00:00May dalagita sa Palawa na itinampok namin dahil sa kanyang kakaibang kondisyon.
00:09Butot balak kahit pa kinakain niya pati dingding ng kanilang bahay.
00:16Pero bagong taon, may bagong pag-asa.
00:24Parang dinaanan ng bagyo ang bahay na ito.
00:27Nagkalat ang mga piraso ng tela.
00:32Ang sahig at sawaling dingding, butas-butas.
00:38Pero hindi ito gawa ng anay o insekto o ng malakas at malaking tao.
00:45Bakain na!
00:47Bakain niya, bakain na!
00:53Kundi ng isang butot balat na.
00:57Siya, ang 17 anyos na si Aurora.
01:11Hindi niya tunay na pangalan.
01:13Oh my God!
01:14Kailangan daw itong gawin.
01:23Dahil ano man ang mahawakan ni Aurora, kinakain niya.
01:27Kahit sahig, kakainin niya.
01:29Kahit dingding, kahit damit, kahit kumot, kahit kulambu.
01:33Ngat-ngat kay ngat-ngat.
01:34Yung mga sahig na po iyan, ma'am, natabla, ma'am.
01:37Gawa niya po iyan, ma'am.
01:38Pag nagawala siya, mong binatuklap niya.
01:40Bilang isang magulang, matiyas mabaya magkita ang anak mong ganyan.
01:45Kukulang na ang itali mo yung mong katawan ng tulapot ng tali.
01:49Para magkita mo na nasimte.
01:53Ano ba ang parang gusto niyang takasan?
01:58Ano ang umaanay sa kanilang tahanan at sa isipan ni Aurora?
02:04Muli na, mimi nga, pati si mimi nga, mimi.
02:09Ang dalaga, taga Rojas sa Palawan.
02:17Ang mga sira at butas sa kanilang bahay,
02:21bakas ng makailang ulit niyang pangkang pagtakas.
02:25Yung wala pa po siyang tali, ito po, binali niya rin.
02:29Sinubukan niya rin pong lumusit dito, tayo nakita rin po siya ni mama.
02:34Ito po, ang inat-ngat niya rin po, pati nga po ito yung pako eh.
02:37Buti na lang nga po, hindi na putol.
02:40Punit-punit ang mga kumot at tuwalya.
02:43Dahil mayat-mayaraw niyang nginangat-ngat.
02:49Kaya labagman sa kanilang kalooban,
02:52nagdesisyon ang kanyang pamilya na itali na ang kanyang mga kamay at paa.
02:59Ito po kasi yung labid po, hinila niya po nakaroon bigla,
03:02kaya pagka nagkaroon po siya ng sugat.
03:07Isang madaling araw, si Aurora nakawala sa pagkakatali.
03:21Yan!
03:22Ang sakong kanyang nadampot, kanyang nginat-ngat!
03:30Nag-iinit po ng sabig pa rin, hindi po malamig kay ate bago mamaya po i-give na naman po ako para po ipaligo po sa kanya.
03:57Mabiyan ko po ng sabon kasi po para makuha yung rumit.
04:20Ang gamit ni Ethan, sabong panlaba.
04:24Ayong tanggalo na natin, Ting.
04:27Goon ko na.
04:27Ayaw raw ni Aurora na sinusuotan siya ng damit, kaya madalas wala siyang saplot.
04:54Para hindi siya ginawin, pirmis siyang kinukumutan.
05:01Te, huwag mo ito ting-tanggalin, te, ah.
05:02Po.
05:03Ha?
05:04Huwag mo ito tanggalin, ah.
05:06Para hindi kalamigan.
05:09Ika.
05:09Ma, luto lang muna ako ng ula, ma. Magkain ikaw, ah.
05:13Opo.
05:14Okay.
05:14Yung paborito pong ulam ni ate yung mga sinabawan po, mga tinola, mga sinigang.
05:31Nabusog ko, wala.
05:37Opo.
05:38Au.
05:39Hindi po po ganyan si ate.
05:41Naglaro po kami ditong dalawa.
05:43Nag-iikot-ikotan, nag-habol-habolan po, nagtatagotaguan.
05:47Nung umpisa nang ging sakit niya po ako, nagbago na po siya.
05:52Masakit po sa akin.
05:53Ngayon si ate, hindi makalaro ka gaya ng ibang bata.
05:57Kaya po, yung ate ko po ganyan.
05:59Pag nag-apakayan po ko, sinasabihan ko po siya na magpagaling na siya.
06:08Hindi ko na yan po iniisipin ang sarili ko.
06:11Iniisip ko po si ate.
06:14Na kung paano siya gumaling.
06:21Matapos asikasuhin ang kapatid, tsaka palang naghanda si Ethan papasok ng eskwela.
06:27Bye-bye, te.
06:28Bye-bye.
06:29Inihabilin muna ni Ethan ang kanyang ate sa kanyang nanay Marialin.
06:35Nungkot po ako kasi yung ate ko po, hindi nakakapasok sa eskwela.
06:40Ako po palagi araw-araw po.
06:42Ganun na lang ang pagpuporsig ni Ethan na makatapos para maabot ang pangarap niyang maging doktor.
06:50Para makatolong din po ako sa maraming tao.
06:53Pag gusto ko rin pong pagaling si ate.
06:55Ang kalunos-lunos na sitwasyon ni Aurora ipinarating sa aming programa.
07:01Nang midwife mula sa rural health unit ng Rojas na si Rosana.
07:07Binisita rin si Aurora ng kanilang health officer.
07:10Butot ba lang?
07:18Ayon kay Doktora Leipareño, si Aurora malnourished.
07:36I-papa-check up po natin siya sa pediatrician at matitingnan rin po siya sa mental health facility ng Hospital ng Palawan.
07:44Nakikitaan natin siya ng tatlong kondisyon.
07:47Ang una naming napansin po sa kanya isang tinatawag na neurodevelopmental disorder.
07:52Ang kanyang mga kakayanan ay hindi akma sa kanyang edad.
07:55Pangalawa, disorganized behavior and disorganized speech.
07:59Ito po ay pasok sa schizophrenia spectrum disorder.
08:04Pusibling meron din daw itong eating disorder na kung tawagin, paika.
08:10Pagkain ng mga bagay na hindi akmang pagkain kagaya ng lupa at iba pang bagay na walang nutritional values sa katawan ng isang bata.
08:19Kunti-kunti po muna yung pagkain po niya hanggang po sa makaya po at ma-stabilize po yung kanya pong kalagayan.
08:26Ang unang response ay hindi itali.
08:29Ang unang response, syempre, dalin sa doktor para ma-evaluate siya ng mabuti.
08:34Isang reason kaya nagtapatuloy itong siguro pagpatali ng mga taong may mental health conditions ay unang-una ignorance.
08:41Hindi naman masama yung intention nila, pero yun talaga yung alam nilang pwedeng gawin para matulungan siya.
08:49Matapos ang mahigit isang linggong pananatili ni Aurora sa ospital,
08:56at pinayagan na siyang makauwi ng mga doktor para ipagpatuloy ang kanyang gamutan sa bahay.
09:13Sa pagkakatampok ng kwento ni Aurora dito sa KMJS, bumuhos sa kanila ang mga tulong.
09:20Ito ang kanilang ipinantustos sa kanyang pagpapagamot.
09:25Laging pasalamat ko po ma'am sa KMJS po.
09:30Sa lahat-lahat po ma'am na susuporta po sa amin at nagbibigay po ma'am, nagpapasalamat po talaga ako.
09:34Ngayon man, may panibagong pagsubok ang kanilang pamilya.
09:42Ilang buwan kasi matapos na maere ang kwento ni Aurora.
09:46Si Ethan habang nag-iigib ng tubig, na-absidente.
09:51Nadulas po siya ma'am, tapos yung kamay niya po napalo sa bato.
09:56Kaya naputol po talaga ma'am yung buto.
09:59Dinala po namin siya kaagad sa hospital.
10:01Ang braso ni Ethan, kinailangang operahan at lagyan ng bakal.
10:05400,000 po ma'am yung nagiging bill po namin ma'am sa hospital.
10:09Dahil dito, ang dumating sa kanilang mga donasyon na pampagamot sana ni Aurora,
10:16inilaan nila sa hindi inasahang gasto sa hospital ni Ethan.
10:20Skip po sa dibdib na yung hindi po para sa akin, ay napupunta sa akin.
10:26Kasi po para po sa ating PWD yung pila na yun na gagamit po sa akin.
10:33Maswerte na lang daw at may ilan pa rin donasyon na pumasok na ipinambibili nila ng mga gamot ni Aurora.
10:43Kaya makalipas lang ang ilang buwang tuloy-tuloy na paggamot.
10:48Sumikap ang pag-asa.
10:55Sa pahintulot ng kanyang ina, handa na rin daw si Aurora na ipakita ang kanyang mukha.
11:03At magpakilala sa tunay niyang pangalan.
11:13Siya si Helen.
11:16Ang dalagang nuoy butot balak.
11:25Nabusog sa pagmamahal.
11:28Makalipas ang walong buwan mula sa dating 16.5 kilos niyang timbang.
11:4230 kilos na siya ngayon.
11:45Kung dati itinatalik siya sa kanyang kwarto para hindi makatakas.
11:52Ulang, raf kanin.
11:54Ngayon, mas lumawak na ang kanyang mundo.
11:58Ayosin yung sinilas ha?
11:59Magkain pa?
12:00Oo, magbili tayo pagkain.
12:02Makakat na tayo.
12:03Malaya na kasi siyang nakakalabas.
12:11Ateles, sanang ulam?
12:13Pabili kami.
12:14Tuwing po lumalakad po ako na katulad po pupunta ng tindahan o mamalingke.
12:19Nakakasama ko na po siya mam at nakikita ko po masaya po yung anak ko.
12:24Kung dati si Ethan ang nag-aalaga sa kanyang ati Helen,
12:29bumabawi na raw ito sa kanya.
12:39Ang kanya ng ati Helen ang nag-aasikaso sa kanya ngayon.
12:43Parang bumaliktad na po yung mundo.
12:48Dati ako po yung nag-aigib sa kanya para makaligo.
12:51Ngayon po siya po nag-aigib sa akin para makaligo.
12:54Ang madalas nilang gawing magkapatid, magbasa.
13:02Ilipante.
13:03Ikaw?
13:04Ilipante.
13:05Ikaw baboy.
13:06Si Ethan ang nagsisilbing guro.
13:09Yung ati ko po hindi pa po nakapak sa paaralan.
13:14Hindi niya pa po alam kung paano magsulat, paano magbasa,
13:19kung ano mga pangalan ng mga hugis, mga kulay.
13:22Gusto ko po, ma'am, makapag-aaral po siya, ma'am.
13:25Kahit pa paano po, ma'am, hindi naman hulihan lahat siguro, ma'am,
13:27pagdating sa pag-aaral.
13:29At kung dati, kinakailangan pang subuan ni Ethan ang kanyang ati Helen.
13:34Nalaan niya dito.
13:36Dito.
13:37Tara.
13:38Ngayon, katuwang niya pa ito sa paghahain.
13:45Ibutang mo de ang isang isa dire.
13:49Tama na yun.
13:50Rabot po eh.
13:52Gusto mo pa kanon?
13:58Kanon pa?
14:04Sinamahan din ang aming team si Helen para sa kanyang follow-up check-up.
14:09Magaling na oh.
14:10Magaling oh.
14:11Palinit po ha.
14:13Natuwa po ako nung nakita ko siya.
14:16Halos dumoble yung timbang niya.
14:18Hopefully, in the next year or next few months,
14:21mag-normalize na yung takbo ng katawan.
14:26Hindi mo alam ang ngalan mo?
14:28Alam ang ngalan?
14:31Ngayon po.
14:32Ngayon pong pangalawang assessment sa kanya,
14:34hindi na po natin nakikita yung mga sintomas na angkop sa schizophrenia spectrum.
14:40Pangalawa po, yung pika disorder.
14:43Ito po yung pagkain.
14:44Hindi talagang pagkain.
14:46Ano po?
14:47Hindi na rin po natin yun makita sa pasyente,
14:49lalo na natutukan na yung kanyang physical health.
14:52Ang naiiwan na lang po na kinoconsider natin na condition ng ating pasyente
14:56is ang neurodevelopmental disorder.
14:59Kasama na po dito ang intellectual disability and language impairment
15:05para alam nila what to expect sa kanilang pang-araw-araw po na buhay.
15:10Para kamustahin ang lagay ni Helen,
15:13sa araw na ito,
15:14meron siyang bisita.
15:16Walang iba,
15:17kundi ang naging tulay
15:19para maiparating ang kanyang kwento,
15:21si Rosana.
15:23Hi!
15:28Hi!
15:29Sino yan!
15:31Sino yan!
15:31Kamusta?
15:32Sino yan?
15:33Sino yan?
15:34Uy!
15:35Kamusta?
15:36Ako!
15:37Malaki na siya.
15:38Mag-blase ka mo na!
15:39Mag-blase mo na yun!
15:39Blase mo na!
15:42Pa!
15:42Tapang mo na ah!
15:45Papay!
15:45Oo!
15:46Gusto mo?
15:47Favorito mo yan, di ba?
15:49Namis na kita!
15:51Ha?
15:52Ngayon lang ako nakabalik ulit sa'yo.
15:57Kasi nagkasakit din ako.
15:59Oo!
16:00Wala na akong buhok, oh!
16:02Nagkasakit si Tita.
16:07Pagaling ka, ha?
16:10Mayroong hawak sa mga ba?
16:14Kung din na ka sa'yo,
16:15hindi ko gumaling pa na.
16:17Kung di po na ko rating sa kanyang gym.
16:19Hindi po siya magiging ganito ulit.
16:22Salamat po sa luna po.
16:24Okay lang.
16:25Basta alagaan lang natin.
16:26Nang maayos si Beehilin.
16:28Salaga po nang laging yung sinasabi sa akin.
16:30Hindi ko na po talagang siya ulit yung tatani.
16:32Takot po ako na kung tumanda po kami.
16:42Tapos, maiwan po siyang mag-isa.
16:45Kung sa akin lang po sana,
16:53kung pwede po, hindi ko po siya ipaiwalay po.
16:56Ano ni? Kabayo?
16:58Ilipante?
16:59Ikaw?
16:59Kababoy?
17:00Hindi ko po siya iiwan pag tumanda po kami.
17:04Sana po palagi kami magkasamili.
17:06O sana kami maghiwalay.
17:07Ang mga lawang buhay po ngayon, ma'am,
17:12ng anak ko yun.
17:13Kaya hindi ko po, ma'am, sasayagay yun.
17:15Gagawin po namin ang naat, ma'am.
17:16Magkasam, maging maabuti po siya, ma'am.
17:19May mga sugat na hindi nakikita.
17:23May mga kulungan na hindi bakal,
17:26kundi sariling katawan at isipan.
17:30Pero sa bawat kamay na handang umalalay,
17:35may liwanag na magbubukas
17:38tungo sa kalayaan.
Comments