00:00Let's go!
00:37At noong 2024, umabot na po sa mahigit 64,000 ang sumasa ilalim sa dialysis.
00:44Kaya ngayong araw, pag-uusapan po natin ang sakit na ito at kung paano natin mapapangalagaan ang ating bato.
00:50Makakasama po natin ang adult nephrologist, Dr. Edmundo Pasamba. Magandang umagi po, Doc.
00:57Hi, good morning po.
00:59Dr. Pasamba, good morning. Thank you for joining us. Diane at Audrey po ito.
01:02Doc, bakit ba napakarami nagkakasikid dito sa Pilipinas? Ano ba nakikita ninyong number one cost po nito?
01:10Well, ano po, no?
01:12Ang number one cost po talaga ngayon ng problem natin sa kidney is lifestyle. Lifestyle.
01:20Dahil sa convenience, mas madali kumain ng mga pagkain na unhealthy.
01:27Sa mga adults nga po, ang number one reason ng pagkasira ng kidney pa rin is diabetes.
01:35Sa mga kabataan naman, more of pamamagan ng kidney or nasa lahi.
01:41Well, Doc, nung bata naman tayo, talaga naman kumakain tayo ng mga matatamis na pagkain.
01:47Maaalat na.
01:48Maaalat din.
01:48Mahilig tayo po naiyan.
01:49Junk foods.
01:50Pero may mga pagkakataon na pag umidad ka na, nagiging healthy naman.
01:55Pero gano'n po kabata yung maaring magkaroon itong chronic kidney disease?
02:04Opo. Actually, wala pong pindipiling edad yung pagkakaroon ng chronic kidney disease.
02:10Nakasalalay din po kasi yan sa mga iba-ibang risk factor ng bawat tao.
02:16So, marami pong reason yan. Kung meron ka pang ibang sakit like hypertension or mga ibang iniinom na gamot na
02:25pwede makasama sakit.
02:26So, sasama-sama sila, nagpapatong-patong sila para yung risk tumaas.
02:31So, any age pwede po magkaroon. Pero syempre, mas common pa rin siya as we age.
02:37Okay. Well, ano po ang karaniwang sintomas naman po nitong CKD, Doc?
02:44Isa rin po yan sa pinaka-importante na kailangan maitindihan ng mga viewers natin po.
02:51Kasi po, most of the time, wala pong nararamdaman yung mga pasyenteng may CKD.
02:57Lalo na kung early stages pa.
03:00Usually po kasi, yung sintomas ng CKD, lumalabas lang yan around mga stage 4.
03:06And lalong lalabas yung mga karamihan pagdating na ng stage 5.
03:10Ang very common po yan, magsisimula, madaling mapagod, namumutla, nagmamanas, tumataas ang blood pressure.
03:19And eventually, pag malala na, pag stage 5 na, nandyan na po yung tinatawag na eurimia.
03:25Yung mga pagsusuka, pagsisikmura, walang gana kumain.
03:29Well, Doc, ano po yung normal na creatinine level at gano kataas naman yung itinuturing na delikado na?
03:38Okay.
03:39So, kailangan po muna natin maintindihan na yung creatinine po kasi is a surrogate marker.
03:45Ibig sabihin po, it indirectly reflect yung function ng kidney.
03:49So, ina-assume natin, pag tumataas siya, ibig sabihin, hindi nagagawa ng kidney yung trabaho niya.
03:55Pero may computation po kasi tayong ginagawa dyan.
03:59So, hindi po porket normal yung creatinine, nang 80 to 100, normal na talaga.
04:08Lalo na po kung meron tayong risk sa pagkakaroon ng sakit sa kidney.
04:12Siguro, bigyan ko lang po ng importansya na instead of creatinine po,
04:18ang maganda po talagang minomonitor natin is yung tinatawag po na proteinuria, yung protein sa ihi.
04:25Kasi po, kapag po tumaas na ang creatinine, late na po yun.
04:30Ibig sabihin, may damage na yung kidney.
04:33So, better po talaga, ang imonitor natin is yung protein sa ihi.
04:38Yung protein sa ihi.
04:40Okay. Well, pag-usapan naman po natin yung stages ng CKD na pagkito kanina yung doc, stage 4, stage 5.
04:47At what stage ba na kailangan ng mag-dialysis?
04:51Opo. May limang stages po yung pagkakaroon ng CKD.
04:551, 2, 3, and 4, hanggang 5, no?
04:58Siyempre, yung dialysis po, usually kailangan yan sa mga pasyenteng meron na ng stage 5, no?
05:04Opo. And sabi ko nga po, yung symptoms usually lumalabas, mga stage 4, yan, no? Lumalabas.
05:11Hmm. How can we prevent that doc? Na stage 4 lang lalabas yung symptoms. I mean, how can we early
05:17detect na hindi naabot dun sa stage 4 na kailangan na ng mga measures na gawin sa individual para hindi
05:23na lalong lumala?
05:25Ayan, o. So, unang-una po, kapag meron po tayong risk sa pagkakaroon ng sakit sa kidney, dapat regular tayo
05:34makakapagpacheck, no?
05:36Particularly po, yung protein sa ihe. Sabi ko nga po, pag tumaas na kasi yung creatinine, ibig sabihin nun may
05:43damage na yung kidney.
05:45So, dapat, hindi natin hayaan na mangyari yun.
05:47So, before pa man mangyari yun, pag nag-start ng tumaas yung protein natin sa ihe, dapat po mamanage tayo
05:55na maayos, no?
05:56Marami na po kasing gamot and advice sa lifestyle, no? Para po makatulong na hindi mag-progress yung problem sa
06:04kidney.
06:04So, ano po yung mga risks sa pagkakaroon ng sakit sa kidney?
06:07Siyempre, kung meron tayong diabetes, hypertension, no? Sakit sa puso, and so on and so forth,
06:14dapat po mas-screening tayo niyan to make sure na hindi nagkakaroon ng problem sa kidney.
06:19Ano yung urinalysis ba gagawin to monitor the protein?
06:24Yes po, yes po, no?
06:26Napakadali pong proseso ng urinalysis, saan hindi po siya ganun kamahal, no?
06:31Murang-mura lang po siya.
06:33And yet, yung information na makukuha natin sa kanya is napakalaki, no?
06:39Kasi makakatch natin po yung CKD ng maaga.
06:42Mas maaga po kasi natin malaman yung problema, mas mape-prevent po natin yung paglala ng CKD.
06:49So, kung meron pong nag-positive sa protein ng urinalysis ng pasyente,
06:55kailangan ma-investigahan baka may nagsisimula na po palang CKD para ma-prevent yung paglala niya.
07:02Well, ano po yung mga practices na mapapanatili nating healthy yung ating mga kidneys, Doc?
07:11Number one po dyan talaga is sabi ko nga, dahil lifestyle ang number one reason,
07:15kaya nagkakaroon ng problema sa kidney, is number one is eat healthy, no?
07:21Talagang yung pagkain kailangan as much as possible home-cooked, no?
07:26And well-balanced, no?
07:27And number two naman po, kailangan po yung i-make sure natin na yung iba nating problem or sakit
07:34is properly managed, no?
07:37Dapat ang diabetes, laging maganda, ang blood pressure, nababantayan, no?
07:42Siguro i-highlight ko na rin po, isa rin po kasi sa dumadaming rason ng pagkasira ng kidney
07:47is yung pag-aabuso ng mga gamot na hindi naman dapat or mga gamot na over-the-counter, no?
07:54So, number one po dyan yung mga gamot for pain, no?
07:58Kasi madaling bumili ng gamot for pain sa mga drugstore
08:03and kapag usually nakapag-provide ng relief yung mga gamot na yun, inaabuso, no?
08:08So, I would still advise na kailangan magpacheck sa doktor
08:12to make sure na yung gamot na iniinom is hindi nakakasama sa kidney.
08:16Halimbawa, yung pangaraniwan yung ibuprofen, ano?
08:19Dahil minsan kapag may mga muscle pain ka,
08:22inom ka agad dito.
08:23Kasi pagigamon pa lang, ramdam mo yung muscle pain,
08:27hindi ka komportable eh.
08:29Anong alternatibo to na hindi makakadamage ng kidney?
08:34Well, ang very safe na pain reliever talaga na over-the-counter
08:38is a plain paracetamol, no?
08:42Kung makuha na siya ng paracetamol,
08:45better na po yun, no?
08:46Otherwise, may iba namang iba pang mga alternative, no?
08:51Like, mga pahit-pahit to calm yung mga muscles natin.
08:55Okay, lagi ko itong naririnig.
08:56Kapag yung mga instant noodles ba, Dok, tama ba?
08:58Pag napasobra, posible rin itong maging cause ng Sikili?
09:04Opo.
09:06Ang problem po kasi sa mga instant noodles na...
09:11...is yung sodium content.
09:13So actually, yung sodium po na yan,
09:16pag sobrang...
09:17...pwede mag-coast ng blood pressure.
09:19Yung pag-taas ng blood pressure po,
09:21yun po yung pwede mag-coast ng damage sa kidney.
09:24In dalongra, no?
09:25So hindi po siya pwede talagang madalas, no?
09:27Hindi pwedeng madalas.
09:29Ayun na nga, sinabi nga ni Dok,
09:30iwas sa mga maalat na ano, na pagkain.
09:33Pero, halimbawa dyan sa may instant noodles,
09:37lalo na yung pansin ka nung pag naaboy pa lang,
09:38mapaparami ka ng kain eh.
09:40Tsaka sabi nga ni Dok, kuso natin mabilisan.
09:43Advisable daw talaga, home-cooked meals.
09:46Ayan.
09:46Well, maraming salamat po.
09:48Muli, nakasama po natin ang adult nephrologist
09:50na si Dr. Edmundo Pasamba.
09:52Maraming salamat, Dok.
09:54Thank you, Dok.
Comments