00:00Kaczor Donald, sympatyczny, choć choleryczny bohater kreskówek Disneya, jedna z najbardziej rozpoznawalnych postaci, której uszło na sucho chodzenie bez spodni.
00:10Kaczor Donald po raz pierwszy pojawił się w animacji Mądra Kurka z 1934 roku. Jej amerykańska premiera przypadła na 9 czerwca.
00:18W tym czasie w Niemczech rządził już Adolf Hitler, za kilka dni miał on się spotkać po raz pierwszy z Benito Mussolini,
00:24a pod koniec miesiąca miało dojść do Nocy Długich Noży, czyli brutalnej czystki w ramach ruchu nazistowskiego.
00:31Fikcyjna postać Kaczora Donalda i aż zbyt prawdziwa postać Adolfa Hitlera, co mają ze sobą wspólnego.
00:38No właśnie, animacje z myszką Mickey Kaczorem Donaldem lubił sam Adolf Hitler,
00:43a pozytywne opinie o filmach Disneya można znaleźć w dziennikach Josefa Goebbelsa,
00:47ale Kaczor Donald miał swój udział w pokonaniu nazistów.
00:51Dzisiaj przyjrzymy się temu, jak wyglądały filmy Disneya w czasie II wojny światowej.
01:02Wojna zmieniła w firmie Disneya niemal wszystko.
01:05Po ogromnym sukcesie Królewny Śnieżki z 1937 roku nastały trudniejsze czasy.
01:10Ani Pinocchio, ani Fantazja, ani Bambi nie zarobiły kokosów.
01:14Jedynie Dumbo okazał się sukcesem, a na tle pozostałych filmów Disneya z lat 40-tych wręcz oszałamiał zarobkami.
01:20Ale łatwo to zrozumieć, choć Stany Zjednoczone nie brały jeszcze udziału w II wojnie światowej,
01:25tak nie mogły zarabiać na rynkach europejskich tyle, co przed 1939 rokiem,
01:30a i sama firma Disney od grudnia 1941 roku miała nowe problemy.
01:36Wojenne realia odbiły się na niemal każdym aspekcie amerykańskiego życia i samej firmie Disney,
01:41nawet jeśli front oddalony był od granic kraju o tysiące kilometrów.
01:45No chyba, że liczymy walki o wyspy Aleutkie bezpośrednio na terytorium Stanów,
01:49ale i tak niewyobrażalnie daleko dla ludzi mieszkających np. w Kalifornii.
01:54Po pierwsze, do wojska powołano sporą część męskiej kadry, w tym animatorów.
01:58Po drugie, tematyka filmów mocno się zmieniła.
02:01Amerykański, ale także kanadyjski rząd widział potencjał w animacjach Disneya
02:04jako opcji na podniesienie morale i sprzedanie szerokiemu odbiorcy,
02:08wiedzy na temat konfliktu i roli obywateli w przyszłym zwycięstwie.
02:12I tak w 1942 roku Kaczor Donald stał się bohaterem filmu krótkometrażowego The New Spirit.
02:20Czym jest ten nowy duch? Otóż odpowiedzialnością w szerszym kontekście.
02:24Sprytnie ukazana historyjka, bo fabuły to tam za bardzo nie ma, sprzedaje nam konkretne wartości.
02:29Nawet taka Ciamajda jak Kaczor Donald ma swój udział w zwycięstwie.
02:33Wystarczy płacić podatki na czas, by amerykańskie zbrojenia dały radę napastnikom.
02:37Co ciekawe, w jednej symbolicznej scenie nazistowska machina wojenna wygląda jak wyciągnięta z jakiegoś Wolfensteina.
02:45Nieco inny wydźwięk miała ministeria o wojskowej karierze Donalda.
02:49W Donald's Get Drafted mamy sporo humoru i gagów o ewidentnie antywojennym wydźwięku,
02:55a także typowego, sadystycznego amerykańskiego sierżanta, niczym z Full Metal Jacket Kubricka.
03:00Odcinki nieraz zestawiają elementy propagandy podawanej w postaci plakatów czy komunikatów radiowych
03:05z rzeczywistością, z jaką musi mierzyć się Donald, a więc nieraz z pozornym brakiem sensu stawianych przed nim zadań.
03:13Ale Donald wyśmiewając pewne zachowania też w subtelny sposób przygotowywał na prawdziwy wysiłek.
03:19Disney niby puszczał oko do widza, tak, propagandowe plakaty to jedno, ale nie miejmy złudzeń, do zwycięstwa potrzeba dużo wyrzeczeń.
03:28No i w ostatnim odcinku tej miniserii, Commando Duck, Donald rusza wreszcie do akcji.
03:33Ale nie przeciwko Niemcom, tylko przeciwko Japończykom, co też dobrze pokazuje amerykańskie priorytety.
03:39W końcu Pearl Harbor stało się dla Amerykanów symbolem podstępności Japończyków.
03:43Stąd Commando Duck to odcinek dzisiaj bardzo pouczający, bo Japończycy są tam ukazani według konkretnego rasistowskiego wzorca.
03:51Amerykańska propaganda nie bała się stosować metod niczym z nazistowskich Niemiec,
03:55czyli dehumanizacji, obrzydzenia i ośmieszenia przeciwnika.
03:59I znowu taka gapa jak Donald ma swój wkład zwycięstwo, bo przez przypadek zmywa bazę lotniczą do morza.
04:05Ech, tych Japończykom nawet kaczor skopie tyłek.
04:08Powiedzcie to Marinsom, którzy walczyli o Wyspę Tarała.
04:11Przy tym wszystkim nie da się ukryć, że cała seria jest co najwyżej przeciętna.
04:15Propaganda, jakby nie było, wyklucza szczere poczucie humoru, bo ogranicza twórców swoim wymuszonym przekazem.
04:22No to zobaczmy coś kompletnie innego, The Führer's Face.
04:26Film, w którym Donald jest Niemcem i przeżywa w sumie nieśmieszne perypetie w III Rzeszy.
04:31Hajluje obrazowi Hitlera je okropne pieczywo, pracuje w fabryce amunicji na 48-godzinnej zmianie.
04:38Do tego orkiestra przygrywa skoczny kawałek, a w orkiestrze same ananasy.
04:43Przerysowany Japończyk, spasiony Niemiec, chyba Goering, strąbę wyskakuje Benito.
04:47Ale jak to? Donald Niemcem?
04:49Nic bardziej mylnego, to był tylko sen, który uświadomił Donaldowi, jak bardzo kocha wolność w Stanach Zjednoczonych.
04:57No i na pewno Stany były lepszym miejscem do życia niż III Rzesza, a film wysyłał prosty sygnał.
05:03Ciesz się z tego, co masz, nawet jeśli w czasie wojny musisz pracować ciężej i nie masz dostępu do pewnych produktów.
05:09Przy tym chyba największym osiągnięciem Disneya z wojennych zleceń jest Education for Death.
05:15Kolejna antynazistowska miniatura, tym razem pozbawiona znanych postaci.
05:19To przykład animowanego edutainmentu, gdzie pod przykrywką dobrej animacji przekazywana jest informacja o tym,
05:26jak w pewnym prostym skrócie działa system III Rzeszy, który kontroluje życie każdej jednostki od kolebki aż po śmierć.
05:33Film opowiada w kilku minutach historię jednego chłopca.
05:37Scenarzyści zdolali upchnąć w krótkim metrażu sporo informacji, czyli wymogi czystości krwi,
05:42groźbę eutanazji, gdyby chłopak okazał się być chorowity,
05:45niszczenie indywidualności i wrażliwości poprzez indoktrynację i pielęgnowanie najniższych stadnych instynktów.
05:51Młody, wrażliwy Hans staje się z czasem jednym z wielu młodych nazistów.
05:55Żołnierzy nie do odróżnienia od siebie, idących równym krokiem ku własnej śmierci.
06:00Trochę to proste, ale jednak robi wrażenie, choć trudno powiedzieć, jaki miał być cel Education for Death.
06:07Czy widz miał zrozumieć, że fanatyczni Niemcy są produktem chorego systemu?
06:11Czy widz miał poczuć wobec nich żal?
06:14A może na odwrót, zdać sobie sprawę, że Niemcy to wyprute zdobroci roboty,
06:18które skończą na cmentarzu wraz z systemem, który ich uformował?
06:23No dobra, ale gdzie jest ten Hitler?
06:25Ach, to zostawiliśmy na koniec.
06:27W ledwie trzyminutowej animacji Stop That Tank widzimy efekt działania karabinu przeciwpancernego Bois.
06:33Uzbrojeni w nie żołnierze kanadyjscy odpierają atak pancernej kolumny,
06:37złożonej ze śmiesznych małych czołgów, a w jednym z nich siedzi dziwny, zniewieściały Adolf.
06:42Jego pojazd, unieszkodliwiony przez dobrze ukrytych strzelców,
06:46zostaje dobity przez strzał z armaty przeciwpancernej.
06:49Martwy Hitler trafia do samego piekła, gdzie narzeka szatanowi na skuteczność karabinu Bois.
06:55Jeśli mówi to sam Adolf Hitler, to musi być prawda.
06:59Film powstał zdecydowanie za późno, co dobrze pokazuje, jak szybko zmieniała się technika wojenna w czasie II wojny światowej.
07:06Film zadebiutował w marcu 1942 roku, ale bazował na doświadczeniach z kampanii we Francji roku 1940.
07:13W momencie premiery skuteczność karabinów przeciwpancernych była już wątpliwa.
07:17W sierpniu 1942 roku Niemcy ruszyli już z produkcją tygrysów,
07:21które potrafiły wytrzymać trafienia z najlepszych armat tamtego okresu,
07:25a co dopiero z karabinu kalibru 14 mm.
07:28Wraz ze zwiększaniem się pancerza w ówczesnych czołgach konieczne były inne rozwiązania.
07:33Stąd amerykańska bazooka, brytyjski Piat czy niemiecki Panzerfaust.
07:37A więc Disney na pewno nie wzniósł się na wyżyny twórczości wraz z propagandowymi animacjami,
07:42choć The Führer's Face otrzymała Oscara w kategorii najlepszego krótkometrażowego filmu animowanego.
07:48Za powrót Disneya do starej dobrej formy uważa się dopiero kopciuszka z 50 roku.
07:54Wojna więc była też swoistym okresem twórczego zastoju.
07:57Ale warto pamiętać, że i inne firmy brały udział w propagandowej walce.
08:02Tutaj należy przypomnieć inną kaczkę Duffiego, który w jednej z bajek młotkiem uderza Adolfa w łeb.
08:08No ale Duffy to już kompletnie inna bajka.
Comments