00:00Merhaba, bugün sizi şöyle bir geçmişe götürmek istiyorum.
00:03Hani o siyasetin, gündemin yoğunluğundan biraz sıyrılıp,
00:06Mehmet Edip Ören'in yazısından ilhamla,
00:09yüzümüzde o buruk tebessümü bırakacak bir zaman yolculuğuna çıkalım diyorum.
00:12Hazırsanız başlayalım.
00:14Şöyle bir başlayalım.
00:15Şu an elinizde tuttuğunuz, belki de bu kaydı dinlediğiniz o telefon var ya,
00:20peki bizim çocukluğumuzda neydi bu telefonun durumu?
00:23İşte bu soru, aslında nerelerden nerelere geldiğimizi,
00:26o zamanla, şimdiki zaman arasındaki o kocaman uçurumu tek seferde gösteriyor bize.
00:32Zaten bu yolculuktaki niyecimiz de tam olarak bu.
00:34Hani sadece eski eşyaları, teknolojileri anlatmak değil,
00:38o günlerin ruhunu, o hissi tekrar bir yakalamak.
00:41O günleri yaşayanlar için tatlı bir nostalji olacak,
00:44bilmeyen genç arkadaşlarımız içinse,
00:47vay be, böyle miymiş diyecekleri bambaşka bir dünyanın kapısını aralayacağız.
00:51Evet, yolculuğumuzun ilk durağı, telefon.
00:54Bugün hepimiz için sıradan bir alet belki ama,
00:56bir zamanlar ne büyük bir lüks, ne önemli bir statü sembolüydü,
01:00gelin hep beraber bakalım.
01:01Bakın, tam 20 yıl.
01:04Evet, evet, yanlış duymadınız.
01:05Yeni bir telefon hattı bağlatmak için bazen 20 sene beklemek gerekiyordu.
01:10Hatta şöyle bir adet varmış,
01:12aileler çocukları doğar doğamaz,
01:14telefon için başvuru yaparmış,
01:15ancak evlenene kadar sıra gelir umuduyla.
01:18Düşünsenize, bir insanın büyümesine şahitlik eden bir bekleme listesi.
01:22İnanılmaz değil mi?
01:24E tabii, durum böyle olunca,
01:25birine bizim evde telefon var demeniz yetiyordu,
01:28o anda size bambaşka bir gözle bakmaya başlarlardı.
01:32Yani telefon sahibi olmak,
01:34resmen toplumdaki yerinizi, statünüzü belirleyen bir şeydi.
01:37Hatta o dönemi o kadar güzel özetleyen bir kelime var ki,
01:41telefosafir.
01:42Rahmetli Halit Kıvancı'nın dilimize kazandırdığı harita bir terim.
01:45Yani ne demek?
01:46Sırf bir telefon görüşmesi yapabilmek için,
01:48komşuya, akrabaya, misafirliğe giden kişi.
01:51Evler sanki mahallenin ortak telefon kulübesi gibiydi düşünsenize.
01:55İyi de, bir telefon görüşmesi neden bu kadar hayatiydi?
01:58Neden bu kadar önemliydi?
02:00İşte bu sorunun cevabını anlamak için,
02:02önce o zamanın yollarına, yolculuklarına bakmamız lazım.
02:06Çünkü bir yerden bir yere gitmek,
02:08inanın şimdiki gibi hiç kolay değildi.
02:10Bugünkü duble yollarla, otobanlarla kıyaslayınca,
02:13o zamanki yollar resmen bir macera parkuruydu.
02:16Özellikle ölüm yolu diye nam salmış E5 karayolu.
02:20Daracık, banketsiz, çukurlarla dolu,
02:23Bolu Dağı gibi geçitler en ufak hatayı affetmezdi.
02:26İşte böyle, saatler süren,
02:28tehlikelerle dolu bir yolculuğun sonunda,
02:30o telefonun ahizesini kaldırıp,
02:32evdekilere, merak etmeyin, sağ salim vardık diyebilmek,
02:35işte o anki rahatlamanın tarifi yoktu.
02:38O telefon bu yüzden hayattı.
02:40Telefondan sonra.
02:41Hadi şimdi de yolculuğumuzun ikinci durağına geçelim.
02:44Evlerin kalbinin attığı yere,
02:47o büyülü kutuya,
02:48yani radyoya.
02:50Hani o kocaman sandık gibi ahşap radyolar vardı ya,
02:54üstüne dantel örtüler serilir,
02:56evin en güzel köşesine konurdu.
02:58Gerçekten de evin en prestijli eşyasıydı.
03:01Ama öyle herkes kafasına göre açamazdı onu.
03:04Radyonun düğmesini çevirme etkisi,
03:06sadece evin reisinde,
03:07yani babadaydı.
03:08O evde olacak ve izin verecek ki radyo açılsın.
03:12Radyo dinlemenin de kendine has kuralları,
03:14bir ritüeli vardı.
03:15Mesela akşam saat 7'de ajans saati başladığında,
03:19evde çıt çıkmazdı,
03:20herkes nefesini tutar haberleri dinlerdi.
03:22Eğer okulda başarılı olduysanız,
03:24karneniz iyiyse,
03:25en büyük ödül neydi biliyor musunuz?
03:27Yemekten sonra yayınlanan polisiye radyo tiyatrosu,
03:30mikrofon 13'ü dinleme izni.
03:32Düşünsenize o anki heyecanı.
03:34İşte radyonun böyle sihirli bir gücü vardı.
03:37Sadece bir aileyi değil,
03:38bütün bir ülkeyi aynı anda aynı koltuğa oturturdu.
03:42Bir bankanın yaptığı,
03:43evet mi, hayır mı yarışmasında,
03:45bütün Türkiye tek yürek olur,
03:47cevapları bağırırdı.
03:49Ya da Tevfik Gelenbe'nin,
03:50o muhteşem karakteri Nurcan Kalfa'nın esprileriyle,
03:53herkes aynı anda kahkahaya boğulurdu.
03:55İşte bunlar,
03:57bir neslin ortak anıları,
03:59ortak hafızası oldu.
04:00Sonra yavaş yavaş devir değişmeye başladı.
04:03Teknoloji artık o evin güvenli köşesinden çıkıp,
04:06sokaklara, arabalara taşındı.
04:07Tabi bu değişimle birlikte,
04:09teknoloji hem daha hareketli hale geldi,
04:11hem de maalesef hırsızlar gibi yeni tehlikelere açık oldu.
04:15Bunun en net kanıtlarından biri de,
04:17arabalardı.
04:18O zamanlar,
04:20arabalara takılan teypler,
04:21yani otoradyoları,
04:22o kadar değerliydi ki,
04:24hırsızların bir numaralı hedefiyle.
04:26Yazarın anlattığı bir olay var ki,
04:28durumu harika özetliyor.
04:30Bir komşusunun Mercedes'indeki teybi çalmaya çalışmış hırsızlar,
04:33ama başaramayınca,
04:35sinirden arabanın bütün ön panelini,
04:37konsolunu paramparça etmişler.
04:38Adamcağız da sinirden köpürüyormuş,
04:40yahu arabaya on katı zarar vereceklerine,
04:43isteselerdi ben söküp verirdim o teybi diye.
04:45İşte böyle bir çılgınlıktı.
04:47Tabii bu kadar yaygın bir soruna karşı,
04:49mühendisler de boş durmadı ve harika bir çözüm buldular.
04:53Kız aklı ototeybi.
04:54Artık arabadan inerken,
04:56teybi kızağından çekip,
04:58bir çanta gibi yanınızda eve götürüyordunuz,
05:00sabah da işe gitmeden önce,
05:01tık diye yerine takıyordunuz.
05:03Bu da o dönemin insanları için,
05:05her gün tekrarlanan yeni bir alışkanlık,
05:07yeni bir ritüel olmuştu.
05:09Ve sonra bir gün,
05:10sokaklarda bambaşka bir ses duyulmaya başlandı.
05:13Hani o Almanya'dan gelen gurbetçilerimizin,
05:16Almancaların omuzlarında taşıdıkları,
05:18son ses müzik çalan transistörlü radyolar.
05:21İşte o radyoların sesi,
05:22aslında o kocaman,
05:24sandık gibi ev radyoları devrinin sonunu,
05:26ve herkesin kendi müziğini yanında taşıyabildiği,
05:29yeni bir çağın başlangıcını haber veriyordu.
05:32İşte bütün bu yolculuk,
05:34bizi tam da bugüne ve şu soruya getiriyor.
05:36Bugün hayatımızın vazgeçilmezi olan,
05:38bu akıllı telefonlar, kulaklıklar, akıllı saatler,
05:41sizce bunlardan hangileri,
05:43yıllar sonra çocuklarımıza anlattığımızda,
05:45onların yüzünde bir şaşkınlık,
05:47bizim yüzümüzde ise işte o buruk tebessüm yaratacak,
05:50ne dersiniz?
05:50Bence de düşünmeye değer.
Yorumlar