Skip to playerSkip to main content
  • 1 day ago
Aired (May 24, 2026): Umani ng pangamba at lungkot ang umano’y paggiba sa makasaysayang Hilario Sunico House sa San Nicolas at sa de Jesus-del Rosario-Lucena house sa Bilibid Viejo, Maynila. Ayon sa Manileños for Heritage, nanganganib nang tuluyang mawala ang ilan sa mahahalagang heritage house sa lungsod. Panoorin ang video.

Category

😹
Fun
Transcript
00:00Many people are very true to Juan.
00:03They are very fast to us to try to avoid our past.
00:06They are very bad to know.
00:08They are very sad to be able to avoid them.
00:12They are not going to to lose them.
00:15The Monsumento of Pieta is Catbalogan.
00:18For the past, there are 4,000 people who were in the past
00:22in the M.B. Doña Pass and M.T. Vector
00:26sa Tabla Strait noong huling bahagi ng dekada 80,
00:31giniba noong nakaraang taon para bigyan puwang ang isang kainan.
00:36Ang mahigit isang daang taong Santa Mesa Fire Station naman sa Maynila
00:40na nakaligtas nga sa pambabomba noong ikalawang digma ang pandaigtig.
00:47Nagbigay daan naman sa MLEX-SLEX Connector Project
00:50ng Department of Public Works and Highways.
00:53Bahagyan namang may nakapitang pag-asa
00:56ang makasaysayang 1948 Santa Cruz Building,
00:59ang dating watch center of downtown sa Maynila.
01:03Nang napatigil ng National Historical Commission of the Philippines
01:06ang demolition nito noong 2019 para tayuan ng isang mall.
01:12Unti-unti ring nawawasak at tuluyan ang naabog.
01:19Kapag nakarinig ng tulog ng kampana,
01:21papasok marahil sa isip ang pangalang Hilario Sunico.
01:26Isa sa pinakatanyag na gumagawa ng batingaw o kampana
01:29noon pang panahon ng mga kastila.
01:32Bagamat naririnig pa ang tunog ng ilan sa kanyang mga likha,
01:36tila sa dyan namang pinaguhu ang kanyang isang daan
01:38at tatlumpong taong tahanan.
01:41Dito lamang Marso,
01:43hindi na nakaligtas sa demolisyon
01:44ang Hilario Sunico House sa San Nicola sa Maynila.
01:49Ayon kay Stephen Pamurada,
01:51isang lead convener at history advocate
01:54mula sa Manilenos for Heritage,
01:56itinaundo ang paggiba sa Hilario Sunico House
01:58para walang sagabal.
02:01Inong time na yun na ginigiba siya,
02:02it was Holy Week.
02:04So, kung baga,
02:05yung mismong araw na mangyayari yung parang demolisyon
02:07is parang walang government offices
02:08na pwedeng tumabaho dun.
02:10Dahil tinatayang nasa 135 taon na
02:13ang Hilario Sunico House,
02:15nasa pangangalaga na ito
02:16ng Republic Act 10066
02:19o ang National Cultural Heritage Act of 2009.
02:23Because under the NHCP guidelines,
02:26a house should generally be at least 50 years old,
02:31retain authenticity,
02:33and ideally preserve at least 70%
02:37of its original structure and material.
02:41Ang lumabag sa batas na ito o sumira
02:43sa idineklarang Important Cultural Property o ICP,
02:47gaya ng Hilario Sunico House,
02:49ay may kaukulang parusa.
02:51May be punished by a fine of not less than 200,000.
02:56Pwede rin imprisonment yan, ha,
02:58na 10 years or both.
03:01Sinadya ng I-Wonder Team
03:02ang eksaktong pinatatayuan
03:04ng Hilario Sunico House
03:06ang inabutan na lang namin.
03:08Isang tila abandonadong bahay.
03:11Wala na mga bintana
03:13at hindi na matatag ang mga haligi.
03:16Tila tinalupa na rin ang bubong
03:19at nakakalat ang mga kahoy.
03:21Ang buong struktura,
03:23ikinulong sa isang malaking trapal
03:25para ikubli ang pagsira.
03:27Barangay should be the first one in line.
03:29So kung may alam sila,
03:30they can always stop the demolition.
03:32And the barangay,
03:33if they will not stop the demolition,
03:35they can also be held liable.
03:37Ayon sa kapitan ng lugar,
03:38Sa totoo lang po,
03:39nag-apply naman po.
03:41Pero hindi pa naman sila binibigyan
03:44ng karapatan para mag-iba.
03:45Pero wala pa akong nire-release
03:47na permiso
03:48para mag-iba ng lumang bay.
03:52Wala rin daw pa hintulot
03:53ang Department of Engineering
03:55and Public Works
03:56ng Lungsod ng Maynila.
03:57Nakusok ko yung building official
03:59is wala silang natatanggapan
04:02ng application.
04:02Kasi kung makatanggap man sila
04:04ng application,
04:05ipa-forward din namin sana.
04:07I-check din namin
04:09kung historical yung building.
04:12Hanggang nakilala ng aming team
04:14si architect Ed Sunico,
04:16nakabilang sa ikaapat na henerasyon
04:18ni Hilario Sunico.
04:20Ang number one memory ko dyan
04:23sa bahay na yan,
04:23at siguro memory doon
04:25ng aking mga kapatid,
04:26ay yung aming Lola Ninang,
04:28si Dionysia Sunico,
04:29anak ni Hilario Sunico
04:30na tumira doon sa bahay na yan.
04:32Walo kami magkakapatid,
04:33so na-imagine mo
04:34kung gaano kaingat,
04:35gaano ka gulo
04:35doon sa bahay.
04:37Naalala ko,
04:37masyadong ma-press ko
04:38doon sa bahay na yan.
04:39Walang aircon,
04:40pero tagus-tagusan ng hangin.
04:42Ito yung original plano
04:43ng Sunico Foundry.
04:45Dito ginagawa yung mga
04:47kampana,
04:47yung mga bells
04:48noong panahon na yun.
04:49So sabi ko nga,
04:50may mga 200 sigurong bells
04:52yung recorded na ginawa.
04:53Siguro marami pa.
04:54Pag-amin ni Ed,
04:55matagal na raw
04:56na ibenta ng kanilang
04:57angkan ang matandang bahay.
04:59Napagpasyahan ng pamilya
05:00na ibenta na yung bahay
05:02sa isang Chinese
05:04na negosyante
05:05during that time.
05:05Malabang may ibang
05:07pangailangan yung pamilya
05:08noong panahon na yun.
05:11Ayon sa RA 10066,
05:14may karapatan naman
05:15ang may-ari ng bahay
05:16na ibenta,
05:17i-redevelop o ilipat
05:18ang pag may-ari
05:20ng naiteklarang
05:21important cultural property.
05:23Pero kailangan
05:23makapag-ugnayan
05:24sa mga ahensya
05:25ng gobyerno
05:26gaya ng
05:27National Historical Commission
05:28of the Philippines
05:29o NHCP.
05:32Hindi ko maalala
05:33kung magkano
05:34na ibenta
05:35noong panahon na yun.
05:36Early 70s.
05:37Noong lumipat kami,
05:38noong early 1970s.
05:40Wala pang declaration
05:41of cultural value
05:43or heritage infrastructure.
05:472009 ang isa batas
05:48ang proteksyon
05:49at hindi basta-bastang
05:50demolisyon
05:51sa istruktura
05:52na gaya ng bahay
05:53ni Hilario Sonico.
05:56Kaya nasa
05:56nakabili na ng bahay
05:58ang responsibilidad nito.
06:00Wala namang pong
06:01binababa sa amin
06:02ang NHCP
06:04ng mga lugar
06:06na kailangan namin
06:08bantayan
06:09o alagaan.
06:10Pero sa barangay namin,
06:12alam namin kung
06:12ano yung meron kami.
06:15Naglabas na rin
06:16ang National Historical
06:17Commission
06:17of the Philippines
06:18o NHCP
06:19ng cease and desist order
06:21o ang pagpapatigil
06:22sa anumang gawain
06:23sa Hilario Sonico House.
06:27Sa isang panandang
06:29pangkasaysayan
06:30o marker
06:31ng National Historical
06:32Commission
06:32of the Philippines
06:33sa bahay na Kpil,
06:35kinilala si
06:36Gregoria de Jesus
06:37o Oriang
06:38may bahay
06:39ng Supremo
06:40no si Andres Bonifacio
06:41bilang tagapagtago
06:42ng mahalagang
06:43dokumento
06:44ng katipunan.
06:46Pero nakalulungkot
06:47isipin na
06:47ang ilang
06:48alaala ni Oriang
06:49tulad ng kanyang
06:50naging tahanan
06:51sa Quiapo
06:52sa Maynila
06:54hindi man lang
06:55maitago ng ligtas
06:56sa mga pahina
06:57ng ating kasaysayan.
07:01Dito lang ding Marso
07:04na gimbal
07:05ang mga nakaalam
07:06ng kasaysayan
07:07ng matandang bahay
07:08ng De Jesus
07:09del Rosario Lucena
07:10sa Calle Belivid Viejo
07:12nang simulan
07:13itong
07:14gibae.
07:15Nasa loob
07:16sinisimulan
07:17ng tanggalin
07:18yung mga materiales
07:19kasi mahaba
07:20yung gusale.
07:20Mapansin din
07:21na yung mismo
07:22mga bintana
07:23pinag-aalis na.
07:24Kung wala pa naman
07:25kumukuha sa amin
07:26ng demolition permit
07:27kinusap namin
07:27ihold muna
07:28wala muna
07:29magde-demolis dyan
07:30kahit kumukuha sa barangay
07:31hindi pwedeng bigyan.
07:34Sa tindig ng bahay na ito
07:35walang dudang
07:36nakaangat sa buhay
07:37ang may-ari
07:38dalawang palapag
07:40at
07:41materiales fuertes
07:42o matibay
07:43ang mga ginamit
07:44sa pagtatayo
07:45tulad ng bato
07:46bakal
07:46at dekalibring
07:47mga kahoy.
07:49Kaya makalipas
07:50ang tinatayang
07:51isandaan
07:52at limampung taon
07:53hindi natitinag
07:54sa pwesto
07:55ang bahay na bato
07:55ng pamilya
07:56ni Oriang.
07:57At kung titignan
07:58yung details niya
07:59mayon siya
08:00itong parang
08:00mga
08:00diamond
08:02ornamental
08:03na bahay
08:04na bato
08:04from the late
08:04Spanish period.
08:06Sabi nga na siya
08:07yung pinang matanda
08:07dito sa
08:08kaliyang ito.
08:09Pero hindi
08:10hindi rin
08:11maikukubli
08:11ang mga latay
08:12na iniwan
08:13ng panahon.
08:14Kinakalawang
08:15na bubog,
08:15nabumulok
08:16na kahoy,
08:17naagnas
08:17na bato.
08:19Bagamat
08:19luma at
08:20tila wala
08:20ng silbi,
08:21kailangan
08:22pa rin
08:22itong
08:22pangalagaan
08:23bilang
08:23mahalagang
08:23bahagi
08:24ng ating
08:24kasaysayan.
08:26Kaya malaking
08:27palaisipan
08:28sa lahat
08:28kung sino
08:28ang nagutos
08:29ng paggiba
08:30sa bahay
08:31ni Oriang.
08:32Ang mga
08:32kasalkuyang
08:33nagmamayari
08:34ng matandang
08:35bahay,
08:35sino?
08:36Actually,
08:37walang demolition.
08:38Sa loob
08:38ng siguro
08:39ng property,
08:40may mga
08:41pangpasod
08:42ng tao,
08:42kinukuha
08:43yung mga
08:43kahoy doon.
08:44Kaya
08:44nahalaman
08:45ng mayari
08:46yata
08:46bago
08:47nakambili,
08:48pinasarado yun.
08:50Ang bahay
08:51na bato
08:51ni na Oriang
08:52itinuturing
08:52na important
08:53cultural
08:54property.
08:54Pero pag-ami
08:56ng kapitan,
08:56hindi nila
08:57alam
08:58na cultural
08:58property
08:59ang bahay
08:59na nakatayo
09:00sa kanilang
09:01barangay.
09:01Basta kami,
09:02doon lang kami
09:03tinasinabi
09:04sa amin
09:04ng mga
09:05historical
09:06na yung
09:08bahay na yan,
09:08matagal na yan,
09:09historical yan,
09:11property
09:12ni ganun,
09:12dyan,
09:13dati na
09:13atira si
09:14asawa
09:14ni Andres
09:15Bonifacio.
09:16Very unfortunate
09:17na may
09:18gapa din
09:18when it comes
09:19to the knowledge.
09:20Pero sabi nga nila
09:21ignorance of the law
09:22excuses,
09:22no one.
09:23Isa sa mga
09:24napadadala namin
09:25ng CCDC's order
09:26na ito
09:26ay ang LGU.
09:27And we hope
09:28that the LGU
09:29can also help us
09:31in disseminating
09:32the mandate.
09:35Nang nakipag-ugnayan kami
09:37sa lokal
09:37na pamahalaan
09:38ng Maynila,
09:39ipatatawag
09:40raw ni Mayor
09:40Isco Moreno
09:41ang mga
09:42kasalukuyang
09:43may-ari
09:43para magpaliwanag.
09:46Wala silang
09:46permiso.
09:47Wala silang
09:48kakayanang
09:48dapat na
09:50magdemolis.
09:51We have already
09:52directed
09:53the police
09:54enforcement unit
09:55na if there is
09:56something going on
09:57then,
09:58at kahit yung
09:58taong bayan,
09:59i-report ka agad
10:00sa polisya,
10:01we will
10:01apprehend them.
10:02Kaya ngayon,
10:03nakatinga sila.
10:04At makalipas
10:06ang dalawang araw,
10:07nakipag-ugnayan na raw
10:08ang may-ari ngayon
10:09sa Assessor's Office
10:10ng Maynila.
10:13Sa Inspeksyon
10:14ng Department of
10:15Engineering
10:15and Public Works
10:16ng Maynila,
10:18natukoy ang ilang
10:19umunipaglabag
10:19ng may-ari
10:20ng building.
10:22Kabilang dito
10:23ang kawala
10:23ng kaukulang
10:24demolition permit
10:25at historical clearance.
10:26Ayon sa kanila,
10:27malinaw na hindi
10:28ito umaayon
10:29sa mga itinatakda
10:30ng National Building
10:31Code of the Philippines
10:34Pinadalhan namin
10:35ng mensahe
10:36ang mga kasalukuyang
10:36may-ari ng mga bahay
10:37para kunin
10:38ang kanilang panig.
10:39Pero hanggang ngayon,
10:40wala pa silang
10:41sagot sa amin.
10:46Sa ngayon,
10:47tila nakahanap
10:47ng kakampi
10:48si Oriang
10:49para mapanatiling
10:50nakatayo
10:50ang kanyang lumang bahay.
10:52ang kakampi
11:16a si
Comments

Recommended