00:00Most of the things that are true to Juan,
00:03quickly we are going to be able to lose our lives
00:05and make sure that we are not aware of our lives.
00:08That's why we are not aware of the things that we are not aware of the things that we are
00:12going to be able to lose our lives.
00:15The Monumento ng Pieta Sakat Balogad
00:18Para alalahan ni na mahigit 4,000 kataon na nasawi sa banggaan
00:22ng MV Doña Pass at MT Vector
00:26sa Tabla Strait noong huling bahagi ng dekada 80,
00:31giniba noong nakaraang taon para bigyan puwang ang isang kainan.
00:36Ang mahigit isang daang taong Santa Meza Fire Station naman sa Maynila
00:40na nakaligtas nga sa pambabomba noong ikalawang digmaang pandaigtig.
00:47Nagbigay daan naman sa MLEX-SLEX Connector Project
00:50ng Department of Public Works and Highways.
00:52Bahagyan namang may nakapitang pag-asa
00:56ang makasaysayang 1948 Santa Cruz Building,
00:59ang dating watch center of downtown sa Maynila.
01:03Nang napatigil ng National Historical Commission of the Philippines
01:06ang demolition nito noong 2019 para tayuan ng isang mall.
01:12Unti-unti ring nawawasak at tuluyan ang naabog.
01:18Kapag nakarinig ng tulog ng kampana,
01:21papasok marahil sa isip ang pangalang Hilario Sunico.
01:26Isa sa pinakatanyag na gumagawa ng batingaw o kampana
01:29noon pang panahon ng mga kastila.
01:32Bagamat naririnig pa ang tunog ng ilan sa kanyang mga likha,
01:35tila sa dyan namang pinaguho ang kanyang isang daan
01:38at tatlumpong taong tahanan.
01:41Dito lamang Marso,
01:43hindi na nakaligtas sa demolisyon
01:44ang Hilario Sunico House
01:46sa San Nicola sa Maynila.
01:50Ang kay Stephen Pamurada,
01:51isang lead convener
01:52at history advocate mula sa Manilenos for Heritage,
01:56itinaundaw ang pag-iba sa Hilario Sunico House
01:58para walang sagabal.
02:00Noong time na yun na ginigiba siya,
02:02it was Holy Week.
02:03So kumbaga,
02:05yung mismong araw na mangyayari yung parang demolisyon
02:07is parang walang government offices
02:08na pwedeng tumabaho doon.
02:10Dahil tinatayang nasa 135 taon na
02:13ang Hilario Sunico House,
02:15nasa pangangalaga na ito
02:16ng Republic Act 10066
02:19o ang National Cultural Heritage Act of 2009.
02:23Because under the NHCP guidelines,
02:26a house should generally be at least 50 years old
02:30retain authenticity
02:32and ideally preserve at least 70%
02:37of its original structure and material.
02:41Ang lumabag sa batas na ito o sumira
02:43sa idineklarang Important Cultural Property o ICP
02:47gaya ng Hilario Sunico House
02:49ay may kaukulang parusa.
02:51May be punished by a fine of not less than 200,000.
02:56Pwede ring imprisonment yan ha,
02:58na 10 years or both.
03:01Sinadya ng I-Wonder Team
03:02ang eksaktong pinatatayuan
03:04ng Hilario Sunico House
03:06ang inabutan na lang namin.
03:08Isang tila abandonadong bahay.
03:12Wala na mga bintana
03:13at hindi na matatag ang mga haligid.
03:17Tila tinalupa na rin ang bubong
03:19at nakakalat ang mga kahoy.
03:21Ang buong struktura,
03:23ikinulong sa isang malaking trapal
03:25para ikubli ang pagsira.
03:27Barangay should be the first one in line.
03:29So kung may alam sila,
03:30they can always stop the demolition.
03:32And the barangay,
03:33if they will not stop the demolition,
03:35they can also be held liable.
03:37Ayon sa kapitan ng lugar,
03:38Sa totoo lang po,
03:39nag-apply naman po.
03:41Pero hindi pa naman sila
03:43binibigyan ng karapatan
03:44para mag-iba.
03:45Pero wala pa akong nire-release
03:47na permiso
03:48para mag-iba ng lumambay.
03:52Wala rin daw pa hintulot
03:53ang Department of Engineering
03:55and Public Works
03:56ng Lungsod ng Maynila.
03:57Nakusok ko yung building official
03:59is wala silang natatanggapan
04:02ng application.
04:03Kasi kung makatanggap man sila
04:04ng application,
04:05ipa-forward din namin sa ano.
04:07I-check din namin
04:09kung historical yung building.
04:12Hanggang nakilala ng aming team
04:14si architect Ed Sunico,
04:16nakabilang sa ika-apat na henerasyon
04:18ni Hilario Sunico.
04:20Ang number one memory ko dyan
04:23sa bahay na yan,
04:23siguro memory doon
04:25ng aking mga kapatid,
04:26ay yung aming Lola Ninang,
04:28si Dionysia Sunico,
04:29anak ni Hilario Sunico
04:30na tumira doon sa bahay na yan.
04:32Walo kami magkakapatid,
04:33so na-imagine mo kung gaano kaingat,
04:35gaano kagulo doon sa bahay.
04:37Naalala ko,
04:37masyadong ma-press ko doon sa bahay na yan.
04:39Walang aircon,
04:40pero tagus-tagusan ng hangin.
04:42Ito yung original plano
04:43ng Sunico Foundry.
04:45Dito ginagawa yung mga
04:47kampana,
04:47yung mga bells
04:48noong panahon na yun.
04:49So sabi ko nga,
04:50may mga 200 sigurong bells
04:52yung recorded na ginawa.
04:53Siguro marami pa.
04:54Pag-amin ni Ed,
04:55matagal na raw na i-benta
04:56ng kanilang angkan
04:57ang matandang bahay.
04:59Napagpasyahan ng pamilya
05:00na i-benta na yung bahay
05:02sa isang Chinese
05:04na negosyante
05:05during that time.
05:05Malamang may ibang pangailangan
05:07yung pamilya
05:08noong panahon na yun.
05:11Ayon sa RA 10066,
05:14may karapatan naman
05:15ang may-ari ng bahay
05:16na i-benta,
05:17i-develop o ilipat
05:18ang pag-may-ari
05:20ng naiteklarang
05:21important cultural property.
05:23Pero kailangan
05:23makipag-ugnayan
05:24sa mga ahensya
05:25ng gobyerno
05:26gaya ng National
05:27Historical Commission
05:28of the Philippines
05:29o NHCP.
05:32Hindi ko maalala
05:33kung magkano
05:34na i-benta
05:35noong panahon na yun,
05:36early 70s.
05:37Noong lumipat kami,
05:38noong early 1970s,
05:40wala pang declaration
05:41of cultural value
05:43or heritage infrastructure.
05:472009,
05:48ang isang batas
05:48ang proteksyon
05:49at hindi basta-bastang
05:50demolisyon.
05:52Sa istruktura
05:52na gaya ng bahay
05:53ni Hilario Sunico.
05:55Kaya nasa
05:56nakabili na ng bahay
05:58ang responsibilidad nito.
06:00Wala namang pong
06:01binababa sa amin
06:02ang NHCP
06:04ng mga lugar
06:06na kailangan namin
06:08bantayan
06:09o alagaan.
06:10Pero sa barangay namin,
06:12alam namin
06:12kung ano yung
06:13meron kami.
06:15Naglabas na rin
06:16ang National Historical
06:17Commission
06:17of the Philippines
06:18o NHCP
06:19ng cease and desist order
06:21o ang pagpapatigil
06:22sa anumang gawain
06:23sa Hilario Sunico House.
06:26o ang pagpapatigil
06:29sa Hilario Sunico House.
06:29o ang pagpapatigil
06:47o ang pagpapatigil
Comments