00:00Herkese merhaba. Bugün haritada belki yerini bile zor bulacağımız, kilometrelerce uzaktaki bir jeopolitik krizin, yani Kızıldeniz'deki çalkantının nasıl doğrudan cebinize
00:09yansıdığını konuşacağız.
00:10Üstelik sadece cebinize değil, nasıl öngörülemeyen ciddi Türk askeri riskleri yarattığını da adım adım inceleyeceğiz.
00:17Hadi hemen başlayalım, çünkü bu sadece uzak bir dış politika meselesi değil, bizzat günlük hayatımızın ve ülkemizin stratejik güvenliğinin tam
00:24merkezinde yer alan bir konu.
00:25Katı bir ekonomik gerçekle başlayalım isterseniz, 93 lira 50 kuruş. Çok da uzak olmayan bir geçmişte İstanbul'daki bir litre motor
00:33in'in fiyatı tam olarak buydu.
00:35Düşünün, sadece bir hafta içinde önce 5,5 liralık bir indirim, hop hemen ertesi gün 2,5 liralık bir zam.
00:42İnanılmaz vahşi dalgalanmalar gördük.
00:44Peki bu fiyat etiketini belirleyen şey gerçekten sadece bizim iç piyasamız mı? Kesinlikle hayır.
00:50Kulağa biraz abartılı gelebilir biliyorum ama bu zincirleme reaksiyon son derece gerçek.
00:54Şöyle düşünün, Orta Doğu'da, Hürmüzboğazı'nda ya da Kızıldeniz'de bekleyen, geciken tek bir tanker var ya, işte o tanker, Konya
01:02Ovası'ndaki bir çiftçinin traktörüne koyduğu yakıtın maliyetini anında doğrudan değiştiriyor.
01:07Gemi gecikiyor, navlum ve sigorta primleri fırlıyor, petrol fiyatı artıyor ve pompadaki o tabela bir anda değişiveriyor.
01:14Yani o motorun, sadece arabalarımızın değil, tarladaki biçer döverin, çiftlikteki süt tankının da can damarı.
01:19Şimdi, bu dış şokun içeriye, bizim mutfağın nasıl yansıdığına bir bakalım.
01:24Zaten ciddi bir enflasyon baskısı altındayız değil mi?
01:27Yıllık genel enflasyon %31,5, gıdadaysa bu oran %33,8.
01:32Üstelik 1 Ekim'de biten eşer mobil sistemi var.
01:35Eğer yeni bir düzenleme yapılmazsa, litre başına 12 liraya yakın devasa bir benzin zamı kapıda bekliyor.
01:41Ve inanın işin en tehlikeli yanı şu, bugün artan maliyetler yüzünden, çiftçinin ertelediği o gübre alımları var ya, işte onlar
01:48doğrudan doğruya gelecek yıl soframıza gelecek ekmeğin fiyatını belirliyor.
01:52Peki bu faturanın kesilme mekanizması tam olarak nasıl çalışıyor derseniz, aslında çok net bir domino etkisi var.
01:59Husilerin saldırıları Kızıldeniz'i güvensiz hale getirdiğinde, o devasa kargo gemileri mecburen rotayı değiştiriyor.
02:05Afrika'nın en güneyine, Ümitburnu'na doğru haftalar süren bir sapma yapmak zorunda kalıyorlar.
02:10Hürmüz arzı kesiyor, Babülmendep boğazı teslimatı uzatıyor.
02:14Peki günün sonunda kaybeden kim oluyor?
02:16Elbette Türkiye gibi enerjide ve ithalatta dışa bağımlı ülkeler.
02:20Şunu kesinlikle aklımızdan çıkarmamamız gerekiyor.
02:23Küresel petrol ticaretinin kabaca 5'te 1'i, işte o dar, tehlikeli ve şu an krizin tam merkezi olan geçitten akıyor.
02:30Düşünebiliyor musunuz? 5'te 1'i.
02:32Biz Türkiye olarak fiziki anlamda o boğazın kıyısında olmayabiliriz ama ekonomik olarak faturanın tam kapısında duruyoruz.
02:38Tabi biz bütün bu ekonomik sarsıntıları yaşarken perde arkasında hummalı bir diplomatik hareketlilik de vardı.
02:45Önce Ağustos ayında Mekke'de çok kritik bir anlaşma imzalandı.
02:49Ardından da 21 Eylül'de New York'ta Türkiye, Suudi Arabistan, Pakistan ve Mısır Dışişleri Bakanları bir araya geldi.
02:55Ve hemen ertesi günde ortak bir açıklama yayınladılar.
02:58New York'taki bu toplantının vitrininde aslında o bildiğimiz klasik diplomatik cümleler vardı.
03:04İşte diyalog vurgusu, Husi saldırılarının kınanması, seyri sefer güvenliği, Yemen ve Filistin meseleleri.
03:10Bunlar standart şeyler.
03:12Fakat burada çok dikkat çekici bir detay var.
03:14Mısır, birazdan üzerine konuşacağımız Mekke anlaşmasının tarafı bile değilken o masadardı.
03:19Yani bu toplantıyı sadece bir eksen değişimi olarak satmak ya da öylesine bir fotoğraf karesi diyerek yetiştirmek büyük resmi kaçırmamıza
03:27neden olur.
03:28İşte tam da burada asıl meseleye, yani bu incelememizin kalbine geliyoruz.
03:33Odaklanmamız gereken asıl belge New York'taki o fotoğraf falan değil.
03:37Ağustos ayında imzalanan Mekke Ortak Savunma Anlaşması.
03:40Bu metin çok net bir şekilde şunu söylüyor.
03:43Üç devletten birine yönelik bir saldırı, hepsine yapılmış sayılır.
03:46Bakın bu, bölgedeki güvenlik manzarasını tamamen değiştirebilecek, devasa bir taahhüt.
03:52Doğal olarak bu pakt, Türkiye'de büyük bir tartışmanın fitilini ateşledi.
03:56Özellikle de Kızıldeniz Operasyonu'nun Türk askeri riski bağlamında.
04:00Bir yanda Zafer Partisi gibi muhalefet aktörleri var, anlaşmanın meclisten geçmediğini, Birleşmiş Milletler'e bildirilmediğini
04:07ve en tehlikelisi Türkiye'nin Husilere karşı Suudi Arabistan'a açık bir askeri destek sinyali verdiğini söylüyorlar.
04:14Diğer yanda ise hükümet var.
04:15Ankara, bunun Türk askerinin her krize otomatik olarak gönderileceği anlamına gelmediğinin
04:20ve tüm kararların anayasal düzen içinde alınacağının altını çiziyor.
04:24Bizim buradaki amacımız elbette taraf seçmek değil.
04:27Ortadaki bu devasa askeri risk tartışmasının ne anlama geldiğini anlamak.
04:31Bu noktada muhalefetin yönelttiği çok kritik bir eleştiri var.
04:35Meclisin görmediği bir metnin bedelini millet ödemek zorunda değil.
04:38Hükümet her ne kadar kararların anayasal düzen içinde alınacağını belirtse de eleştirilerin odak noktası şu,
04:44ortada meclisin onaylamadığı bir taahhüt varsa bu hukuki bir teminattan ziyade siyasi bir söz olarak kalır.
04:51Çünkü anayasamıza göre askerin nereye gideceğine karar verme etkisi yalnızca Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne ait.
04:56Biliyorsunuz Cumhurbaşkanı Erdoğan, Birleşmiş Milletler kürsüsünden sık sık dünya beşten büyüktür diyerek uluslararası hukuk ve adalet çağrısı yapıyor.
05:05Ancak eleştirmenler tam da bu noktada bir soru yöneltiyor.
05:08Acaba küresel norm arayışı ve uluslararası hukuk talebi,
05:12önce kendi iç hukukumuzda, özellikle de asker gönderme gibi hayati kararlarda tutarlı olmayı gerektirmez mi?
05:18Bu kamuoyunda üzerinde epey düşünülen bir çelişki iddiası.
05:22İşin stratejik boyutuna baktığımızda, meselenin can alıcı noktası Türkiye'nin gerçek öncelikleri.
05:28Ege Denizi anlaşmazlıkları, Doğu Akdeniz'deki haklarımız, Kıbrıs meselesi, Kuzey Suriye güvenliği,
05:33buralarda yığınla bekleyen ulusal çıkarımız varken,
05:36Türk donanmasını veya piyadesini Kızıldeniz'de Husi operasyonlarına dahil etmeyi düşünmek,
05:41bütün bu stratejik sıralamayı ters yüz etmek anlamına gelir diye eleştiriliyor.
05:45Yani bu durumun asıl odaklanılması gereken konulardan ciddi bir dikkat dağınıklığı yaratabileceği söyleniyor.
05:50Zaten tarihimiz bize bazı coğrafyaların bedelini çok acı ödetmiştir değil mi?
05:55Bu millet Yemen türküsünü ezbere bilir.
05:58O coğrafyaya gönderilen evlatların hesabı hafızalarımızdan asla silinmemiştir.
06:03Eleştirmanların burada vurguladığı şey şu,
06:05ticaret yollarını diplomasıyla korumak gerçek bir devlet haklıdır tamam.
06:09Ancak müttefik ülkelerin sınırlarını Türk piyadesiyle sigortalamaya kalkmak son derece tehlikeli bir macera olabilir.
06:16Kızıldeniz Operasyonu'nun Türk askeri riski etrafında dönen o hararetli tartışmanın özü de tam olarak bu aslında.
06:23İyi de hal böyleyken, neden aniden körfez ile bu kadar yakınlaşıyoruz derseniz,
06:28rakamlar bütün hikayeyi ele veriyor.
06:30Ağustos ayında toplam ihracatımızın ithalatı karşılama oranı yüzde 81,8'di.
06:35Ancak denklemin içinden enerjiyi bir çıkarın, o oran anında yüzde 98,8'e fırlıyor.
06:42Yani Türkiye'nin dış ticaret açığının ve körfeze yönelmesinin o temel sebebi aslında devasa enerji bağımlılığımız.
06:49Dolayısıyla Türkiye'nin körfez ülkelerinden talep etmesi gereken şeyin,
06:53tehlikeli ortak savunma ve askeri yükümlülükler olmadığı savunuluyor.
06:57Bizim acil ihtiyacımız olan şeyler aslında çok belli.
06:59İstikrarlı enerji tedarik sözleşmeleri, ülkeye girecek doğrudan yabancı yatırım ve lehimize olan ilgun ticaret anlaşmaları.
07:06Kısacası, bize yeni bir askeri cephe değil, faturayı hafifletecek ekonomik araçlar.
07:11Ekonomik bir rahatlama lazım.
07:13Tabii bir de aynaya bakmamız, dışarıda esen her rüzgardan neden bu kadar savrulduğumuzun içerideki kökenleriyle de yüzleşmemiz gerekiyor.
07:20Dış krizler bir yana, yıllarca tarımsal desteğin yerini ithalatın alması,
07:24sanayi üretimi yerine inşaata öncelik verilmesi gibi yapısal tercihler var.
07:28Tankı olup da ekmeğini dışarıdan almak zorunda kalan bir ülkenin bağımsızlığı eksik kalır, öyle değil mi?
07:33Gübrede, yemde, enerjideki ağır dışa bağımlılığımız ve stratejik demir yoluyla depolama eksikliğimiz,
07:39işte bunlar bizi dış şoklara karşı maalesef tamamen savunmasız bırakıyor.
07:43Ekonomik kırılganlığımızı artıran bir diğer devasa faktör de Suriye'deki savaşın getirdiği 10 yıllık görç yükü.
07:50Bu durumun milli bütçeye, şehirlerin altyapısına ve hizmet kapasitesine yansıyan o ağır maliyetini de hesaba katmak zorundayız.
07:57Orta Doğu'daki her hesap hatası, her kriz dönüp dolaşıp bir şekilde bizim kapımızı çalıyor.
08:03Ve inanın bütün bu biriken baskı önümüzdeki günlerde iki çok kritik sınavla yüzleşecek.
08:08Bir tarafta İran'ın öne sürdüğü o gergin 7 günlük süre var.
08:12Diğer taraftaysa 1 Ekim'de bitecek Eşel Mobil kararıyla akaryakıta gelmesi beklenen vergi dalgası.
08:18Bu ikisi birleştiğinde sistemin ekonomik dayanıklılığı gerçekten çok ciddi şekilde test edilecek.
08:24Sonuç olarak asıl sormamız gereken, bu incelemenin de özeti olan soru şu.
08:28Yapılan bu diplomasi, masaya sürülen bu askeri riskler, pompada, gübre çuvalında ve sofradaki ekmekte fiyatı gerçekten düşürüyor mu?
08:36Unutmayın, dış politikanın ve uluslararası anlaşmaların gerçek karnesi, New York'ta veya Mekke'deki şık salonlarda değil, bizzat benzin istasyonlarında market kasalarında
08:46yazılır.
08:46Ve o karneyi ancak ve ancak vatandaş verir.
08:49Sizce kurulan bu diplomasi masası sizin bütçenizi korumaya yetecek mi?
