00:00Bazı yazarlar vardır, sadece kağıdı kalemle buluşturmazlar.
00:04Bir dönemin sessizliğini yırtar, bir sınıfın çığlığını kayda geçirir.
00:09Ve en önemlisi kadının o güne kadar anlatılmamış içeriden hikayesini tarihin tam ortasına bırakırlar.
00:17İşte Feruze Çerçi, bildiğimiz adıyla Firuzan, tam da böyle bir yazardır.
00:23Onun hikayesi yalnızca bir başarı öyküsü değildir.
00:26Bu bir direnişin, varoluşun ve bir kadının kendi sesini bulma mücadelesinin hikayesidir.
00:33Bugün Firuzan'ı feminist bir perspektiften okumak,
00:37Türkiye'de kadının yok sayılan emeğini, bastırılan duygusunu ve görünmez kılınan direncini okumak demektir.
00:5229 Ekim 1932 tarihinde doğan Firuzan'ın çocukluğu,
00:56İstanbul'un kenar mahallelerinde babasız ve madde imkansızlıklar içinde geçer.
01:02Ama o, bu yoksunluğu bir mağduriyet hikayesine değil, devasa bir edebi güce dönüştürür.
01:08Okul hayatını erken yaşta bırakmak zorunda kalır.
01:11Onun mezun olduğu yer, akademiler değil, sokak, hayatın kendisi ve yaşanmışlıklardır.
01:18Bu yüzden edebiyatı steril salonlara değil, doğrudan hayatın kalbine yaslanır.
01:24Feminist bir yerden bakıldığında, eğitim hayatının yarım kalmışlığı sadece kişisel bir hikaye değildir.
01:30Dönemin kız çocuklarına biçilen sınırların bir yansımasıdır.
01:34Firuzan, bu sınırları kendi kendine eğiterek, tiyatroyla ilgilenerek, okuyarak ve öğrenerek aşar.
01:42Diplomanın değil, iradenin belirleyici olduğu bir entelektüel yol açar kendine.
01:47Zihinsel olarak kendine ait bir odayı kurar ve orada yazmaya başlar.
02:071970'ler Türkiye'si, grevlerin, yürüyüşlerin, siyasi çalkantıların ve büyük bir toplumsal dönüşümün yaşandığı yıllardı.
02:16Edebiyatın rotası toplumcu gerçekçiliğe kırılmıştı.
02:20Ancak o dönemin toplumcu gerçekçiliği genellikle erk bir dille fabrikadaki işçiyi veya tarladaki köylüyü bir kahraman olarak anlatırken,
02:32evin içindeki kadını, mutfaktaki sömürüyü, genç kadınların bastırılmış arzularını görmezden geliyordu.
02:39Firuzan, 1971'de yayınlanan ve edebiyat dünyasını sarsan parasız yatılı ile sahneye çıktığında bu eksik parçayı tamamladı.
02:48O, siyaseti sadece meydanlarda değil, evin içindeki iktidar ilişkilerinde de gördü.
02:55Onun karakterleri, göçmenler, hizmetçiler, dışlanmış anneler ve kimsesiz kız çocuklarıydı.
03:02Firuzan, sınıfsal sömürüyle toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin nasıl iç içe geçtiğini en iyi anlatan kalem oldu.
03:09Yoksulluk, onun kaleminde sadece bir para meselesi değil, kadının hayalleri üzerindeki bir prangaydı.
03:17Firuzan'ın öykülerindeki kadınlar figüran değildir.
03:20Arzuları olan, acı çeken, dayanışan, bazen sessizce direnen öznelerdir.
03:25Anne, kutsal bir klişe olarak değil, hayatta kalmaya çalışan, kızını daha iyi bir hayata taşımaya çalışan, bazen bu yüzden sertleşen
03:35gerçek bir insan olarak karşımıza çıkar.
03:38Onun metinlerinde ev içi emek görünür olur.
03:41Mutfak kokuları, dikiş makinesinin sesi, el alem ne der baskısını yarattığı boğucu atmosfer.
03:48Bunlar sadece detay değil, patriyarkanın gündelik haritasıdır.
03:52Gül mevsimidir ve benim sinemalarım gibi eserlerinde genç kadınların sinema üzerinden kurduğu hayaller, daraltılmış hayatlara açılan küçük özgürlük pencereleridir.
04:04Firuzan, kadının yalnızca ekonomik değil, ruhsal olarak da nasıl kuşatıldığını incelikle anlatır.
04:11Kariyeri boyunca soyadı kullanmamasını ise ben o yıllar çok ünlü bir soyadı taşıyordum.
04:16Çok ünlü, çok saygıdeğer, iki adamın kendi akıllarıyla, emekleriyle ve yetenekleriyle ünlendiği saygıdeğer bir soyadıydı.
04:26Ben o ünlenmiş soyadının bana sağlama ihtimali olan kolaylıklarına hiç yanaşmak istemedim.
04:32Ben yazarlığımın sinemasını öyle bir şekilde tek başıma yapıp bu büyük addan yararlanmamalıydım, diye özetler.
04:51Günübirlik Adada isimli eserinde çocuk işçiliği meselesine odaklanan Firuzan,
04:56kuşatmada ise toplumsal baskıların ve ekonomik yetersizliklerin kıskıcındaki kadınları merkeze aldı.
05:03Firuzan sadece kelimelerle de yetinmedi.
05:06O hikayelerini görsel dünyaya da taşıdı.
05:09Gülsün Kara Mustafa ile birlikte yönettiği Benim Sinemalarım filminde,
05:13yoksul bir genç kadının sinemanın büyülü dünyasıyla hayatı tutunmasını anlatırken,
05:19kadının bakış açısını kameranın arkasına da yerleştirdi.
05:22Daha sonra yolu Berlin'e düştü.
05:25Almanya'ya giden konuk işçilerin dramını özellikle de göçmen kadınların yaşadığı çok katmanlı yalnızlığı kaleme aldı.
05:34Ev sahipleri ve yeni konuklar gibi eserlerinde hem yabancı olmanın hem de kadın olmanın yarattığı o zorlu Arap'ı anlattı.
05:42Onun için feminizm sadece Türkiye sınırları içinde bir mesele değil, evrensel bir kadın dayanışmasıydı.
06:00Firuzan, 11 Şubat 2024'te aramızdan ayrıldığında geride sadece edebi eserler değil, bir bakış açısı bıraktı.
06:08Bugün genç kuşak feministler için Firuzan, sessizlerin sesi olmanın ne demek olduğunu gösteren bir kutup yıldızı konumunda.
06:17O hiçbir zaman didaktik bir dil kullanmadı, kimseye ders vermeye kalkmadı, sadece gösterdi.
06:24Bakın dedi, burada bir kadın yaşıyor, burada bir kız çocuğu hayal kuruyor, burada bir anne çocuğu için kendi hayatından vazgeçiyor.
06:33Onun anlattığı yoksulluk, insanı alçaltan bir yoksulluk değil.
06:37Haysiyetli bir direnişin parçasıydı.
06:40Edebiyatın erirleşmesi yapısına kadın yazar, küçümsemelerine karşı kalemini bir kalkan gibi kullanan Firuzan,
06:47edebiyatın en büyük ödüllerini sadece yeteneğiyle değil, hakikati söyleme cesaretine de aldı.
07:06Firuzan, yarattığı o hüzünlü ama dimdik duran kadın karakterlerle aramızda yaşamaya devam ediyor.
07:13O bizim edebiyattaki büyük kız kardeşimiz.
07:17Onun kaleminin izi, sabah işe giden, akşam çocuklarını uyutan, hayatla her gün yeniden mücadele eden,
07:24kendi hayallerinden vazgeçmemeye çalışan tüm kadınların görünmez emeğinde yaşamayı sürdürüyor.
Comments