00:03November 13, 2026
00:06Ayon sa isang prediction, ito raw ang araw na magtatapos na ang buhay na ang sakatauhan sa mundo.
00:20Nakapangingilabot ang isang diumanoy scientific paper na nagbangit ng pensyang ito no 1960.
00:26Totoo nga bang may takdang araw ang pagkawala ng lahat ng mga tao?
00:33Gadasal, baka sa aling hindi matuloy eh.
00:35At ano ba talaga ang sinasabi ng science tungkol dito?
00:43Ano po ang gagawin nyo kung nalaman nyo na end of the world?
00:47Mahirap yan na tanong ha.
00:49Magbabanting kami ng pamilya po.
00:50Yakapin mo.
00:52Accept.
00:52Accept.
00:53Accept.
00:54Noong 1960, may isa daw na pag-aaral na naladhala sa Science Journal na may pamagat,
01:00Doomsday, Friday 13, November AD, 2026.
01:04Isa sa mga may akda nito ay si Heinz von Forster, isang American scientist.
01:09Pero hindi pagkasira ng Earth ang paksa ng kanilang pag-aaral,
01:12kundi ang bilis ng pagdami ng populasyon ng mundo.
01:16At dahil dito, pwede gumantong ito sa level kung saan wala ng kapasidad
01:19na suporta ng mundo ang buhay ng mga tao rito.
01:22Kaya sa araw daw ng November 13, 2026 na natapat sa Friday the 13th,
01:27ang mga tao ay may ipit hanggang sa mamatay.
01:31Anong gagawin mo pag nalaman mong end of the world?
01:34Magpapanik.
01:35Ano pong itsura na nagpapanik?
01:39Para maunawaan ang sinasabing end of humanity claim at hindi magkos ng panik sa mga tao,
01:44kailangan daw balikan ang mathematical model na ginamit noon ni Naforster.
01:47Sa simpleng paliwanag, tinignan nilang historical trend ng pagdami ng tao
01:51at kung ano mangyayari kung magpapatuloy sa ganitong bilis.
01:54Sa kanilang calculation,
01:56nababasang isang napakaspesifik na pecha,
01:58November 13, 2026.
02:01Totoo nga bang may takdang araw ang pagkawala ng lahat ng mga tao?
02:07Para masagot ito, nakipagpuntayan kami sa isang eksperto.
02:11Ina-compute yung November 13, 2026,
02:16na actually approximately 2027 AD
02:20sa pamamagitan ng mga equations na fenormulate nila Von Forster at kanyang mga co-researchers.
02:29So they took into several considerations
02:32andyaan yung mga basics ng demographics,
02:35yung sinasabi nating fertility and yung mortality.
02:38Tinayin itong consideration din nila yung some environmental factors.
02:43Pati na rin yung mga coalitions like yung rise ng urbanization.
02:47Doon nila na-derive.
02:48Ito yung doomsday na tinatawag.
02:52Dito mapasok ang konsepto ng mathematical singularity.
02:55Ibig sabihin, hindi mo na ma-fit yung data
02:58o hindi mo na ma-represent yung data sa ganitong klase ng punto.
03:05Pero hindi nito ibig sabihin na biglang mawawala na lahat ng mga tao.
03:09Pero may isa pang importanteng tanong.
03:11Kung ang population growth ang basya ng model noon,
03:13tungmapa ba ito sa nangyayari sa mundo ngayon?
03:16Sa kasalukuyan, nasa 8.3 billion na ang populasyon ng mundo.
03:19At sa bilang na ito, mayigit 100 million ang nadadagdag sa populasyon bawat taon.
03:24Habang nasa 48 million naman ang namamatay.
03:27Pinakamaraming populasyon ng India na silusyon na ng China at United States.
03:32Samantalang Pilipinas ay nasa ika-14th sa mga bansa
03:35na may pinakmalaking populasyon na may halos 180 milyong katao.
03:39Pero hindi ibig sabihin nito na patuloy lang nabibilis ang pagdami ng tao.
03:43Ayon sa United Nations, sinasang aabot sa umigit kumulang na 10.3 billion
03:48ang populasyon ng mundo sa kalahati ng 2080s.
03:51Bago ito, unti-unting po ba?
03:53Dabi mo alam ko, Yaquim!
03:55Nakikita naman natin na yung population trend ngayon
03:58ay hindi na siya yung parang sobrang paparami.
04:02Nakakontrol na rin yung population.
04:05Kung hindi na same yung rate
04:06or yung parang increase in population before as compared to now,
04:10mas hindi natin ma-reach yung ganoong population.
04:15Kaya ang tanong,
04:15literal ba na matatapos ang humanity sa November 13, 2026?
04:24Hindi totoo na magugunaw yung mundo ng November 13, 2026.
04:29Yung focus nga ng article na yun is
04:31to highlight the discourse about overpopulation.
04:35Ang payag ng eksperto,
04:37hindi totoo.
04:39Pero hanggang saan nga ba kayang supportahan ng mundo ang dami ng mga tao?
04:42Dito mapasok ang tinatawag na Earth's Carrying Capacity
04:46o kung gaano karaming tao ang kayang buhayin ng mundo
04:49gamit ang mga available nating pagkain, tubig, lupa, at iba pang resources.
04:54Iba't ibang pag-aaral lang sumubuktansyahin
04:56kung ilang tao ang kayang supportahan ng Earth.
04:59May mga estimate,
05:01umabot sa 11.4 billion tao
05:02sa kasalukuyang paraan ng pamumuhay.
05:05Pero kung gagamitin ang halos lahat ng lupa
05:07para sa produksyon ng pagkain,
05:09may mga estimate na umabot sa 282 billion.
05:13Kaya bago tayong mataranta sa isang viral na click,
05:16alamin muna natin kung saan ito nang galing
05:17at ano talaga ang sinasabi ng science.
05:20Sa parang ito,
05:20hindi na tayo magkakaroon ng kalaman,
05:22matututo rin tayong magtanong,
05:24mas maging mapanuri
05:25at alamin ang tama.
05:27Kaya bago tayong maga.
05:57Kaya bago tayong maga.
06:26Kaya bago tayong maga.
