00:00Magbabalik po ng hirit, mga kapuso, magdadalawang buwan na simula ng lumuto ang isyo ng corruption sa flood control projects.
00:07Ang tanong ng bayan, ano na?
00:10Nasa na nga ba tayo sa isyo na ito?
00:12Ang latest development ngayon, yung mga pagdinig ng ICI ay ilalivestream na.
00:17Malapit na kayang may managot?
00:19Kailan may makukulong?
00:21Nakupag-usapan natin yan dito sa issue ng bayan.
00:24At ngayong umaga, makakasama po natin Assistant Professor ng UP Diliman National College of Public Administration and Governance o UPNCPAG,
00:36Attorney Alder Del Lloro.
00:38Attorney Alder, welcome. Thank you very much.
00:41At mga kapuso.
00:42Attorney, simulan na natin. Unahin natin itong latest development sa imbistigasyon.
00:46Ayon sa ICI, starting next week, magsisimula na i-livestream ang mga isasagawang pagdinig ng komisyon.
00:52Anong your thoughts on this?
00:53Well, this is a significant development sa transparency and participatory governance.
00:59Mahalaga ito sa accountability at para ibalik yung tiwala ng taong bayan.
01:05Pero bilang abogado, kailangan natin balansihin.
01:08Kasi dapat maliwanag ang mga panuntunan kung paano ang live streaming,
01:13especially kung may mga sensitibong informasyon at mga karapatan na maaapektuhan.
01:18So, if done properly, this is a good example of open government in action.
01:23May nagkomento ho eh, huwag naman natin gawing circus ha.
01:27Baka mangyari.
01:29Maging ano lang siya, parang ako sa hanitong si ganito and then, you know,
01:33it might become what they were trying to avoid it to be, yung trial by publicity.
01:39Kaya mahalaga na magkaroon ng panuntunan na maliwanag kung paano isasagawa ang live streaming.
01:45Clear rules.
01:46Yan, Naruto.
01:47Kahapon po, isa sa mga pinag-usapan ang nagarap na sunog sa opisina ng DPWH.
01:53Siyempre, yung taong bayan attorney, hindi may wasa magkaroon ng kanya-kanyang espekulasyon.
01:57Ano ba ang tingin niyo sa magiging epekto nito sa ahen shot sa isinasagaw ang investigasyon?
02:03Well, ayon sa ulat, we're happy to know na sabi ng DPWH, wala raw mga nasunog na mga dokumento.
02:11Pero the good thing is, sabi ng ombudsman, magsasagawa pa rin ito ng investigasyon
02:16para makita kung ano yung dahilan ng sunog at kung may mga ebedensya ngang na kompromiso.
02:22Siguro, bilang isang kawani ng public administration,
02:28ang importante natin matutunan dito yung pagsaayos ng records management
02:32and dapat disaster prepared ang ating mga ahensya ng gobyerno.
02:38Importante din yung malinaw na komunikasyon para yung mga agam-agam ng taong bayan ay maiwasan.
02:44And of course, digital na sana tayo.
02:46Huwag na yung mga papel kahit masunog yan.
02:49Kung meron tayong mga soft files, eh, hindi okay lang.
02:51Samantala, narito pa ang isang malaking usapin ngayon, attorney, yung ito,
02:56Statement of Assets, Liabilities, and Net Worth o yung SAL-N.
03:00Ilang mga politiko, attorney, mga senador, mga mababatas,
03:02naglabasan ng kanika nila mga SAL-N.
03:04Pero para mo na malaman ng mga kapuso natin, attorney, ano ba itong SAL-N na ito?
03:10Well, ang Statement of Assets, and Liabilities, and Net Worth,
03:13para maintindihan.
03:15Ito to me.
03:16Meron ko kaming sample dito ng SAL-N, dito sa ating screen.
03:20Ayan.
03:21Sworn Statement of Assets, Liabilities, and Net Worth.
03:25Ano bang kinilalaman nito, attorney? Go ahead.
03:27Okay.
03:27Bago yan, Ivan,
03:31magandang ipaliwanag na ang SAL-N ay isang constitutional and statutory requirement
03:36nakasalaan sa Constitution na kinakailangan magsumiti taon-taon ang mga kawanin ng gobyerno.
03:43Lahat, attorney?
03:44Yes.
03:44Lahat ng kawanin?
03:44Yes.
03:45And ito ay pinagtibay ng Republic Act 6713 or yung Board of Conduct and Ethical Standards for Public Officials and Employees
03:52na nakalaan dito kung saan, paano ang pagsagawa ng SAL-N.
03:57So, ito, makikita natin dito na nandito yung mga importanteng informasyon, mga sensitibong informasyon.
04:05Okay.
04:05Ito yung dahilanan kung bakit sinabi ng dating ombudsman na dapat kinakailangan yung notarized consent
04:12because may mga informasyon na sensitibo.
04:15Pero ano nga ba yung mga mahalagang aspeto nito?
04:18Meron siyang assets.
04:19So, sa assets, dalawang klase yan.
04:21Ay, Rivan.
04:22Yes, yung real properties and yung personal properties.
04:26Yung real properties, ito yung mga lupain.
04:28At nakikita dito, ano yung assessed value?
04:31Malimit ay nandiyan yan sa tax declaration.
04:34Ang current market value naman, kung magkano yung bentahan at yung totoong acquisition cost.
04:39At importante, makita dito, paano nga pa nila nakuha yung bond?
04:45Donation, sale by virtue of inheritance.
04:48So, makikita natin yung pag-angat, yung source kung paano nakuha yung property.
04:53Ito, nakalagay po dito kung makikita ninyo.
04:55Acquisition, sale with mortgage, deed of sale, inherited.
04:59Ayan, kung paano na-acquire, nung public official, yung mga properties.
05:04Tama po.
05:05And moving on, yung personal properties, ito naman yung mga sasakyan.
05:10Okay.
05:10So, importante, makita riyan dito kung gaano kadami.
05:13Yung mga luxury cars, kung meron man.
05:15Mga luxury cars, nandito yan sa personal properties.
05:17Pero dinedeclare ba yan, attorney?
05:19Ayan lamang.
05:20Kasi kung titingnan ninyo, dito, wala po siyang itemized.
05:25Hindi katulad ng real property, merong naka-itemized.
05:28Sa personal property, wala.
05:31And more importantly, it also shows the liabilities.
05:33Ano nga ba yung mga pagkakautang meron ng isang government official or employee?
05:38And I guess this one is important.
05:40Merong ibang declaration ng business interest and financial connection.
05:44Kasi nga, makikita natin dito, ano pa yung financial interest na meron sila.
05:49Baka magka-conflict.
05:51Yes, conflict of interest.
05:53And relatives in government service.
05:56Ito isang importanteng aspeto ng SAL-EN.
05:59Kasi makikita dito yung possible collusion kung meron or interaction.
06:05Para nga maging transparent ang isang kawani sa kanyang SAL-EN.
06:11Okay.
06:12Yes, attorney, ito.
06:14Sa yung SAL-EN, it will be only as useful as the level of honesty that the public official makes those declarations.
06:23May mga agam-agam eh.
06:25Paano po i-verify kung tama ba yung nilagay nila sa SAL-EN na yan?
06:29Well, masusi ang pagbe-verify ka ng SAL-EN.
06:32Hindi ito basta-basta.
06:34Nakasaan ito sa ating batas at merong itinalaga ang Civil Service Commission.
06:39Kung papaano.
06:42Merong mga tinatawag tayong Review and Compliance Committee na kung saan tinitingnan kung kompleto ba ang sinumiting SAL-EN.
06:55Complete and more importantly, truthful.
06:57Hindi pa yan tayo.
06:58Hindi pa. Iba pa yan.
06:59Sa verification, titingnan lamang kung kompleto ang datos o tama ba.
07:04And then kung hindi, bibigyan siya ng pagkakataon para i-correct.
07:08So magkakaroon ng compliance order, merong period ito na non-extendable.
07:13Yes.
07:13And kapag nakita na tama ang lahat ng nakalagay dito, isusumiti ito ngayon sa repository agencies.
07:21Importante iba na malaman ng taong bayan, ano ba ang mga repository agencies?
07:25Kasi iba-iba ito.
07:27Narinig natin sa publiko na yung ombudsman ay pinadali.
07:31But that's not only the repository agency.
07:33Meron tayong Civil Service Commission, meron tayong records office ng Malacanang,
07:39meron din tayong judiciary and congress kung saan sila ang naghahawak ng mga SAL-EN.
07:46So iba-iba.
07:48Once ma-verify ito, ang validation process dito ay pwedeng pumasok yung office of the ombudsman.
07:56Mahikapangyarihan siya na magkaroon ng lifestyle check or fact-finding investigation.
08:00Kung merong taliwas na pagtaas, pwede niyang tingnan.
08:05Okay.
08:06Importante din, Ivan, na dapat kasi yung SAL-EN talaga, ang proseso ay ito ay bukas sa publiko.
08:13Yes.
08:14Kasi magkakaroon ito ng indirect lifestyle check.
08:16Yung mga mamamayan mismo, nakikita nila na yung mayor nila, yung congressman nila, ito yung pamumuhay.
08:23So kung bukas yung SAL-EN sa publiko, merong indirect lifestyle check, may pananagutan.
08:28So in essence, isang multi-layered mechanism ang ating SAL-EN.
08:34Ito ay nagmumula sa ahensya at papunta doon sa repository agency at ombudsman.
08:40So if done correctly, this is a very powerful tool.
08:43Hindi lang siya isang legal na dokumento.
08:46Ito ay patunay na ang gobyerno ay talagang isinasapuso ang prinsipyo ng public service.
08:53But again, doon pa rin tayo doon sa goodwill at doon sa honesty ng public official to declare the actual value of his or her assets.
09:04Paano kung pinangalan sa kaibigan o ibang kamag-anak yung mga ari-arian niya para hindi masilip sa kanyang SAL-EN?
09:11Well, kapag ito ay ipinangalan, ito ay pinatawag natin proxy o kaya proxy ownership.
09:19Pero kung yung control naman ay nandoon pa rin sa public officer and employee, maipapakita na siya pa rin yung tunay na may-ari.
09:28And kung ito ay makikita na taliwa sa kanyang kita, maaaring pumasok ito sa ill-gotten wealth.
09:35Because there is a presumption that if what you have is more than what you earn, then this is ill-gotten wealth.
09:44So regardless kung ipinangalan, pag napatunayan na ito ay ill-gotten, mapapanagot pa rin natin yung public official.
09:55I was going to go there next.
09:56Paano, attorney, kung hindi tugma yung sweldo sa total net worth sa SAL-EN?
10:01For example, salary grade 25 or 20.
10:06Tapos ang kotse, ganito, Lamborghini o kung anumang luxury vehicle yan.
10:11Well, kung hindi tugma, merong presumption ang ating batas sa Republic Act 1379.
10:18Maaari itong yung forfeiture law natin na kung merong mga ari-arian, for example, na hindi tugma,
10:26masasabi natin na presumption ill-gotten wealth ito.
10:30Kasi nandoon sa public official or employee, yung burden na patunayan na hindi ito nakaw.
10:39Attorney, panghuli na lang siguro, para lang yung involvement ng taong bayan dito,
10:44sino ang pwedeng humingi ng kopya ng SAL-EN?
10:46Halimbawa, interesado ko malaman kung si mayor ko, tama yung dinedeklaran niya sa SAL-EN niya
10:51sa actual na pamumuhay niya at kinikita niya.
10:54Well, sabi nga natin, yung ombudsman, pinadali, ID na lamang yung kinakailangan,
11:01magsumitin ng informasyon ng application form.
11:05And within 10 days, meron na tayong SAL-EN 10 days after that.
11:09Pero importante kasi, maliwanag na yung ibang repository agencies,
11:13ito yung ating dasal, Iwan. Sana ay sumunod sila sa ginawa ng ombudsman.
11:20Sana padaliin din yung pagkuhan ng SAL-EN sa Congress,
11:24sa appointees ng mga presidente, at ng hulikatura kasama ang Supreme Court.
11:29At sa ating mga kapuso, patuloy po tayong makialam.
11:33Let us continue to be involved sa governance.
11:36Dahil kung hindi po natin sila babantayan,
11:38e nakita natin, ginagawa nilang one big party,
11:43ikaw ang pondo ng bayan.
11:45Attorney, maraming salamat. Thank you for joining us this morning.
11:47Naka-usap po natin ngayong umaga si Atty. Alder De Lloro ng UPNC PAN.
11:52Mga kapuso, sabay-sabay pa rin po natin.
11:55Babantayan itong mainit na isyo ng bayan ng korupsyon sa flood control projects.
12:00Magbabalik po ko ng hit.
12:01Wait! Wait, wait, wait!
12:06Wait lang! Huwag mo muna i-close.
12:09Mag-subscribe ka na muna sa GMA Public Affairs YouTube channel
12:12para lagi kang una sa mga latest kweto at balita.
12:16I-follow mo na rin ang official social media pages ng unang hirit.
12:20Thank you! O sige na!
Comments