00:02Repolyo, cauliflower, broccoli, etc.
00:06Paano ng ating chopsoy kung wala ang mga gulay na ito?
00:10Na ngayon, may oversupply, kaya bagsak presyo.
00:15Lugi nga lang ng husto ang ating mga magsasaka.
00:20Walang chopsoy kung walang carrots, broccoli, cauliflower, bell pepper, repolyo,
00:28at kung ano-ano pa.
00:31Pero paano kung ang mga gulay na ito?
00:38Hindi na sulit sa lahat ng sakretisyo at pagod ng mga magsasakang nagtatanim at nagaanin ito.
00:49Halos 80% ng upland vegetables na nakakarating ng Metro Manila
00:56nang galing sa Tinaguriang Salad Bowl ng Pilipinas.
01:02Ang Benguet Province sa Cordillera.
01:07Pero bumabaha ngayon ang repolyo sa mga sakahan ng Benguet.
01:13Hindi maibenta-benta.
01:15Bagsak presyo.
01:18Dahil din, may oversupply at mahal ang gasolina.
01:24Gusto ko sanang bilhin nyo ito para may magamit ako sa pasukan ng mga anak ko.
01:33Yung cabbage nyo, 2 to 3 pesos to 5 pesos na lang pala.
01:38Lagi. Kasi ngayon nagsabay-sabay ang marami.
01:42Oversupply.
01:43Tapos hindi maibiyahe dahil sa gas.
01:45Kung walang kukuha.
01:47Tapon na lang.
01:48Naging patawa ko na.
01:49Dagdag pa sa ikinasasama ng loob ng mga magsasakanang Benguet,
01:54ang balak ng gobyerno na umangkat o mag-import ng libo-libong toneladang carrots.
02:03Sa Latrinidad sa Benguet, kung saan naroon ang malaking bagsakan ng mga gulay,
02:09ang mga tinderot magsasaka nagsinde ng kandila.
02:14Hindi para magtipid, kundi para magprotesta.
02:21Call on the president, no to vegetable importation, no to smuggling.
02:25Ang ilang grupo ng mga magsasaka, lumuwas pa pa Maynila para raw marinig ang kanilang mga hinahing sa Senado.
02:34Pero dahil sa gulong nangyari doon,
02:39nitong nakaraang linggo,
02:43nakansela ang nakaschedule na Senate hearing para sa kanila.
02:48Hindi lang po ito issue ng mga magsasaka.
02:52Malapit sa bituka nating lahat dahil kapag ang mga magsasaka,
02:59lalo pang maghirap at malugi,
03:03titigil sila sa pagtatanim.
03:06Bawat hapagkainan ng mga Pilipino nakasalalay rito.
03:11Oh my, gulay!
03:17Hindi man natuloy ang Senate hearing tungkol sa issue nito,
03:23tumiretso tayo sa Bingget kung saan mas malinaw na makikita
03:28ang kalagayan ng ating mga magsasaka.
03:32Narito po tayo sa Barangay Kabayan sa Kabayan, Bingget,
03:37kung saan makikita ang napakalawak na mga tanima
03:40ng iba't ibang klase ng upland vegetables.
03:43Nababahala po yung mga magsasaka rito
03:45dahil sa napipintong at napabalitang balak ng gobyerno
03:50na mag-import ng tonetoneladang carrots.
03:53So ang tanong, bakit kailangan pang mag-import?
03:55E meron naman dito sa Pilipinas.
03:59Mula sa farm, kailangan pa nilang linisin yung mga gulay.
04:03Ibabiyahe papunta sa mga bagsakan o direkso na sa buyers o sa palengke.
04:09Kadahed ti Wombok, manungay ti maikat.
04:12Manungay ti damage nga maikat.
04:14Hindi nga maikat ni Jay, madi nga bulong naman.
04:18Di sayang.
04:18Kung ti mabalinta, nag-ratin kami tapos nagkas.
04:22Mga easily, mga 10% nga tayo na dadaal.
04:25So, lugi pa.
04:27Lugi na nga yung farmer dahil bagsak presyo.
04:30May dagdag lugi pa siya kasi ang laki nung damage.
04:35Kasi ano nga iti panagbiag, dito'y lugar yun, iti bariyo yun.
04:38Kasi ito'y nga lugi ti presyo ti natang.
04:42Talagang kakaasik kami takwa.
04:46Kasi iti nangin na ti mausar.
04:50Bakit ito'y panag-harvest.
04:52Awan presyo na.
04:54Ito nga grabe.
04:59Nakilala ko rito ang magsasakang si Mona
05:02at ang kanyang mister na si Efren.
05:05PWD ka kano, anya ti problema?
05:08Naalis yung nikap niya?
05:13Oo.
05:15Taong 2012, inoperahan ang tuhod ni Efren.
05:19Dahil kapos, ni hindi niya naipagpatuloy ang kanyang gamutan.
05:23Kaya, ang kanyang tuhod na impeksyon.
05:27Kaya din nilagyan ng bakal.
05:30Lumabas kami sa hospital pero...
05:32Hindi na naulit sa pag-hospital.
05:36Ngayon po, medyo nahihirapan sa paglalakad po, sir.
05:41Sa kabila nito, hindi siya tumigil sa pagtatanim kasama si Mona.
05:49Yung repolyo, two months bago po anihin.
05:52Yung carrots.
05:53Three to four.
05:54Yung patatas.
05:56Parehas din.
05:56Three and a half.
05:58Naghanda namin yung pabili ng gastusin ng mga bata sa...
06:03...darating na pasukan.
06:05Ang problema,
06:06hindi nila maibenta-benta ang kanilang pinaghirapang itanim na repolyo.
06:12Dahil nga, may oversupply.
06:15Mano ti presyo ti repolyo, tatta?
06:18Four to five, ma'am.
06:19Dapat kumama, no?
06:21Mabaleng jiya ko.
06:22Bain, diyo narigat, ma'am.
06:24Kasaan, no?
06:25Ano, terara medium tap, no?
06:27Mabyag kayo, nga sang kapamilyaan.
06:32Kung mo hindi talagang mabibili, wala na.
06:35Ibabalik sa hardin.
06:38Pinapatpat namin at ilalagay sa lupa, para pampat-taba ng mga lupa.
06:4340,000 yung capital.
06:45Pagkatapos yung nabintin namin, iwa 15k, 25k ang lugi.
06:51May maskita sa carrot ngayon kasi may presyo.
06:55Hindi katulad sa repolyo.
06:57Zero.
06:59Yun nga lang, may balak ngayon ang Department of Agriculture
07:03na mag-import ng 6,000 metric tons ng carrots.
07:09Nakakadismay ang balita para sa mga magsasakang katulad ni Lope.
07:15Pag mag-import sila,
07:17ang mangyari sa tanim ng local farmers ay babagsak.
07:21Maging basura.
07:23Imbas na maging ginto, wala na.
07:26Maging basura na, wala tapon, wala na ang pakikinabangan.
07:29Apat na dekada ng ito ang kanyang ikinabubuhay.
07:34Nung natapos ka ng high school,
07:36nung na nag-umpisa na mag-fulltime na mag-saka ako.
07:40Kahit gustuhin ko man na umalis,
07:42eh wala namang choice kasi
07:44hindi ko naman tinapos ang pag-aaral ko.
07:46Ang pagtatanim sa bundok, ayon kay Lope,
07:50isang napakalaking sugal.
07:53Uutang siya ng puhunan na libu-libong piso.
07:57Paghihirapan niya ang pagtatanim at pangangalaga sa mga gulay.
08:01Gayong ang kanyang kikitain,
08:04wala namang kasiguruhan.
08:06Kung minsan, babalik.
08:08Pero karamihang poor survival ang nangyayari.
08:12Lalo pang nagpapahirap ngayon sa kanila
08:15ang tumataas na presyo ng gasolina,
08:18pati na ang toll fees
08:20para makarating ang gulay sa mga pamilihan.
08:24Alam po natin naman na
08:26yung toll fees po ay private na mileage.
08:30Ang ginawa po nila ngayon
08:32with the energy crisis po
08:34is meron pong applications na ginawa ng food lane
08:38kaya free po ang toll fees going to Manila.
08:42Nag-i-import ang pamahalan natin
08:44ng agricultural product.
08:46Bakit?
08:47Mag-i-import sila,
08:48maraming naman dito sa atin.
08:51Ang nakikita kong dahilan
08:54dahil sa pira.
08:56Kurap ang mga opisyalis natin
08:59na nagtatrawaho sa mataas na posisyon.
09:02Yung kukomisyonin nila ang importante,
09:05hindi yung ika-uunlad ng Pilipinas
09:07ang naiisip nila.
09:10While ang pananaw ng ibang malsasaka
09:13sa lugar nila,
09:13marami silang karots,
09:15but in other parts of the country,
09:16even southern Luzon,
09:18in Desayas,
09:19wala namang production.
09:20The national perspective is
09:22short tayo ng karots
09:24for May, June, and July.
09:25Kailangan talaga magkaroon tayo
09:27ng pang-uusap
09:28at maayos na planting calendar.
09:30Huwag sabay-sabay magpanim,
09:31huwag sabay-sabay magharvest,
09:33number one.
09:33Number two,
09:34meron tayong mga cold storage
09:35na matatapos this year
09:38sa mga areas na yan.
09:41Kakarampot na nga ang kita.
09:43Problema pa ni Lope ngayon
09:45kung paano magkukulehyo
09:46ang kanyang panganay na anak.
09:49Walang pang tuition
09:49kasi itong pananam namin
09:51na tiyambuan na sa Repulyo
09:52na mababa.
09:54Pangarap niyang maging simanit.
09:56Dito sa Baguio, sa Trinidad,
09:57walang course na siman.
09:59Kailangan na pupunta sa Dagupan.
10:01Kung hindi siya mag-aaral,
10:04baka
10:05ang aabutan niya
10:07pagsasaka rin.
10:08Hello, Sir Maab.
10:10Itong pananam pong Repulyo
10:11ay hindi mabili
10:13kasi ang mahal ng krudo
10:14pag itatrabol mo sa
10:16halingki.
10:18Sobrang logi.
10:19Kaya gusto ko sanang
10:21bilhin niyo ito
10:22para may magamit ako
10:24sa pasukan ng mga anak ko.
10:29Nirerescuebay
10:30ng Rural Rising Philippines
10:32ang mga ani
10:33ng mga magsasaka
10:34para maski pa paano
10:36meron ang mga itong kikitain
10:38kesa iiwan na lang
10:40sa mga tabi ng kalsada.
10:42Kung ibabiyahe ang gulay
10:44sa mga pamilihan,
10:45lalo pang lalaki
10:47ang pagkalugi
10:48ng mga magsasaka.
10:49We buy the farmers
10:50at doble
10:51ng presyo
10:52ng Farmgate.
10:54Tapos,
10:54dinadala namin sa Metro Manila
10:56para sa aming mga consumers.
10:57Bibili nila
10:58ng kalahate
10:59ng presyo
11:00sa mga groceries
11:01at supermarkets.
11:02May pangailangan naman eh
11:04ang merkado
11:04pero hindi lang nakakarating.
11:06So,
11:07nagmumuka siyang overproduction.
11:09Magkano yung
11:09naibenta ng
11:10Rural Rising na
11:11tanim niyo?
11:12Nag times 3 yung 5 pesos,
11:14di ba 5 pesos?
11:15Ah, so 15.
11:16Kung dito 5 pesos,
11:17may pantawid
11:19ng buhay.
11:20Ang gasto ng mga bata
11:21sa skwela,
11:23makaka-enroll na
11:24yung mga anak niyo.
11:25Oo, pwede na.
11:26Isa pa
11:27sa mga tumutulong
11:28sa mga magsasaka
11:29ng benggit,
11:30ang
11:30agricultural advocate
11:32at chef
11:33na si
11:33Waya Araos Wihangco.
11:35Taong 2023
11:37nang itatag
11:38ni Chef Waya
11:39at ng
11:40farmer leader
11:41ng Bayan ng Atok
11:42sa benggit
11:43na si Shirley Biase
11:44ang
11:45Greens for Good.
11:47Ang ani
11:48ng mga magsasaka,
11:49i-dinidiretsyo nila
11:51sa mga
11:51institusyonal
11:53o malalaking
11:53buyer
11:54katulad ng mga hotel
11:56at restaurant.
11:57Tigilan na natin
11:58yung narrative
11:58na kawawa sila
11:59kasi pag tama
12:01yung environment
12:01they can be creative,
12:03they can be capable
12:03and they can actually
12:05manage their destiny.
12:07Ang goal nyo,
12:08yung inyong mga produkto
12:09diretsyo
12:10sa malalaking buyer
12:11para mabawasan yung
12:14cost
12:14dahil natanggal din
12:16yung middleman.
12:16Tama?
12:17Yes, ma'am.
12:17Nagbibase talaga kami
12:19sa production cost
12:20plus labor cost
12:22ni farmer.
12:22So, sa makatawid po,
12:24yung presyo po namin
12:25ay presyong legal
12:26para sa farmer
12:27kung saan
12:28meron naman silang kita
12:29at meron din silang
12:30magiging ipon.
12:31We are against
12:32its smuggling
12:33and at the same time
12:34kahit yung
12:35legal importation
12:37na.
12:37Eh, kaso ngayon
12:38mag-i-import daw ang gobyerno.
12:39Ayun na nga.
12:40Anong position nyo doon?
12:42One thing is clear,
12:43walang shortage
12:43ng carrots.
12:44Nagkaroon ng shortage
12:45sa Maynila
12:46ng carrots
12:47dahil
12:47sa distribution problems
12:49na hatid
12:50ng oil crisis.
12:51Kaya dumami
12:52kasi ayaw ibiyahe.
12:53State of emergency
12:54tayo ng oil crisis.
12:56Bakit hindi
12:56imobilize ang military
12:57para ibaba yung gulay?
12:59Umasa
13:00ang mga magsasaka
13:01na kung natuloy sana
13:03ang Senate hearing
13:04na nakaschedule
13:05noong May 12,
13:06maririnig
13:07ang kanilang tinig.
13:08Sinabi naman ni
13:09Sen Kiko
13:10na mag-meeting pa rin tayo
13:12para maririnig ko pa rin
13:13kung ano yung mga concerns nyo.
13:15Pero,
13:16sayang yung opportunity.
13:17Sayang
13:17kasi syempre
13:18and there's a
13:18significant difference
13:19between a meeting
13:20and a Senate hearing.
13:22Pag Senate hearing yan,
13:23everything we say
13:24goes on public record.
13:26At mas magbilis
13:27aksyonan.
13:28Naiipit sila
13:29ng mga trader.
13:30Pupunta dito
13:31sa mga
13:33trader
13:33na
13:35kasabot
13:35ng ilang
13:36mga
13:37nasa gobyerno
13:39para maipasok
13:40yung imported
13:41sa murang halaga.
13:43Sa Sagip Sakalo,
13:44pwedeng bumili
13:45ang gobyerno
13:45direkta sa ating
13:46farmers at fisher folk.
13:48Wala ng public bidding.
13:49Namimigay ang gulay
13:50sa mga marginal sector.
13:52Ngayon ang tanong,
13:53eh bakit
13:54yung ibang mga LGU
13:55kailangan pa ng public bidding?
13:57Hindi sinusunod
13:58itong batas.
13:59Eh ang kwento sa akin,
14:00kasi walang kickback
14:00pagka-direkta kang bumili
14:02sa mga magsasaka.
14:03Marami sa atin
14:04hindi na re-realize
14:05na ganun ka-far-reaching
14:06ang effect
14:07ng pag-aaway ko.
14:09Mag-aaway-aaway sila
14:10sa Senado.
14:10Hindi naman sila-sila lang yun,
14:12eh di ba?
14:12Ang efekto nun
14:12hanggang sa laylayan,
14:14hanggang sa magsasaka.
14:15May gusto ho ba
14:16kayong sabihin
14:16sa gobyerno.
14:18Kaya't may kumangay
14:19katumulong da ngay
14:20ag-berok
14:21sa direct marketing.
14:23Katay kumangay
14:24may isang
14:25makita sa gobyerno
14:27ngayasidagdak
14:28sa consumers
14:30dito yung market
14:31tap na maiwasan
14:32sa middlemen.
14:33Yung ayuda,
14:34ikukonverse na
14:35ng mga greenhouses
14:36para naman
14:37pagdating sa tag-ulan
14:38at least may ma-harvest
14:40o may benta
14:41yung mga farmers.
14:42Hindi lang mga politiko
14:45ang apektado
14:46sa gulo
14:47sa Senado
14:47na sagasaan
14:49pati ang interes
14:50at kabuhayan
14:52ng mga magsasaka
14:53pati na
14:54ang pagkaing
14:55ihahain
14:56sa ating mga mesa
14:58at kumakalam
15:00na
15:01sikmura.
15:08Thank you for watching
15:10mga kapuso.
15:11Kung nagustuhan nyo po
15:12ang videong ito,
15:13subscribe na
15:15sa GMA Public Affairs
15:16YouTube channel
15:17and don't forget
15:19to hit the bell button
15:20for our latest updates.
15:22Sikmura
Comments