00:00Ito ang Palawan.
00:04Tinagurian itong The Last Ecological Frontier.
00:09Dito rin sa Palawan, matatagpuan ang isang kakaibang hayop,
00:15na kilala sa balat nitong
00:19Nababalot ng Kaliskis,
00:21na tila gawa sa koko.
00:23Wala silang ipin,
00:25kaya dila ang ginagamit sa pagkain ng insekto.
00:28Mahiyain,
00:31at nocturnal o aktibo sa gabi.
00:34Ito ang Pangolin.
00:38Pero higit silang kilala sa kanilang pagbalentong o pag-ikot-ikot
00:42kapag nakakadaman ng panganib.
00:45Kaya kilala rin sila sa tawag na balentong.
00:49Huwag nang magtaka kung ang hayop na ito magalas mo malentong.
00:53Wow! So heavy! So huge!
01:03Dahil ang Pangolin, itinuring din na isa sa most traffic mamaw sa buong mundo.
01:09PCSD!
01:14Katunayan, sa entrampting operations na ito,
01:17ng Palawan Council for Sustainable Development o PCSD,
01:21sa barangay Bebel Ladang, sa bayan ng Aumido.
01:25Walang nalapit ako! Walang nalapit ko na!
01:27Ikaw ay may karapatang kumuha ng sarili mong abogado
01:30at kung wala kang kakayaan,
01:31ang gobyerno ang magbibigay sa'yo nito.
01:35Ang tangkang pagbibenta ng dalawang indibidwal
01:37ng scales o kaliskis ng mga Pangolin
01:41na hindi bababa sa 7.5 kilos ang bigat.
01:45Pupo ko lang! Pupo!
01:48Nasundan pa ito ng isa pang by-bust operation
01:51sa barangay poblasyon sa bayan ng Taytay
01:54noong July 27, 2023.
01:57Ang pagposes, pagkuha o pagpatay ng buhay ilang natin
02:01ay labag sa batas na RA 9147 o Wildlife Act.
02:04Kung saan, nasabat naman mula sa limang sospek
02:10ang nasa 27 kilos na kaliskis ng Pangolin.
02:19Ayon sa datos ng Global Initiative
02:21Against Transnational Organized Crime,
02:23nasa mahigit 26,000 na Pangolin
02:26ang posibleng hinahunting ng iligal sa Palawan kada taon.
02:30Ang kaliskis kasi nito,
02:33ginagamit bilang gamot sa rayuma at kumbulsyon.
02:40Ang pinupoach talaga nila dyan,
02:41yung mismong skills niya eh.
02:44Binibinta nila ng mahal.
02:46Sa mga nawali namin eh, China sir eh.
02:48Chinese medicine yung ginagawa nila sa skills.
03:00Mabuti na lang at maging sa mga hayop sa ating kagupatan.
03:07Meron tagapagtanggol ang Wildlife Enforcement Team ng PCSD.
03:12Na siya nagpapatrolya,
03:14nag-iimbestiga
03:15at nang huhuli ng mga iligal
03:17kaaktibidad sa wildlife ng Palawan.
03:30Kagaya na lang nila Kenbert Lee at Lee Heard.
03:34Criminology graduate sila.
03:37At pinili magsirwisyo sa pamamagitan ng pangangalaga sa wildlife ng Palawan.
03:43Ang gusto ko sa trabaho, yung naililigtas ko yung ano natin eh.
03:48Environment natin.
03:49Napipigilan ko yung mga illegalista.
03:52Napatuloy na putulin yung mga puno.
03:55Magpoach ng mga wildlife natin.
03:58Bilang wildlife enforcement officer,
03:59masarap sa pakiramdam kapag may nare-rescue ka ng mga buhay ilang.
04:07Pero sa bawat sabak nila sa entratment operation,
04:10buhay rin nila ang nakataya.
04:13Po, po, po, po.
04:14Abakan nyo, abakan, abakan.
04:16Yung mga ganun, mga illegalista na talaga sir,
04:20hindi naman sila nakikipaglaban ng harap-arapan mismo.
04:24Papuputokan kami, aabangan kami sa baba
04:26para masabotage lang nila yung operation.
04:28Tatakoting kami, babantaan kami.
04:32Mahirap ang trabaho ng isang wildlife enforcement officer
04:35kasi alam naman natin dito sa Palawan ano to eh.
04:39Talaga napakaraming mga endangered species dito.
04:41Maraming maaakit ng mga matataas na tao na mag-alaga ng mga ganun.
04:45Siyempre, mababanga mo rin yung mga matataas na tao na yun eh.
04:48Makakasuhan mo sila, matitreat ka nila.
04:50Ang sino mang nagnanais maging wildlife enforcement officer,
04:59dumadaan din sa matinding pagsasanay sa paggalugad at pagbabantay ng kabundukan.
05:04Bago kasi kami makapasok dito,
05:07nagtitraining din naman kami katulad ng ranger training namin.
05:10Sa mga skills naman sir, is night movement, close combat, maneuvering, river crossing,
05:17pagdating sa mga bundok.
05:20Sa pagsasanay na ito, tinuturuan din silang humawak ng armas.
05:24Kasama kasi sa training namin yan, alos every month nagpa-firing kami.
05:31Kasama din sa training namin yung report writing sa pag-file ng case.
05:39Sinisigurado naman daw ng PCSD ang kaligtasan ng kanilang mga entrapment officer.
05:45Isa dyan sa pinaka-iniingatan ko during operation, yung safety nila.
05:50Ayaw na ayaw ko na malalagasan ako ng personnel ko.
05:54Meron man na wounded pero hindi ako na matayan ng tao.
05:57Kasi pinapriority ko yung safety ng bawat enforcers.
06:01Pero hindi nag-iisa ang PCSD sa laban na ito
06:05dahil katuwang nila ang buong komunidad sa pangangalaga sa wildlife ng Palawan.
06:10Kakanda kami sir ng wildlife enforcement officer deputation training.
06:14Ano sir, itong mga IP, ito yung binabantayan nila yung tinatawag nila ang lupang ni Nono.
06:20Kaya isa yan sa faktor kung bakit marami kami natatanggap mga report.
06:31Sa tunggalian nito, hindi lang buhay ilang ang nanganganim.
06:35Pati na rin ang buhay ng mga tahimik na tagapagbantay ng kalikasan.
06:45Sila na ang panata ay simple lang.
06:48Pangalagaan ang puso ng Palawan, ang ating kagubatan.
06:51At ang mga hayop na dito'y naninirahan.
06:56PANDEMAN
06:58PANDEMAN
07:00Transcription by CastingWords