00:02Para lang makapasok ng eskwela, mga estudyante sa Cebu kailangang bumaba mula sa napakatarik na bundok.
00:12Parang langgam ang mga nakalinyang residenteng ito na buwis-buhay na binabaybay ang gilid ng isang bundok sa Talisay City
00:21sa Cebu.
00:22Yan ang sila doon, nagtinabangay sila, gibutangan nila o agianan.
00:27Ang mga tao sa magkabilang dulo ng pila, kapansin-pansin na binubungkal ang lupa para gawan ng madadaanan ang mga
00:38nasa gitna ng mga batang estudyante.
00:44Diba guys, gibutangan na nilag-agianan. Diba, lara nila guys. Subay-subay, hiliw.
01:02Ang mga mag-aaral, pauwi na raw noon mula sa eskwela.
01:07Pero dahil nag-ngalit ang ilog, bunsod ng malakas na ulan, hindi sila makatawid.
01:14At ang naisip nilang pinakamabilis na paraan para sila'y makauwi ang pagdaan sa gilid ng napakatarik na bundok.
01:23Pala pala nila, pala nila sila ang mga agian, hana, then nahan pa na ilang balay.
01:28Lagan pa kayo, mga agian siguro ng alisod na dalan siguro.
01:31Hana, alisod, kaya ba, marami. Tabo na sasayahan pa, gitag gusto silang amahan.
01:39Kung kaya nilang magtulungan na parang mga langgap, kailan naman kaya sila matutulungan ng mga kinauupulan?
01:52Ang mga nakuhanan sa viral video, nakatira sa barangay Camp 4.
01:58Dito nakilala ng aming team, ang jeepney driver na si Fernando.
02:03Siya raw ang navideohang kasama ng mga estudyante habang binabaybay ang gilid ng bundok.
02:10Dito kami nagsisimula maglakan pa punta roon sa bundok na yun.
02:15Ang kasya mo lang doon, mga isang paa lang, dapat mag-iingat ka sa pag-akyat.
02:19Hindi magsabay yung paa kasi malamot yung lupa.
02:24Namamasada raw siya hapon nitong February 9, nang biglang sumama ang panahon.
02:28Nakita ko may nag-post na video, may bahana parating.
02:32Kaya dali-dali raw siyang nagtungo sa eskwelahan para sunduin ang sampung taong gulang niyang anak na si Meriel.
02:41Sakali raw kasing tumaas ang tubig sa ilog, baka hindi nito kayaning tumawid mag-isa at mas-stranded pa.
02:49Ay pagdating ko dito, wala na, laki na ng baha.
02:51Kaya, naghanap ako ng uwi.
02:54Ang pinakamabilis daw nilang daan pa uwi, 15 minutos lang.
02:58Pero ang kailangan naman nilang daanan,
03:00buwis buhay, gilid ng matarik na bundok na ito.
03:04I-tingnan ko muna yung lupa dito sa gilid ng bundok.
03:08Nakita ko, medyo matigas naman yung lupa, kaya gumawa ko ng daan.
03:12Ani sa gato na, naging muna sa oka ng agiana na lang,
03:16pala na lang niya taon para maka-agi.
03:18Noong una, pag dapat gumawa ko, pabalagbag, diretso lang.
03:21Tingin ko, delikado kasi yung lupa.
03:23May crack.
03:24Kung may dadaan na tao, babagsak yung diretso ng tubig.
03:27Tinulungan na rin daw siya ng kanyang mga pamangkin.
03:30Pinasalubong ko sila, pinakuha ko sila ng pala.
03:32Diba guys, ipotangan na nilag-agiana, ipalara nila guys.
03:36Subay-subay, tili.
03:38Ang kuyaw lang dito guys, na ay matagak na bato.
03:42Munya, maigaw sila.
03:44Kuyaw ba kuyaw?
03:45Hanggang sa dahan-dahan ang naitawid ni Fernando ang kanyang anak.
03:50Si Marielle, natakot siya kasi iniisip niya.
03:52Sabi niya, Papa, ang lalim.
03:54Baka maulog tayo, pumawa ka lang sa akin.
03:58Makalipas ang labing limang minuto,
04:00ligtas silang nakababa.
04:09Maglilimang dekada nang nakatira si Fernando sa barangay Camp 4.
04:13Kaya hindi na raw bago sa kanya ang dumaan sa gilid ng bundok tuwing nagsusungit ang panahon.
04:20Ang daanan talaga namin yan dyan, normal na sa amin yung bahay.
04:23Titignan mo na namin, may susubok na isa, tatawid, kung kaya o hindi.
04:27Hindi kami basta-basta lang tatawid.
04:28Daan-daan ka lang, tapos yung paa mo, dapat na i-plaster mo ng mayos.
04:32Bago ka umakbang, titignan mo yung paa mo na hindi madulas.
04:36Kasi delikado eh, pag madulas ka, diretsok ka sa ilong.
04:38Kala ka mahawakan.
04:40Nasanay man na raw sila sa ganitong buhay,
04:42batid pa rin nilang sa tuwing ginagawa nila ito,
04:46ang isa nilang paa nasa hukay na.
04:52Gaya na lang ng sinapit ng kabaranggay nilang si Danny.
05:09Maswerte na lang daw si Danny at hindi siya dumiretso sa ilo.
05:13Gayunman, nagtamo siya ng mga sugat sa ulo at tuhod.
05:17Pag bukas, may papatsik lang ng doktor.
05:21Kusok kayong uwan, hindi kung pato siya,
05:22wala na uwan.
05:24Lekadong ito, lapok man.
05:26October 2024, pinagawan ang kanilang sityo ng isang hanging bridge.
05:31Pero makalipas lang ang halos labing isang buwan
05:35sa paghagupit ni Bagyong Tino nitong Nobyembre,
05:38ang tulay bumigay.
05:44Talagang nasirat dahil napakataas ng tubig.
05:47Inabot po yung hanging bridge.
05:50Putpat lang talaga.
05:51Kaya, sa pagdaan, sa gilid ng bundok pa rin daw ang kanilang bagsak.
05:55Alam ni Fernando na napakadelikado nito,
05:59lalo na para sa mga bata,
06:00gaya ng kanyang anak na si Meryel.
06:03Oo, karoon pa ko ng aking ato.
06:06Lahadlo ko.
06:07Kaya bakilid lang ang agianan.
06:09Gunis, gunis, papa.
06:11Malakas po ang ulam dito sa lugar namin, ma'am.
06:13Hindi na lang po namin sila pinapapasok
06:15kasi nga, possible talaga na babaha,
06:18lalaki yung tubig sa ilog.
06:20Kasi hindi rin namin gusto na
06:22dadaan kami palagi dun sa gilid ng bukid
06:26kasi nga delikado,
06:27lalo na palaging nagla-landslide.
06:29Minsan, alaw na, pakapapasok pa lang.
06:32Eh, uula na sa bundok, babaha na.
06:33Kukunin na yung mga bata,
06:35hindi na lang makapapasok.
06:36Hindi na lang ko pag-aaralan mabuti.
06:39The best solution that we could give
06:41to our wilderness, most especially,
06:43kapag may umuulan o masama ang panahon,
06:44nabibigay kami ng module.
06:46Pinapadala namin sa mga bata.
06:48Samantala, matapos mag-viral
06:49ang video ni na Fernando,
06:51agad na ipinagbawal ng pamunuan ng barangay
06:54ang pagdaan sa gilid ng bundok.
06:56Nagpatawag po ako ng emergency meeting
06:58sa council namin niya.
07:00Sinabi ko sa kanila na, ano,
07:02hindi napayagan na tumawid
07:03ang mga estudyante doon
07:04kasi pelegro ang buhay nila, ma'am.
07:06Mayroon na kaming signage na binutang doon.
07:10Gayunman, may ilang residente pa rin
07:13nangangahas na baybayin ito,
07:15gaya ng natyempuhan naming babae at lalaking ito.
07:27Pero pagdating sa gitna,
07:30ang babae bumalik
07:32habang ang lalaki
07:34itinuloy ang pakikipagsapalaran
07:37sa gilid ng bundok.
07:58Hanggang sa narating niya
07:59ang dulo ng daan.
08:04Siya ang construction worker
08:06na si JR.
08:33Ngunit may isa pa raw
08:34nagpapahirap sa kanilang kalbaryo.
08:37Mas committed daw kasi
08:38ang kanilang daan
08:39nang ang bundok
08:41sinimulang ikwari.
08:58Ang tinutukoy ni JR
09:00ang ginagawang 3-kilometer access road
09:03mula Barangay Pamutan
09:05hanggang Barangay Camp 4
09:07na proyekto ng Cebu City Government
09:09noon pang 2020.
09:12Sa images na ito,
09:13mula 2021 hanggang 2025,
09:16makikita kung paano
09:17nag-erode o gumuho ang lupa
09:20at nawala ang mga puno sa bundok.
09:23Ang panawagan ko na sana,
09:24may kabit nila agad yung tulay na sinasabi nila
09:27para hindi naman mahirapan yung mga bata
09:30sa pagpapasok.
09:30Oo, loo ayod kayo may diha
09:32kung kung ano'y maglaing panahon
09:35kayo magbaha.
09:36Medyo may magagawas na aramid
09:38kung namin kinanglanon palit ton,
09:40di may makapalit
09:41kay lison ang amung agianan.
09:43Amung pag-asa lang nga,
09:44kung ano'y ang kaniyamung
09:45hanging bridge,
09:46mabalik lang,
09:47may importante na kinaanamo diha.
09:49Lipay na kayo may diha
09:50sa mga isadyante na
09:51kayo para kung magbaha,
09:52may na silang pag-agi.
09:53Kinunan namin ang pahayag
09:55ang lokal na pamahalaan ng Talisay.
09:58Napag-alam man namin na
09:59yun pala ay project ng DPWH Region 7.
10:04At saka nung pinagawa yan ng DPWH Region,
10:08hindi man lang sila nag-coordinate
10:10ng LGU,
10:12ng Talisay,
10:13na in the first place dito
10:14sila dadaan sa road ng Talisay.
10:18Dapat sana yung DPWH,
10:20sila yung gagawa ng coordination.
10:29We have two options.
10:31Gagawa tayo ng bagong hanging bridge.
10:34Then second,
10:35maghanap na lang kami
10:36ng safe na lugar
10:39na yung 10 families doon,
10:42ilipat na lang namin dito
10:44sa kabilang side ng river
10:45para safety talaga.
10:47Hindi na sila tatawid ng river.
10:49Wala akong matirahan ng iba.
10:51Ang tatayo,
10:52sa iba ay malaking gastos.
10:54Gagawa ka ng bahay,
10:55bibili ka ng lupa.
10:56Dito, may lupa kami,
10:57dito na lang kami.
11:11Kahapon,
11:12nagpag-isip-isip ko
11:13na gumawa ng tulay
11:14para lang may madaanan
11:15yung mga estudyante namin
11:17at saka-trabahante.
11:18Portipurary lang.
11:19Kasi pagdaan ang baha ng malaki,
11:21matatanggal din yan.
11:23Hindi sila mga langgam.
11:24Pero kung ganito na
11:26ang kanilang kalbaryo
11:28sa mahabang panahon,
11:30bakit tila singliit ng langgam
11:33ang pagtingin
11:34sa kanilang pangangailangan?
11:37Ayaw ba, Kuyao?
11:54For our latest updates.
Comments