teacher Mika,
09:56na may presence of mind
09:57na nagawang yakapi
09:59ng kanilang mga estudyante
10:00para protektahan sa lindol.
10:03Paano nyo po pinakalma yung mga bata?
10:05Yung training po namin
10:06for mga earthquake drills,
10:08kailangan po namin
10:09unahin yung kapakalan
10:10ng mga bata po.
10:11Yun po, the cover and hold,
10:12then yung body po namin mismo
10:14ang aming pinang-cover po sa mga bata.
10:16Kahit alam naman po namin,
10:17hindi po namin maka-cover ang lahat.
10:19Paano nyo po na-manage po yung sitwasyon
10:21na lumilindol,
10:24sumisigaw yung mga bata?
10:25Una-una po is yung presensya po talaga.
10:27Kahit po, ako mismo,
10:28ang anak ko,
10:29nandyan lang po sa labas ng gym,
10:30dyan po ang room niya.
10:31Pero inuna ko po
10:32yung 44 students ko po
10:34na isalba.
10:41Libu-libo pa rin aftershocks
10:43ang naitatala.
10:47Pagkatapos ng lindol,
10:49ang ilan,
10:50nasasanay na lang daw.
10:51So anong ginagawa nyo
10:52pag malakas pa rin yung aftershocks?
10:54Hilo na po kasi kami.
10:56Nahilo?
10:57Pero yun lang,
10:58nakikiramdam kami kung
10:59magsisigna na malakas.
11:01Alam na naman kami nasigna yan.
11:03Sira din.
11:04Mukhang,
11:05ano kaya ito,
11:06dumaan dito yung ano,
11:07yung...
11:07Fault line.
11:09Hindi lang mga commercial establishment
11:11o mga matataas na building
11:13ang tinamaan ng lindol.
11:16Pati na,
11:17mga bahayan.
11:18Kamusta po kayo rito?
11:20Ito po.
11:21Oho.
11:22Natamaan po nang gusto yung bahay nyo.
11:24Oho.
11:25Parang napagitnaan eh.
11:27Kasi sa downtown,
11:29may mga buildings na na-damage,
11:31pero walang masyadong bahay.
11:33Pero dito sa inyo,
11:34daming tinamaan pala dito sa subdivision.
11:36Oho.
11:37Nakakapagtakango.
11:38Parang may dinaanan lang talaga yung lindol, no?
11:41Opo.
11:42Yung iba namang bahay,
11:43okay naman.
11:44Balay,
11:45seven houses po yung affected.
11:47Ganito rin po ang itsura
11:48ng mga ibang bahay kaya.
11:50Oho.
11:52Ito, o.
11:53Anong speculation nyo?
11:55Anong theory nyo?
11:55I don't know,
11:56may nagsasabi,
11:58dinanong fault line.
11:59Kamusta kayo ngayon?
12:00Siyempre, kailangan mag-move forward
12:01kasi maherap naman pag malugmok lang kami dito.
12:04Kailangan namin mag-isip ng paraan.
12:07May tinatawag kasi tayo nawa,
12:09earthquake wave.
12:11Ang earthquake kasi may dinandaanan talaga yan.
12:13Kung yan na line na yan,
12:16medyo malapit siya or adjacent,
12:18yun yung talagang malakang.
12:19And then kung nakapatong pa yung gusali mo
12:21sa wave na yan,
12:22talagang may patutunguhan yung building mo.
12:24Yung age ng building.
12:25Yes, factor yun.
12:26Unang-una,
12:27paano sila nai-construct?
12:29Pagsunod sa building code,
12:30paggamit ng tamang materyales.
12:32Pangalawa,
12:33yung klase ng lupa
12:34kung saan sila naitayo.
12:39Pagka nagkaroon isang malakas na earthquake,
12:42ang mga struktura
12:43na nakatayo
12:44sa isang malambot na lupa,
12:46sila ay nakakaramdam
12:47o nakaka-experience
12:48ang mas malakas na paggalaw
12:50compared sa mga buildings
12:52na nakatayo
12:53sa isang matigas na bato.
12:55Yung fault naman na gumalaw ay offshore.
12:57So, malayo siya.
12:58Yung energy na nirelease ng fault neto
13:01ay pare-pareho kayong naramdaman.
13:02Yun lang,
13:02yung response ng paggalaw ng lupa
13:04magkakaiba.
13:05Ang naitalang epicenter
13:07o sentro ng lindol
13:09ang Sarangani,
13:11katabing probinsya
13:12ng General Santos.
13:14May ilang araw din
13:15hindi maabot
13:17ang bayan ng glan
13:18kung saan
13:19labing dalawa
13:20ang namatay.
13:21Ilan sa mga ito
13:22natabunan
13:23ng landslide.
13:25Marami sa mga kalsada at tulay
13:27bitak-bitak
13:28at sira-sira
13:29pero tinambakan ng lupa
13:31para makadaan
13:32ang mga sasakyan.
13:33Una-una
13:34na-trap kami dito
13:35sa malapatan
13:35tapos babalik
13:36sana kami pag land.
13:37Hindi rin nakadaan dito
13:38yung clear operation kami dito ngayon.
13:43Marami sa mga residente
13:45nagugutom na raw
13:46kaya nanlilimos
13:48sa gilid ng kalsada.
14:04Ang lumang munisipyo
14:07ng glan
14:08pinadapa rin
14:09ng lindol.
14:10Ang katapat nito
14:11ang ginawa ngayong
14:13evacuation center.
14:16Hindi na matulugan
14:17yung bahay namin.
14:19Sana po eh,
14:19matulungan po yung mga
14:21wala nang matuluyan
14:22na bahay.
14:25Ang bahay na ito
14:27sa coastal barangay
14:28ng glan
14:29na hati.
14:30Ang katabi,
14:31halos mapulbos.
14:34Kabilang sa mga nadaganan
14:36ng pader,
14:37si Mary Joy
14:38na pilit daw iniligtas
14:39ng 15 anyos
14:41niyang anak
14:41na si Ayesha.
14:43Nakayuko naman siya
14:43sa kanyang nanay.
14:45Binaklas namin yung siminto
14:47para makuha sila.
14:48Nadala pa raw
14:49ang mag-ina
14:50sa ospital.
14:51Pero si Ayesha
14:52kalaunan
14:55namatay.
14:59Naipasok pa
15:00sa ICU
15:01ng ospital
15:02si Mary Joy.
15:04Pero nito lang
15:05viernes,
15:06binawian na siya
15:07ng buhay.
15:08Wala namang sakit
15:09sa puso.
15:09Pagdating ko rito,
15:10natubuhan ah.
15:16Hindi na,
15:16bahay ko yung anak ko.
15:18Yung gusto
15:19kong tumulong sa akin,
15:20tumulong.
15:21Hindi naman pera
15:21yung gusto ko.
15:22Basta,
15:23pang palibing lang.
15:25Si Nanay Visitasyon
15:27naman,
15:27hindi pa rin
15:28maproseso
15:29o mawari
15:30ang pinagdaanan
15:31niyang trauma.
15:32Lalo't personal
15:33daw niyang nakita
15:34kung paano
15:35nabagsakan
15:36ng pader
15:36ang dalawa niyang apo
15:38at manugang
15:39niyang si Karen.
15:41Sige naman ako
15:42aginog,
15:42hindi naman ako
15:43at lindog.
15:44Kusog na kayo
15:45ang lindog.
15:46Pag singgit na ko,
15:47naayali-ari.
15:47Matabang po ba?
15:48Pagpati naman akong singgit eh.
15:50Nahagsa itong luha ka,
15:51kuanhaka, siminto.
15:52Huwag mo hagsa ito,
15:54naingon man itong inahan.
15:55Tabang ma!
15:55Tabang ma!
15:57Ang balain naman
15:58ni Nanay Visitasyon
16:00na si Ronnie
16:00pilit ding hinanap
16:02sa gitna ng guho
16:03ang kanyang anak
16:04na si Karen,
16:05kahit napakadelikado.
16:08Kasi alam siya
16:09na gawin ko eh.
16:09Kung ano gagawin ko
16:10sa akin,
16:11apu at saka.
16:12Anak ko siya eh.
16:13Tatlo sila.
16:17Yung babae,
16:18nadala pa daw sa emergency.
16:21Sana,
16:22tanggap kayo lahat.
16:24Doon na kayo sa taas.
16:26Kahit masakit sa amin, sir.
16:30Ganun talaga, sir.
16:35Si Richelle,
16:36dobleng kamalasan daw
16:38ang inabot
16:39nung araw na yon.
16:40Matapos kasing
16:40malindol
16:41ang kanilang bahay,
16:43nasunog pa.
16:45Nagpahinga muna ako
16:46dyan sa labas.
16:47Ako naglinis.
16:48May tao man dyan.
16:49Pinatulong ko doon.
16:51Umakyat siya sa taas.
16:52Nakita ko siya,
16:52nakasigirli siya.
16:55Ang nervous talaga ako.
16:56Yung lindol pa lang,
16:57tarantan ako.
16:58Tapos,
16:58dinagdagan pa yun sa sunog.
17:00Hindi lang bahay ang natupok.
17:03Pati na,
17:03ang maliit niyang tindahan.
17:06Hindi na mapapakinabahan.
17:07Hindi na.
17:08Paguran ko dyan.
17:10Tindahan pa naman yun,
17:11tayang.
17:12Wala akong halap buhay.
17:14Hayaan ko na lang
17:15kasi at least buhay ako.
17:18Ayon sa FIVOX,
17:19ang magnitude 7.8 na lindol
17:22na tumama sa Mindanao,
17:24bunsod ng paggalaw
17:26ng tinatawag na
17:27Kotabato Trench
17:28na isa raw sa pinakaaktibo
17:31sa buong Pilipinas.
17:33Noong 1976,
17:35nagkaroon ng isang malakas na lindol,
17:37magnitude 8
17:38or magnitude 8.1.
17:40Ang nag-cause din ng earthquake nito
17:42ay yung Kotabato Trench.
17:43Mag-iba lang sila ng segment.
17:45Naglabas ng animation
17:47ang Princeton University sa Amerika
17:49ng 7.8 magnitude na lindol
17:52na nangyari dito sa Pilipinas.
17:54At hindi lang pala sa Mindanao
17:57naramdaman ito,
17:58pati na sa buong mundo.
18:00Ipinaliwanag ng geoscientists
18:03ang nangyaring lindol
18:04na parang naghulog ka raw ng bato
18:08sa isang tubigan o pond.
18:10At dito makikita
18:11ang tinatawag na ripple effect.
18:14Ano ba ang magiging epekto sa atin
18:16ng worst case scenario sa Metro Manila?
18:18Tinitingnan natin
18:19ay ang paggalaw ng West Valleyfall.
18:21Pagka ito ay gumalaw,
18:23ito ay kaya niya mag-generate
18:24ng up to magnitude 7.2
18:26and then intensity 8.
18:37Walang makapipigil sa lindol.
18:41Hindi rin mahulaan
18:43kung kailan ito darating
18:45ang pwede lang gawin.
18:48Paghandaan ito
18:50para maiwasan
18:51ang pinsala
18:52at pagkamatay.
18:55Ay!
18:56Ay!
18:56Alayawag!
19:01Ay!
19:01Minin!
19:12Thank you for watching mga kapuso!
19:15Kung nagustuhan nyo po ang video ito,
19:18subscribe na sa GMA Public Affairs YouTube channel.
19:21And don't forget to hit the bell button
19:24for our latest updates.
19:26Alayawag!
19:26I'll see you again next time.
19:26That's a wrap.
