- 1 year ago
Choć bardzo często mówi się, że pewne filmy opierają się na faktach, wielokrotnie zdarza się, że koloryzuje się je na potrzeby dobrego kina. Ile więc prawdy jest w filmach "na faktach"?
https://informationisbeautiful.net/visualizations/based-on-a-true-true-story/
---
✔ Nasz główny kanał: https://www.youtube.com/user/TVGRYpl
https://informationisbeautiful.net/visualizations/based-on-a-true-true-story/
---
✔ Nasz główny kanał: https://www.youtube.com/user/TVGRYpl
Category
🎥
Short filmTranscript
00:00Lubię filmy, które pokazują prawdziwy wpływ wojny na ludzi i w biograficznej drodze do zapomnienia Colin Firth wciela się w postać Erika Lomaxa, Anglika, który dostał się do japońskiej niewoli, a tam zgodnie z japońskim zwyczajem był maltretowany i torturowany.
00:14Film przedstawia już dojrzałego Lomaxa jako człowieka co najmniej dziwnego, nieco zwichrowanego, nie potrafiącego sobie poradzić z traumatycznymi wspomnieniami. Na pomoc przychodzi mu Nicole Kidman, a kto jej pomocy by nie przyjął? W roli Patricie, znacznie młodszej kobiety, z którą Lomax rychło bierze ślub.
00:32Historia zmierza w dość niespodziewanym kierunku, ale zawsze po obejrzeniu filmu opartego na faktach staram się szukać dziury w całym. Bo wizja filmowa ma ogromną siłę oddziaływania i pod płaszczykiem filmu na faktach możemy łyknąć pewne półprawdy albo całkowicie zmyślone wydarzenia.
00:48I w przypadku drogi do zapomnienia najbardziej szukująca wydała mi się informacja, że Lomax w rzeczywistości po wojnie nie był aż taki nie do życia. Ożenił się już w 45 roku, ledwo trzy tygodnie po wydostaniu się z niewoli oraz spłodził trójkę dzieci, ale nie z Patricią.
01:06Ją poznał dopiero w 80 roku i dla niej porzucił rodzinę. Rzuca to nieco inne światło na tę postać. Ominięcie wątku pierwszej żony wygląda jak jakaś forma wybielenia Lomaxa, ale to nie pierwszy raz, gdy prawdziwa historia jest lepsza od tego, co pokazuje nam filmowy dramat.
01:23A więc ile jest faktów w filmach na faktach? Na co powinniśmy uważać?
01:27Zacznijmy od tego, że fraza film oparty na faktach kiedyś robiła na mnie wrażenie. Podchodziłem do sprawy nieco bez dystansu i świadomości, że oparty albo zainspirowany znaczy niemal tyle co nic.
01:44Cofnijmy się jednak jeszcze o krok do momentu, kiedy został ukuty gatunek powieści non-fiction, czyli powieści dokumentalnej.
01:51Truman Capote, już ugruntowany wtedy pisarz, w latach 60. zajął się tematem śledztwa w sprawie brutalnego morderstwa na amerykańskiej prowincji.
02:00Gdy w 66 roku na rynek trafiła książka z zimną krwią, natychmiast została okrzyknięta arcydziełem.
02:06Była wynikiem mnóstwa rozmów z oskarżonymi oraz członkami społeczności dotkniętej tragedią.
02:12Ale Truman Capote na rzecz literatury nieraz naginał w swojej książce fakty.
02:16A w 2005 i 2006 roku, dziwnym zbiegiem okoliczności, do kin trafiły dwa filmy biograficzne o Trumanie Capote.
02:25Skupmy się na pierwszym z nich.
02:27W filmie Capote w rolę powieściopisarza wcielił się genialny Philip Seymour Hoffman,
02:31a sam film miał pokazywać autora jako manipulanta, który dosłownie z zimną krwią poświęca wszystko, aby napisać swoją książkę.
02:40I film znowu nie był wiernym przedstawieniem prac Capote nad jego najsłynniejszym dziełem.
02:44Dokładał kolejne uproszczenia, a nawet dziwne półprawdy, które jeszcze mocniej zamydlały obraz.
02:51Mamy tu więc do czynienia wręcz z historią wykrzywioną podwójnie przez pisarzy.
02:55W pierwszym wypadku na rzecz efektu literackiego prawdy nagiął Truman Capote.
02:5940 lat później jeszcze dalej poszli scenarzyści filmu.
03:03Ale literatura faktu zawsze była gdzieś na pograniczu wierności czego innego,
03:07oczekiwalibyśmy jednak od filmów, które nazywają się historycznymi.
03:12Weźmy taką grę tajemnic w oryginale Imitation Game.
03:15Tajemnicą dla mnie jest to, że można zrobić filmy niby biograficzny,
03:19który z rzeczywistością ma niewiele wspólnego.
03:21Łamanie szyfrów przez Brytyjczyków wygląda tam jak jakiś poboczny projekt fascynatów,
03:26którzy muszą mierzyć się z oficerami nierozumiejącymi wagi kryptografii.
03:30Bletchley Park przedstawiony jest jako budynek jakiegoś zapomnianego kampusu,
03:34gdzie siedzi kilku ostatnich studentów nikomu już niepotrzebnego kierunku na studiach.
03:39Ale przecież już w 1939 roku pracowało tam 150 osób,
03:44a stopniowo organizacja rozrosła się do 10 tysięcy etatów.
03:48W filmie w ogóle tego nie czuć.
03:51To, jak bardzo filmy historyczne potrafią odbiegać od przyjętych i potwierdzonych faktów,
03:55pokazuje projekt Based on a True Story na stronie Information is Beautiful.net.
04:00Który stara się oceniać filmy pod względem ich wierności faktom.
04:04A żeby nie być tutaj zbyt czepialskimi, wprowadzili trzy różne metody.
04:08I najbardziej surowa z nich, Absolute Truth, pokazuje,
04:11że Imitation Game jedynie w 18% jest wierne historii Alana Turinga.
04:16Przy najłagodniejszym podejściu ten procent podskakuje do 40%,
04:20co nie zmienia faktu, że gra tajemnic pozostaje filmem o najgorszym wyniku
04:24spośród kilkunastu ocenionych w ramach projektu.
04:27Procenty nie mówią nam jednak wiele, bo można minąć się z prawdą w szczegółach,
04:31ale trafnie ukazać charakter epoki albo postaci.
04:35Film Ostateczne Rozwiązanie, traktujący o konwencji Wanzę,
04:39siłą rzeczy jest w wielu elementach fikcją,
04:41bo nie przetrwały scenogramy z całego spotkania,
04:44ale rys postaci, dialogi i klimat
04:46idealnie oddają system działania władzy w III Rzeszy.
04:49Ale można też być wiernym faktom, ale to w faktach zrobić selekcję.
04:54I ten cały kłopot dotyczy wielu filmów dokumentalnych,
04:57które są montowane nie tyle w celu poszukiwania prawdy,
05:00co pod konkretną tezę.
05:01I tak swoją drogą wzruszający Sugarman o niby zapomnianym muzyku
05:05pomija część faktów, aby mocniej podkreślić przekaz i niesamowitość historii.
05:10Niby Sugarman nie kłamie, ale ogólnie sugeruje coś, co nie jest prawdą.
05:14I dochodzimy tutaj do problemu narracji oraz wolności twórczej.
05:18Szekspir na przykład swojego Juliusza Cezara
05:20dość mocno opierał na wydarzeniach historycznych,
05:23ale na rzecz tempa i dramaturgii zmienił kilka wydarzeń.
05:26Ale i tak wszyscy pamiętają pośrednio albo bezpośrednio
05:29kwestię i ty brutusie,
05:31która jest najprawdopodobniej wymysłem dramaturga.
05:34I w ten sposób jeden z najsłynniejszych cytatów
05:37zatarł granicę między fikcją a prawdą,
05:39ale Szekspirowi można to wybaczyć.
05:41Bo z pewnością nie rozminął się tutaj sednem zamachu na Cezara.
05:46Co innego, reszta dialogów tam można się spierać nad motywacjami bohaterów,
05:50ale dramaturg musiał w końcu przedstawić jakąś wizję wydarzeń,
05:53włożyć historycznym postaciom w usta jakieś konkretne kwestie.
05:57Bo może jeszcze gorsze byłoby, gdyby film wchodził w jakąś zjebaną dydaktykę.
06:04Czasami dobrze zastosowane przekleństwo może podkreślić wagę wypowiedzi.
06:09Dlatego nie będziemy go tutaj cenzurować, za co bardzo przepraszamy.
06:15Być może to mijanie się filmów z prawdą jest nam potrzebne,
06:19abyśmy później mogli poczuć się lepiej i brlować w towarzystwie wiedzą.
06:22Albo film ma służyć jako twórczy haczyk,
06:25na który zapią się kolejne osoby i zainteresują się tematem.
06:28Chcemy też, żeby film sam w sobie był dobrym widowiskiem,
06:32sztuką pod względem wizualnym i aktorskim.
06:34Sztuka nie musi wiernie przedstawiać rzeczywistości,
06:37to byłoby tylko jakieś prymitywne odwzorowanie.
06:40Ale granica między dobrym a kiepskim wykorzystaniem wolności twórczej jest cienka,
06:43bo gdy imitation game robi to źle, tak dunkierka robi to już dobrze.
06:48Dunkierka Nolana naprawdę mi się podobała.
06:50Świadomość, że film nie jest wiernym przedstawieniem ewakuacji wręcz tutaj pomogła,
06:55bo pozwoliła mi mentalnie przenieść dunkierkę z poziomu fabularyzowanego dokumentu
06:59na płaszczyznę symbolicznego filmu wojennego.
07:02W pierwszych scenach filmu oddział Brytyjczyków zostaje wybity niemal do nogi przez Niemców,
07:07a jeden z bohaterów ledwie ucieka za francuskie linie parę kroków
07:10i hop, jest już na plaży w dunkierce.
07:13Ten skrót myślowy idzie za daleko, aby miał uwierzyć, że Nolan nie zrobił tego specjalnie.
07:18W pierwszych dniach ewakuacji Niemcy byli oddaleni od plaż o nawet kilkadziesiąt kilometrów,
07:22a nawet 4 czerwca, na pewno nie znajdowali się w odległości pozwalającej na ostrzał plaży z broni ręcznej.
07:29Kordon francuskich i angielskich żołnierzy broniących przyczółka składał się z dziesiątek tysięcy ludzi.
07:34Już nawet to wyklucza mały obszar działań ukazany w filmie.
07:38Ale dla żołnierzy czekających na ewakuację wrażenie zacieśniającej się pętli było przejmujące
07:43i film dobrze to ukazuje.
07:45Bo u Nolana można by się przyczepić jeszcze do wielu drobiazgów jak zbyt małej ilości statystów
07:50czy widoku samego miasta Dunkierka, które nie wygląda tak jak w 40 roku.
07:55Ale ostatecznie dla mnie Dunkierka to jeden z najlepszych filmów wojennych ostatnich lat,
08:00trzymający w napięciu thriller, ale przy tym symbolicznie ukazujący losy brytyjskich żołnierzy
08:05i ich walki o przeżycie.
08:07Pewnym kłopotem zaś niemal wszystkich filmów historycznych jest swoiste photoshopowanie minionych epok.
08:13Fotoshipowanie przeszłości jest czasem bardzo subtelne.
08:17Weźmy filmy i seriale dotyczące lat 30., 40., 50. i 60.
08:22W takim zakazanym imperium gangsterzy są perfekcyjnie ostrzeżeni
08:26i zabijają się w genialnie skrojonych garniakach.
08:30Ale gdy popatrzymy na zdjęcia ich prawdziwych odpowiedników,
08:33nie wyglądają oni aż tak elegancko.
08:36Są jacyś zmienci, nawet niechlujni.
08:38Na dzisiejsze standardy w za dużych marynarkach i workowatych spodniach.
08:41Fryzury jakieś brzydsze, ryje zakazane.
08:45Nawet The Crown upiększa przeszłość, bo Claire Foy jest ładniejsza niż Elżbieta II kiedykolwiek była.
08:52Bo im bliżej nam, współczesnym do wydarzeń ukazanych w filmie,
08:55tym bardziej oczekiwalibyśmy wierności faktom.
08:59Przedstawienie wydarzeń ze starożytności samo w sobie nastręcza kłopotów,
09:02bo liczba źródeł jest skończona.
09:05Tego problemu nie mamy w kwestii osób żyjących w XX wieku,
09:08których życie nieraz można odtworzyć niemal dzień po dniu.
09:10Zawsze kiepskim pomysłem jest dać ukrywanie niemal całkowitej fikcji
09:14pod przykrywką filmu na faktach czy filmu biograficznego.
09:18Anglicy żyjący w elżbietańskiej Anglii oglądali Juliusza Cezara
09:22nie jako wierne przedstawienie odległych wydarzeń,
09:25ale jako komentarz do bieżącej sytuacji politycznej.
09:28Inaczej rzecz ma się dziś na przykład z filmem Social Network
09:30czy jednej z biografii Steve'a Jobsa.
09:33Jesteśmy zbyt blisko, aby nie dać porwać się tym nieraz fikcyjnym wizjom.
09:37I jeśli miałbym się pokłócić o jakieś wnioski,
09:40to odpowiadając na pytanie ile jest faktów w filmach na faktach,
09:44tak nie twierdzę, że jest ich za mało,
09:47ale błędem jest, że nieraz scenarzyści na siłę starają się dodać
09:50do prawdziwych historii nieistniejące wątki,
09:53gdy inne fakty są całkowicie przemilczane.
09:56Dla mnie prawda zawsze jest ciekawsza niż fikcja,
09:59a życie pisze lepsze scenariusze niż najlepsi scenarzyści.
10:02muzyka
Comments