00:00As soon as we get back, we'll be able to talk about the issue of the Bayan
00:06and one thing is the corruption on flood control projects.
00:11Pera po ninyo yan at pera po nating lahat.
00:14Bilyong-bilyong piso ang pinag-uusapan dito sa Kabanan Bayan.
00:19Ang mga kapuso natin nagbahagi ng kanil-kali-kali-opinyon tungkol dito.
00:23There may budget na nakalaan for flood control.
00:27Bantayan din yung kung may nagagawa at may napupuntaan ba talagang pondong ginamit
00:32at masigurado kung tama ang mga nasa resibo.
00:35Yung sinasabi nga natin na yung mayaman ay patuloy na yung mayaman
00:38at yung may hirap ay patuloy na naghihirap.
00:40Ito ay dahil din sa corruption.
00:43Grabe, nakaka-pikon.
00:48Nakaka-pikon. Tama sila.
00:50Pag-usapan po natin ang katakot-takot na katiwalian sa flood control projects
00:54dito sa issue ng bayan.
00:57Para himayin ang issue na ito, makakasama po natin ngayong umaga,
01:02Assistant Professor ng UP College of Law, Professor Paulo Tamase.
01:06Professor, good morning. Thank you for joining us.
01:10Ito, I will confess.
01:12Nung sinabi mo sa akin kanina, attorney, na didiscuss natin ito,
01:16ang reaction ko, para naman bago ng bago sa atin ito.
01:19Tagal na na itong issue na ito.
01:21Para bang na-realize ko upon reflection,
01:25mali ang ganung reaction na para bang tinitingnan natin normal yung katiwalian.
01:30Dapat patuloy tayo magalit at patuloy natin pag-usapan.
01:33Daba.
01:34Kaya importante din na matutunan siguro natin kung ano yung mga iba't ibang pamamaraan
01:38kung paano nagkakaroon ng corruption sa ating pamahalaan.
01:41Yes.
01:42Manusunod yung revelasyon tungkol sa corruption sa mga flood control projects sa bansa.
01:45Para mas maintindihan nga ng mga kapuso natin, ilatag nga natin.
01:49Paano ba nangyayari yung corruption sa mga proyekto ng gobyerno tulad itong flood control?
01:53Ayan.
01:54Papakita ni attorney dito sa ating screen.
01:58So, isa ito sa mga simplified ways kung paano natin maiintindihan yung corruption.
02:03Iba-ibang kontrata, iba-ibang proseso.
02:05Pero pwede natin sila isipin na ganito.
02:07So, ang corruption ay kahit anong panlilin lang ng isang opisyal na maaaring may kasabwat siya
02:14upang magnakaw mula sa pamahalaan.
02:16So, ang proyekto, sa proposal pa lang, maaaring magpanukalan ng proyekto na hindi naman kailangan.
02:21Sa bidding, kasama ang contractor, baka namimili ng contractor na walang kapasidad upang kumpletuhin ang proyekto.
02:27Sa procurement, kung mamimili mismo ng materyales ang gobyerno, baka substandard yung pinipili.
02:32Sa awarding naman.
02:33Or baka may favored na supplier.
02:35Or may favored na supplier.
02:36Ganon din sa awarding, baka hindi patas yung public bidding.
02:40At sa implementation, baka hindi maayos yung pagkakagawa ng proyekto.
02:43Kasi nga, yung nakalaan na pera, marami doon ay nawawala sa corruption.
02:47Ibig sabihin, attorney, naglatag ka ng limang hakbang dyan at every step, posibleng magkaroon na ng katiwalian.
02:53Yes.
02:54Kasi ang corruption nga, isang sistematiko din na problema.
02:57Hindi kaya gawin ng isang opisya lamang ang corruption.
03:01Meron siyang kasabwat kadalasan.
03:03Ito, attorney, yan.
03:04Ito yung proyekto, di ba?
03:05Pag-usapan natin yung nag-i-interview ni Miss Jessica Soho kay Mayor Benjamin Magalong.
03:09Nabanggit ho ni Mayor Magalong yung karaniwang hatian ng budget per project.
03:14Nahati sa iba't ibang sektor yan.
03:16May hatian.
03:17Ito, 40%, kickback.
03:2215%, contractor.
03:2410% yung implementing agency.
03:265%, other expenses.
03:29Ang suma, ang natitira daw sa actual na project, 30%.
03:34Kumbaga, sa isang daang piso, 30 na lang yung napupunta sa proyekto.
03:39Dahil dito yung mga contractor, substandard na ang ginagamit ng materiales, yun ang nangiging resulta.
03:45Paano ba ito nangyayari, attorney? Paano ito nailulusot?
03:48Yung problema kasi sa corruption ay kadalasan marami siyang kasabwat.
03:52So, kung titignan natin yung proyekto, napakaraming tao na involved na maaaring masangkot doon.
03:58So, mayroong incentive.
04:00Halimbawa, yung isang opisyal na magkaroon ng proyekto para sa lugar niya.
04:04Pwede siyang suhulan mismo ng contractor.
04:07Pwede din naman siya mamili ng contractor na preferred niya para mayroon siyang kickback
04:12o hati dito sa pie chart na nahihanda according to Mayor Magalong.
04:17So, doon nakalulusot yung corruption eh.
04:19Kasi kulang din tayo sa pagbabantay doon sa pag-implement ng mga project
04:25at kung tama nga ba yung nagagastos para dito.
04:27Attorney, nabanggit nga natin kanina, hindi ito first time natin pinag-usapan yung katiwalaan sa mga proyekto sa gobyerno.
04:33Pero dati, medyo matagal na ako, reporter.
04:36Dati ang naririnig ko, nakikihate ang proyekto sa mga politiko.
04:41So, ibig sabihin, hati, 50% pa o higit.
04:44Kumbaga, may kickback na, sige, bigyan mo ng kickback na 10, 20, 30%.
04:49Pero ngayon, 30 na lang ang natin sa proyekto.
04:53Ano to? Taking into account, ano ba to? Inflation o tumataas?
05:01Sino nagsiset na mga ganyan porsyento?
05:03Well, wala namang fixed na ganito na percentage.
05:06Pero, actually, doon sa description mo nagsimula yung problema eh,
05:09na tinanggap kasi natin yung 10% dati.
05:12Tapos lumaki na lang siya ng 30, ngayon 40 na yung nakukuha.
05:15So, parang nagiging parte siya ng kultura natin na hindi naman dapat.
05:19Dapat ho, again, manatili tayong galit at makialam tayo dahil pera po ng bayan yan.
05:25Pera ninyo yan.
05:26Isa pang sinasabing paraan ng korupsyon yung pagpapatong ng presyo, tongpats.
05:31Narinig na rin natin yung word na yan eh.
05:33Halimbawa, sa Cordillera Administrative Region,
05:35ang actual na presyo ng isang unit ng cat's eye o yung mga ilaw sa kalye, reflektor, 1,350 pesos.
05:43Pero, yung nakalagay sa detailed analysis, detailed unit analysis ng DPWH, 11,720.
05:52Ilang patong yun?
05:53Basta, overpriced po ng 10,370 pesos.
05:57Itong mga ganitong overpricing, attorney, paano ba ito nakakalusot?
06:01Kung babalikan natin yung proseso, no?
06:03Minsan, sa proposal pa lang mismo, overpriced na yung nakapatong.
06:07At doon nagagaling minsan yung suhol eh, na ipapresyo yung proyekto na ganito kataas,
06:12kahit hindi naman ganoon yung kailangan,
06:14upang magkaroon ng justification ng yung contractor ay mataas din yung bidding.
06:18Pwede din naman na doon mismo kasi sa naging kalakaran na siya,
06:22nung ginagamit natin na basihan yung mga dating ganoon presyo.
06:25So, even in the next years, parang nagkakaroon ng incentive para sa korupsyon.
06:30Transparency, attorney, pwede kaya yan?
06:31Halimbawa, a citizen, a regular citizen,
06:35hihinging ko, magkano ba ang binayaran ng LGU ko dito sa mga cat's eye na to?
06:40Pwede ba yun?
06:41Tama yan, dapat, no?
06:42Karapatan kasi natin sa saligong batas yung right to information on matters of public concern.
06:48Ang problema kasi, dahil doon sa wala pa tayang freedom of information, no?
06:52Halimbawa, hindi madali para sa isang citizen na makakuha ng ganoon na impormasyon.
06:57So, kailangan pa niya pumunta sa korte,
06:59imbes na dumiretso mismo sa agency.
07:01Subukan nyo, ho, lapit kayo sa munisipi ninyo, sa city hall ninyo,
07:04itanong nyo kung magkano binayaran ito sa streetlights na yan,
07:07baka abutin kayo ng sham-sham at hindi nyo makakuha ang informasyon na yan.
07:12Samantala, ngayon po naglalabasan din yung mga nakakabiglang yaman,
07:15yung mga maaring sangkot sa usapin na ito,
07:18nausap pa social media, pa flex-flex kayo dyan ha,
07:21mga luxury cars, malalaking bahay at marami pang iba.
07:24Kahapon, ipinag-utos po ng Pangulo yung lifestyle check sa mga nanonungkulan sa gobyerno.
07:29Paano sa tingin ninyo makaka-apekto itong flexing o yung flaunting of wealth
07:34sa takbo ng pag-iimbis sigurito?
07:36Isa kasi sa mga tinitignan natin kung nagkaroon ng corruption or ill-gotten wealth ang isang opisyal
07:41ay kung mayroong malaking pagkakaiba doon sa sweldo na kinikita niya
07:45bilang isang opisyal at ng kanyang kapamilya
07:48doon sa lifestyle niya o yung pagmamayari niya, yung mga properties niya.
07:53So, nakatutulong sana yung lifestyle check,
07:56pero yung isa pa sana na nakatutulong ay yung pag-release halimbawa ng SAL-ED,
08:00yung Statements of Assets, Diabilities at Net Worth.
08:03Ngunit sa kasalukuyang kasing patakaran natin,
08:05hindi masyadong pinamimigay yung mga ganoon na dokumento.
08:08Pero paraan sana yun para sa mamamayan na maintindihan kung may pagkakaiba ba doon
08:12sa sweldo na kinikita ng pinuno niya doon sa pamumuhay ng pamilya ng pinuno niya.
08:17It's one thing to get the SAL-ED, it's another thing to assume na tama yung nakadeklara doon.
08:22Baka naman kasi, siyempre, ina-understate din nila yung kanilang wealth.
08:26Panghuli, Professor, bilang mamamayang Pilipino, lumalaban tayo ng patas,
08:31nagbabayan ng buwis, anong ba pwede natin gawin para maging bahagi tayo ng solusyon?
08:36So, unang-una, hindi po pwede maging bahagi ng pamumuhay natin yung pagtanggap lamang sa korupsyon.
08:42Mahalaga po makisama sa usapin na ito kahit hindi siya lagi maganda pakinggan.
08:46Kahit nakakainis na?
08:47Kahit nakakainis na siya.
08:49Pangalawa, siguro po dapat, kung nagmamatsag tayo sa ating mga pamayanan,
08:54baka hindi po dapat natin binoboto yung mga opisyal na lagi nalang nasasangkot sa mga ganitong issue.
08:59Ayun, please, Louder.
09:01Attorney Louder.
09:03Yan ho yung mga hinahalal natin.
09:05Kaya yan din ang sinasabi natin na huwag nyo ibenta boto ninyo dahil babawiin din naman yan.
09:10Di ba sinasabi nila, diyan ko lang naman siya pakikinabangan.
09:13Ayan ho, yan ang nagiging resulta ng mga pagboto natin na mga hindi nararapat ng mga public officials.
09:20Attorney Tomasi, sir, thank you very much.
09:23Maraming salamat din po.
09:24Nakakausap po natin, ginawong Paolo,
09:26Attorney Paolo Tomasi,
09:27na naghimay sa mainit na issue ng bayan ngayon.
09:30Mga kapuso, karapatan po nating makialam.
09:33Lalo't pera natin at kabanang bayan ang sangkot sa mga ganitong katiwalian.
09:39Ibabalik po ako ng hirip.
09:41Wait! Wait, wait, wait!
09:44Wait lang! Huwag mo muna i-close.
09:46Mag-subscribe ka na muna sa GMA Public Affairs YouTube channel
09:50para lagi kang una sa mga latest kweto at balita.
09:53I-follow mo na rin ang official social media pages ng unang hirip.
09:58Thank you! O sige na!
Comments