- 2 days ago
- #ijuandergtv
Aired (August 2, 2026): Bukod sa wika, sa anong paraan pa kaya nakikipag-ugnayan ang mga Pilipino noon at ngayon? Panoorin ang video.
Hosted by veteran journalist Susan Enriquez, ‘I Juander’ uncovers the truth behind widely-accepted Filipino customs, beliefs, and questions.
Watch 'I Juander' every Sunday, 7:45 PM on GTV. Subscribe to youtube.com/gmapublicaffairs for our full episodes. #iJuanderGTV
Hosted by veteran journalist Susan Enriquez, ‘I Juander’ uncovers the truth behind widely-accepted Filipino customs, beliefs, and questions.
Watch 'I Juander' every Sunday, 7:45 PM on GTV. Subscribe to youtube.com/gmapublicaffairs for our full episodes. #iJuanderGTV
Category
🎈
FunTranscript
00:00SMARSE
00:00SMARSE
00:02SMARSE
00:03SMARSE
00:10Naisip niyo na ba ang isang mundo na walang ginagamit na wika o salita ang mga tao?
00:15SMARSE
00:21Paano kaya sila nagkakaintindihan, idinadaan sa pamwestrak-muwestrak?
00:27O deadmahan lang?
00:35I wonder if it's not Wicca or Salita,
00:38how can Juan be able to use?
00:45The food is a way to use communication.
00:49It's a way to use the culture of a place.
00:54Sa isang gulayan sa Camarines Norte, ang mga ani diretsyo sa hapagkainan.
01:01Pero kung magluluto kaya sila ng isang putahing kapampangan,
01:05gamit ang mga ricado lang sa kanilang taniman,
01:08matchub kaya ang OG nitong syarap?
01:12Mahalagang paraan din ang komunikasyon ng ating mga tradisyon,
01:15na ipapasa nito ang mayamang paniniwala ng isang lahi.
01:19Kaya si EMPOY kasama ni Julie na isang French content creator,
01:23mamamasyal sa isang katutubong camp sa Cavite
01:25para subukan ang ilan natin pamanang tradisyon.
01:29One, two, let's get go!
01:30Hey, Miss Julie!
01:31I feel like that's cheating!
01:34It's getting better.
01:37Nakikipagkomunikasyon din tayo sa pamamagitan ng mga kulturang ating hiniram
01:41o inangkop mula sa ibang bansa.
01:43Ang gali yun, ang mga sinaunang sasakim pandagat noong panahon ng mga Kastila,
01:48na gamit din sa pangangalakal,
01:50naglalayag pa rin ang impluensya sa mga makabagong barko.
01:56At sa pamamagitan ng kasaysayan,
01:59na isasalaysay natin ang mga pangyayari ng hubog sa isang bayan at mga mamamayan nito.
02:08Mariling ibulong ng kasaysayan ang destination dapat nating tahakin sa kinabukasan.
02:15I wonder, maunawaan kaya natin ang mahalagang aral ng buhay
02:19kung hindi wika o salita ang gamit natin sa pakikipagtalastasan?
02:26Bonjour, lesamé!
02:28Mga ka-wander,
02:30you know, French.
02:31Tunog sosyal na sosyal.
02:33Ang French kasi ang itinuturing na isa sa pinakamaganda
02:37pero mahirap pag-aralang wika sa buong mundo.
02:42Kaya good luck na lang sa akin
02:43kung magkakaintindihan kami ng katurko ngayong araw.
02:48Isang French content creator sa Pinas.
02:51At patutunayan ko rin
02:53na kahit hindi kami kapwa bihasa sa aming kanya-kanyang wika,
02:58kere pa rin namin ang understanding at the world peace.
03:03Matuto, matuto, matuto.
03:05Sa araw na to, lalakbayin natin ang buong Pilipinas.
03:10Sama ko, sama ko.
03:12I'm Julie.
03:13And I also want to travel the Philippines.
03:14Come on, let's go.
03:15Sino to?
03:16Let's go.
03:17Sino ka?
03:19Buti na lang, keri din niyang mag-inglish.
03:23Ang French na si Julie sumabit lang daw noon sa biyahe
03:26ng kanyang asawa dito.
03:28Pero na in love sa ating lupang hinirang.
03:32I've been living in the Philippines for almost 3 years now.
03:35Pasok na pasok din daw sa panlasa ni Julie ang ating mga pagkain.
03:39Kaya naman, ang ilang alaga niyang mga manok,
03:42pinangalanan niya ng adobo at inasal.
03:46Let's bring adobo to the vet because my life makes zero sense.
03:51Bagamat, nasanay na rao si Julie dito sa ating bansa
03:55at bahagyan ng nakapagsasalita ng Tagalog.
03:59All out pa rin daw siyang matuto ng ating wika at mga tradisyon.
04:04Kaya ngayong araw, mag-pipilipino tutor muna ako kay Julie.
04:09Can you talag-talag?
04:13Balikain araw.
04:15So, bago tayo pumasok sa likasan,
04:16ang pinapasuot namin ng tradisyonal na Southeast Asian costume.
04:21Ang ganda, so nice.
04:23Wow, thank you.
04:30So, ngayon, nandito tayo sa took ng pagkakaisa
04:34para gumawa ng nilupak na saging.
04:37We have to balance the saging sabah.
04:41So, what's nilupak exactly?
04:43Nilupak is...
04:45It's a favorite breakfast in the people of Cavite.
04:59Okay, I will be gentle.
05:06Yeah, you gentle yourself, Miss Julie.
05:10Can I? Can I?
05:11Yes, you go.
05:12Show us your muscles.
05:14Show us your strength.
05:22Teamwork.
05:23Okay, it's getting better.
05:30Not as sweet as I thought it was gonna be.
05:33I'm already eating half of it.
05:34Wow.
05:37Tastes like banana.
05:39You don't say.
05:42Pak na pak ang karanasan namin ni Julie sa pagawa ng nilupak.
05:49Anong ito? What are they doing?
05:51Kadang-kadang.
05:52You wanna try it?
05:54Sure.
05:54So, una kailangan hilahin yung tali, pull the string, tapos saka po susundan nung paas.
06:02Mukhang game na game naman ito si Julie.
06:05Nasubukan ang ating sinuunang laro na kadang-kadang.
06:09Dalawang klase pala ito.
06:11Isang dikawayan at isang dibao.
06:24Don't make me laugh, it's gonna make me fall.
06:26Oh my goodness!
06:28Come on, catch up!
06:32Dito kailangan nyo ng balance ng katawan.
06:35One, two, let's get go.
06:36Bye!
06:42I feel like that's cheating.
06:45Alright, catch up, mate.
06:47Alright!
06:48Game over, Julie!
07:00Julie, how's the experience?
07:02Anytime you go somewhere new, it's a little bit of adaptation.
07:05I have the advantage of speaking English on top of French, which really helps because a lot of Filipinos speak
07:11English.
07:12Or even if you're in the middle of nowhere, understand to a certain level and you're able to communicate with
07:16people.
07:19Nakaka-proud siya dahil magkaiba man kami ng lengwahe at bansa.
07:26Nakakatuwa siya kasi nagustuhan niya yung culture natin dito sa Filipina.
07:32Madalas ang wika ay iniisip lang natin na sinasalita.
07:35Pero sa ating kultura, mahalagang pag-usapan yung di-verbal na komunikasyon.
07:42Pinakamahalaga pala yung kultura.
07:44Yung pag-alam natin sa bawat katangian ng mga kultura ay natatangi.
07:49So, para higit natin silang maunawaan, ay kailangan natin silang usisain.
08:01Sa dami ng masasarap natin pagkain, talaga namang hindi matatawaran ang mga lutueng dikulano.
08:10Magatana!
08:15Tila naglalagab-lab pa sa anghang!
08:26Sa farm na ito sa Daet Camarines Norte.
08:31Lalo raw nagpapasabog ng linamnam ang mga putaheng dikulano tulad ng kinilaw na puso ng saging.
08:42Ang lahat ng sangkap nito, sila mismo ang nagtanim.
08:46Farm to table ang atake.
08:52Okay mga mami, sulid po kayo sa akin para sa ating tikid-pay.
09:00Mismo mga customer daw nila ang pumipili at pumipitas ng mga gulay at prutas na sangkap sa order nilang pagkain.
09:06When we start kasi, marami kami nasasayang na vegetable.
09:10Tinignan namin on the sides na what more can we, what we can do dun sa mga natatapo ng mga
09:16vegetable.
09:18Mag-put up na kami on a formality na magkaroon talaga ng restaurant.
09:22Masarap mamulot sa farm ng mga sariwang gulay.
09:27Nadaanan po namin ang magaganda at malalaking santo, linanin na din po namin.
09:33Maganda po ang paligid, malinis at alamong sariwang iyong kakain.
09:37Pero ang mga putahing inyahain sa farm, di lang tatak-uragon.
09:43Ang pambatong pagkain naman ng ibang lugar, binibigyan nila ng twist.
09:49Meron kaming talong, meron kaming ampalaya, okra, sili.
09:54Ang ipapaluto po namin ay pakbet.
09:58Ang Ilocano pakbet bukod sa hitig sa sariwang mga gulay.
10:06Ang kanilang versyon, pinalutong.
10:11Pakbet recipe pa rin siya.
10:12Ang kinaibahan niya lang is na prinito natin ang mga gulay.
10:17Crispy pinakbet.
10:24Partner daw ito ng kanilang subpo del mar sa gata.
10:35Na pinaespesyal ng mangkok nitong kalabasa.
10:43Ngayong araw, bagong putahin na naman, nasusubukan nilang lutuin.
10:47Ang pambato ng mga kapampangan, asadong matwa.
10:53Gawa sa karne ng baboy na may sarsang kamatis.
10:57At mga pampalasang toyo at kalamansi.
11:01Para niwan itong handa sa fiesta at mahalagang okasyon.
11:06Kabisadong-kabisado ro yan lutuin ni Kapampangan Chef Maricel.
11:10Ang lasa po kasi ng asadong matwa, eh tradisyon po yan ng kapampangan.
11:15May manamish-namish na konting medyo maasin.
11:19Gawa ng pag pinagsama-sama yung kamatis and kalamansi.
11:23Tsaka yung tomato sauce po.
11:26Para sa asadong matwa natin na bicolano version,
11:29ako'y gumamit unang-una ang sile,
11:32which is marami tayo sa bicol, kangkong,
11:35at ang pinaka-protein natin, ang tokwa.
11:40Pero sa version ni Bicolano Chef RJ,
11:42mga sahog mula sa kanilang farm ang kanyang gagamitin.
11:46Unayin natin yung sibuyas.
11:48Ang pagluluto ni Chef RJ, pantay sarado ni Chef Maricel na nasa San Fernando sa Pampanga.
11:56High-tech na ang kanilang sharing of recipe.
11:58Bablunch lang natin siya ng 3 to 5 minutes.
12:04Sunod natin gagawin ay magpiprito tayo ng tokwa, oyster sauce.
12:09Ang sarsa naman, gagamitan daw ng mga OG pampalasa ng asadong matwa.
12:13Meron tayo ditong cornstarch.
12:16Dito sa version ko, wala siya ang patatas,
12:20pero ang lasa ay typical pa rin na traditional na matwa.
12:24Pagsasamasamahin lang ang sangkap.
12:25Lagay natin yung pritong tokwa.
12:29Asadong tokwa sa ibabaw.
12:33Pwede na husgahan ang bicolano ng asadong matwa.
12:39Chef Maricel, what can you say?
12:44Yung lasa po ng version po ng bicol,
12:48asadong matwa, manamis-namis.
12:51Masarap din po siya.
12:52Kaso kahit may sili po siya kasi bicol nga po,
12:55hindi siya ganun kaanghang.
12:57Nakukuha din, similar din po na
12:59nagkakahawig sa lasa ng asadong matwang kapampangan.
13:03Pag sa pagkain kasi,
13:05lahat nagkakasundo.
13:06May kanya-kanyang kwento,
13:07may history tayo kung ano,
13:09saan nang galing,
13:10paano yun niluto.
13:11Doon po nagko-connect-connect
13:12dahil sa panlasa,
13:13pag nagustuhan,
13:14nage-enjoy sila sa pagkain
13:16at nasasarapan po.
13:19Food is a universal language.
13:24Sino ba naman ang hindi magkakaintindihan
13:26kahit wala nang usapan?
13:28Basta masarap ang pinagsasaluhan.
13:34Paano ba natin naggagamit sa komunikasyon ang mga kulturang ating hiniram?
13:39Yan ang susubukang alamin ng kahwander nating marino na si Ivan.
13:46Limang taon na raw siyang tripulante sa mga dambuhalang barkong naghahatid
13:50ng iba't-ibang kalakal sa iba't-ibang sulok ng mundo.
13:54Ang mga cargo ship.
13:56I am working on a bulk carrier vessel.
13:59So this is a specialized cargo vessel.
14:03Marami nang kaming kinakarga ng mga kargamento.
14:05Ano ba, mga buldo-buldong products,
14:08grains, minerals like bauxite,
14:10iron ore.
14:11Nagkakarga din kami ng mga logs.
14:13Sa isang espesyal na barko muna,
14:16sasampa si Ivan.
14:22Ang replika ng Galleon Espiritu Santo
14:24o barkong pangkalakala noong panahon ng mga Kastila.
14:28Sobrang excited ako.
14:30Itong Manila-Acapulco Galleon Trade,
14:32naririnig ko lang ito dati sa mga asignatura natin.
14:36Way back high school,
14:37napakadalang na experience na makita mo siya sa personal
14:40at malaman mo yung history.
14:43And of course, add additional knowledge rin
14:45sa mga kasalukuyang alam ko bilang seafarer
14:49in the modern age.
14:50Ang Galleon na ganito raw
14:52ang gamit noon ng mga mga ngalakal
14:54para magdala ng iba't ibang panindaga
14:56gaya ng tela.
14:59Spices o mga pampalasa.
15:01Babasaging gamit na ceramics at ginto.
15:06Karaniwan itong naglalayag
15:07mula Acapulco sa Mexico hanggang Maynila.
15:10May lulan din itong mga pasaherong dayuhan.
15:13Ito ay 250 years
15:17mula noong 1562 hanggang 1815
15:21na may dalawang biyahe kada taon.
15:26Ibig sabihin,
15:27taga dala siya ng komersyo
15:31ng mga bagay mula sa timog silang ang Asia
15:35papuntang Mexico at sa Europa.
15:40Bago muling pumalaot ngayong buwan ni Ivan,
15:43gusto rin niya makita ang isa sa mga ninuno
15:46ng cargo ship na kanyang pinagtatrabahuhan
15:49at makapulot ng mga kaalamang makadaragdag
15:52sa kanyang pagiging mandaragat.
15:53I know for a fact na Philippines is really the basin of seafarers.
16:00So, a large percentage of seafarers are Filipino.
16:06Mabasa o marinig kaya ni Ivan ang mga mensahe sa kanyang ng Galleon?
16:09No craftsmen, shipbuilders, and sailors.
16:13Sa museyo, tampok ang ating mayamang kasaysayan sa paglalayag.
16:17Dahil nga dati sa 1593 Royal Decree,
16:21lahat ng mga Galleon ay nililimitahan lang
16:24sa usually 300 tons, gross tons,
16:27na pwedeng ikarga na kargamento.
16:29Pero kung kung kukumpara mo sa kasalukuyan,
16:31yung mga modernong barko,
16:33katulad na lamang halimbawa ng mga ULCV
16:36o yung mga ultra-large container ship
16:38na pwede nang magkarga ng umigit 20,000 TEU.
16:42Mula sa mahigit 200 mandaragat na lulan ng Galleon,
16:46nasa 20 hanggang 30 kataon na lang
16:49ang kailangan para mapatakbo ang isang cargo vessel.
16:52Isang celestial navigation o pagbasa
16:55sa posisyon ng mga bituin
16:57ang ginagamit sa paglalayag ng Galleon.
17:02Sa modernong barko ngayon,
17:04electronic chart display information system na
17:06ang gamit para makapaglakbay sa karagatan.
17:11Dito sa Galleon,
17:12para malaman kung nasaan nasa kasalukuyan yung barko nila,
17:15prominente pa rin yung paggamit ng paper chart o yung mapa.
17:19At kahit wala nang ginagamit na layag ang mga barko ngayon,
17:23manghang-mangha pa rin si Ivan,
17:25nasa pamamagitan lang ng tela at hangin
17:27na paaandar na ang Galleon sa tubig.
17:31Sa naging experience ko dito sa Museo del Galleon,
17:33lubhang nakakamangha at nakakataba ng puso na
17:36muling mapalikan yung nakaraan
17:37given na I am a seafarer of this generation,
17:42nakakamanghang balikan kung saan talaga nagsimula
17:45ang maritime global trade.
17:47Ngunit habang kinikilala at ginagalang natin
17:50ang connection natin sa kanila,
17:52kailangan natin ikuwento ang sarili nating kwento
17:55mula sa ating sariling pananaw.
17:58Yun ang kwento na nais namin ibahagi sa buong
18:01asambayanan at sa buong mundo.
18:03Mula libro hanggang pelikula at ngayon sa Museo.
18:09Maraming gustong sabihin ang ilang kultura ng ibang lahi
18:12na ating inangkop sa ating pamumuhay.
18:15Having a museum like this where people from all ages can learn
18:19is very helpful para mas mapalawak pa natin yung awareness
18:23ng future generations.
18:29Paano natin mamahalin at aalagaan ang ating mga dagat
18:33kung hindi natin alam ang lugar at kahalagaan nito
18:38sa ating kasaysayan at sa ating ekonomiya,
18:42sa ating pamumuhay at ating kultura.
18:45Sa makabagong paglalayag ng Galleon,
18:48sakay na at matuto.
18:49Sa maniwala kayo sa hindi mga ka-wander,
18:53ang bankang ito na replika ng balangay,
18:55isang sinuunang banka ng ating mga ninuno.
18:58Nakapaglayag na raw sa buong Southeast Asia
19:01sa loob ng dalawang taon.
19:044, 3, 2, 1!
19:10Ang punong mandaragat ng paglalayag
19:13ng makabagong balangay na tinawag nilang diwata ng lahi,
19:17ang team leader din na kauna-unahang
19:19Philippine Mount Everest Expedition
19:21na si Art Valdez.
19:23Nakayat namin ng Mount Everest.
19:26Ang tanong, anong sunod?
19:27Pinag-isipan namin,
19:28yung nga,
19:29bakit hindi kami gagawa ng sakayan
19:31na sinakyan ng ating mga ninuno?
19:33So, yun,
19:35pag-isipan, gumawa ng balangay.
19:37So, kumuha ko ng panday na tagatawi-tawi
19:40at gumawa ko ng unang balangay
19:42doon sa Cultural Center of the Philippines.
19:46Pero hindi rin naging madali ang paglalayag nila
19:49sakay ng unang replika ng balangay
19:51na kanilang nagawa.
19:53Two years kami naglayak.
19:54Pag walang hangin, sagwan kami.
19:58Kaya noong 2024,
20:00isang mas modernong replika ng balangay
20:02ang kanilang binuo,
20:04ang BB o Balangay Boat Florentino Das.
20:08Pinangalan sa isang mandaragat mula Samar
20:11na nagsagawa ng kauna-unahang naitalang
20:13solong paglalayag ng isang Filipino
20:16sa Pacific Ocean.
20:17Ito, may comfort na ito.
20:19Bakit?
20:20Sawang-sawa na ako sa survival na sakayan.
20:22Why don't I build a boat
20:24na I'll be comfortable
20:25paglayag?
20:27Yung unang sakayan namin,
20:29walang-wala.
20:30Kung antukin kami, pagod kami,
20:32magsandig lang kami,
20:33ipod namin dyan,
20:34matulog ka din sa sobrang pagod.
20:38Ang BB Florentino Das,
20:40gawa sa Philippine Firewood
20:42o matibay na kahoy
20:43na binalod pa ng fiber filament,
20:46may guhit ang iba't ibang kulay na layag.
20:49Itong balangay,
20:50makita ng ating mamayan
20:52kasi colorful ang kanyang layag,
20:55makita nila yung tinatawag
20:57na maritime heritage natin.
21:00Ma-remember nila,
21:01kasi ginawan ng dayuhan,
21:02talagang in-erase nila sa ating memory
21:05na tayo ay taong dagat.
21:09Mula paggamit ng sagwan,
21:11demakin na ngayon,
21:13may solar panel para sa kuryente.
21:16Natutuwa po ako
21:17na may ganitong efforts
21:18na gumagawa ng mga replika
21:19para sa balangay
21:20para magkaroon kahit papano ng glimpse,
21:23lalong-lalo na ang mga kabataan
21:25tungkol sa kanilang kasaysayan.
21:27Kasi po,
21:28kahit nag-aaral tayo ng kasaysayan,
21:29kailangan nating tanggapin
21:31na hindi tayo makakaiwas
21:33sa mga pagbabago.
21:34Dahil ang pagbabago
21:36ay dididikta din
21:37ng environment,
21:40ng mga pangangailangan sa kayo.
21:43Kaya raw magsakay ng B.B. Florentino
21:45das ng hanggang labing siyem na katao.
21:49Nakapaglayag na raw ang B.B. Florentino
21:51das noong 2024,
21:53mula Butuan hanggang Palawan
21:54at pag-asa island sa West Philippine Sea.
21:58Pansamantala itong dumaong sa Taguig
22:00para sa pagpapatibay
22:01at nito lamang hunyo,
22:03muli itong naglayag sa Ilog Pasig
22:05at dumaong sa Pasig River Esplanade
22:08sa Intramuro sa Maynila.
22:09Sa kasalukuyang panahog,
22:12meron kang mga modern balanay
22:13at isa do-doon pa rin yung
22:16ano nung sinuuna ko.
22:18Diba, mapapakas mo pa rin,
22:20hindi pa rin siya totally na wala.
22:22Maraming paraan si Juan
22:24para maipahayag ang damdamin o emosyon
22:26bukod sa pagsasalita.
22:29Bahagi raw ng ating wika
22:30ang tinatawag na kahihwating.
22:32Ito yung paggamit ng kilos,
22:36ng konteksto,
22:39paggamit ng mga simbolo
22:41sa pagpapahayag ng anumang pagpapakahulugan.
22:45Mapasalita man yan,
22:48kaugalian o tradisyon,
22:49mga sinuunang gamit,
22:51pagkain o paraan ng pamumuhay.
22:54Nagsisilbi itong wikang
22:56sa sakya ng ating mga kaisipan
22:58at damdamin
22:58upang makapaglakbay
23:00sa malawak na dagat ng buhay
23:01ng may pagkakaunawaan.
23:31Nagsisilbi itong
Comments