00:07PANTA NANG KARASAN
00:12PANTA NANG KARASAN
00:13Mga kapuso, hindi na bago sa Pilipinas
00:15ang malalakas na bagyo, lindol
00:17at iba panghamon ng kalikasan.
00:18Pero sa taong ito,
00:20literal na pumutok ang panibagong pagsubok,
00:22banta ng karasan sa mga paaralan.
00:24Paano nga ba yan inaksyonan
00:26at patuloy na tutugunan ng pamahalaan.
00:30Ang ikatlong bahagi ng aming Free Sona Special Series sa Pagtutukmi.
00:34Darlene Kai!
00:41Tauna ng sinasalag ng Pilipinas ang mga unos at pag-alburoto ng kalikasan.
00:47Galit na dumadagundong at kailangang respondehan ng pamahalaan.
00:52Pero ngayong taon, dumagdag sa mga nagtulot ng trahedya
01:00ay mga bantang gawang tao at minsan ng minor de edad pa.
01:13Simula ngayon, 2026, magiging normal ito sa lahat ng paaralan sa bansa.
01:18Required na ang Active Threat Drill o kunwaring pamamaril sa campus
01:22para sanayin ang mga nasa loob sa kung paano tumakbo,
01:26magtago at ingatan ng sarili kung magkatotoo ito.
01:30Nakakakaba po kasi parang totoo po yung experience.
01:33As much as we can, we'll do it as often as we can.
01:35Kasi kailangan ulit-ulitin yan.
01:39Tugon ito sa nakapanging labot na pamamaril sa San Jose National High School sa Tacloba noong June 22
01:46ng isang 14 at 15 anyos.
01:49At ikinasawi ng tatlo at ikinasugat ng dalawampun nilang kaeskwela.
01:55Sir Riyas, hindi na siya makapagsalit ako ang nangyari sa kanya, hindi na siya makapagsumbong sa akin.
02:05Wala na.
02:07Ang ano ko, sir, ligtas yung anak ko kasi nandun sa paralal.
02:12Doon pala magtatapos yung buhay niya.
02:14Pumasok lang po siya ng school para patayin lang po ng ganun-ganun lang.
02:19Bukod pa yan sa iba pang insidente ng karahasan o mga banta sa mga campus na ang ilan,
02:24na uwi sa kanselasyon ng klase at pangamba sa marami.
02:28Na-experience ko po ang takot sa pagpasok.
02:30Hindi po namin alam ano po yung pwedeng mangyari.
02:32Kabilang sa mga magulang tulad ni King Louie.
02:35Worst fear is magkagulo dito sa school.
02:38And if ever gayahin ang mga kids kapag they're being bullied,
02:48kapag sila ay nadadawn sa emosyon nila.
02:51Baga man nagsimula na ang pagkakasa ng mga tugon tulad ng mga drill pati mga investigasyon.
02:57Welcome to Gorebox.
02:58At ipinagbawal pa nga ang video game na nilaro ng Tacloban Shooters.
03:04Aabangan kung may ibang ilalatag ang Pangulo sa kanyang State of the Nation address o SONA
03:09o kaya'y hihingin sa Kongreso.
03:11Kabilang ang nabuhay na usapin sa edad ng mga dapat panagutin bilang kriminal,
03:16gayon din ang pagsupo sa nihilistic violent extremism ONVE
03:20o ang pang-impluensya ng mga matatanda sa mga batang gamer para magkasan ng karahasan.
03:25It took a while for the different agencies in the government to react.
03:32Ang punot-dulo kasi nito, nagkaroon ng unregulated access yung mga bata.
03:40There has to be a change on the technology side.
03:43May iba pa bang budget o batas na hihingin ng Pangulo,
03:46lalo't may mga tila warning signs na noon,
03:49tulad ng napigilang tangkang karahasan ng ilang minor de edad sa isang eskwelahan sa Laguna noong Pebrero.
03:56Nung nangyari yun, hindi lang yun dapat accomplishment na na-prevent mo yun.
04:03Dapat merong question na, gano'n ba kalawak to?
04:07So yes, kulang yung ano. Kung napansin man nila, kulang ang kanilang reaction to that.
04:15Sa ngayon, inatasan ng Pangulo lahat ng ahensya ng gobyerno na gawin lahat
04:19para sa dagdag proteksyon sa mga kabataan, sa paaralanman o sa cyberspace.
04:24Meron siyang gustong iban o ibang mga gaming apps.
04:29Ang isa ay na-takedown na.
04:31So ganun ka-concern ang ating Pangulo.
04:34Yung pag-test, yung mga x-ray para sa mga metal.
04:37So alam ko, pinag-uusapan nila yan para sa mga schools na hindi makapasok kung ano man yung mga weapon.
04:48Pinutugunan din pati bullying.
04:50Ganun din ang sentimiento, maaaring hindi naligtas ang mga paaralan.
04:54Merong programa din ang DepEd patungkol dito sa bullying.
04:58So kailangan talaga din ma-prepare din natin yung mga guidance counselors.
05:05Yung mga magulang magkaroon ng mga meetings sa schools na rin
05:10na maturuan sila kung paano din nilang i-guide ang kanilang mga anak.
05:14Whole of Nation approach dapat ito.
05:17Dagdag pa ito sa pagtugon sa mga trahedyang dulot naman ng kalikasan.
05:22Hindi po namin alam kung ano yung mangyayari.
05:27Kabilang dyan ang Bagnethod 7.8 na lindol sa Mindanao
05:31na isa sa deadliest sa kasaysayan ng bansa.
05:34Dahil sa 81 patay, 31 nawawala at mahigit 1,600,000 apektado.
05:42Super kasakit. Para din akong nasunugan.
05:46Sabay sa pag-alalay sa pagbangon,
05:49dapat ding tugunan ang kakulangan ng kahandaan ng bansa
05:51sa malalakas na lindol na naobserbahan ng Philippine Disaster Resilience Foundation.
05:56Panahon ng magbago ang mga polisiya ayon sa UP Resilience Institute.
06:03Dahil ilang lindol sa Pilipinas kamakailan ay galing sa unmapped folks
06:07o yung hindi pa natutukoy.
06:09Baka dapat meron tayong ibang klaseng sistema.
06:13For example, proposal lang naman ito for a policy.
06:18Nalalaman na ng komunidad na may sinususpecha na fault na nandyan.
06:23Kahit malayo na ang iginanda ng sistema sa pagresponde sa mga kalamidad,
06:27pwede pa itong paigtingin.
06:29Kapag kapos yung iyong disenyo, kapos yung iyong plano,
06:34hindi ka gumamit ng multi-senaryo probabilistic risk assessment
06:37na nandoon sa batas naman.
06:41Pag hindi mo sinunod yun,
06:42nandoon ka pa rin sa historical record,
06:45single-senaryo ka pa rin ng hazard.
06:48Yun yung tingin kong kulang.
06:50Marami tayong ginagawa,
06:52pero marami pa tayong dapat gawin.
06:54Kung lindol ito,
06:55una, syempre,
06:57yung mga engineering solutions.
06:59Marami tayong dapat habulin dun.
07:01And then, pangalawa naman yung level of preparedness.
07:04Kung handa ba ang ating mga response agencies,
07:07handa ba yung mga mamayan?
07:09Sa ngayon,
07:10bumubuon ang gobyerno ng Harmonized National Contingency Plan
07:13on High Intensity Earthquake for Metro Manila
07:17bilang paghanda sa pinangangambahang the big one.
07:21This is our seat of government, di ba?
07:23Nandito lahat.
07:24E kung ito ang maapektuhan,
07:26sino ang re-responde?
07:27Sa HNC, pinakapaloob dun,
07:29sino ang mga nakatoka na assisting regions
07:32sa bawat area,
07:33kung ito man ay Central Zone,
07:35kung ito man ay North, South, East, West sector ng NCR
07:39o ng Calabar Zone,
07:40may nakatoka na mga regions at LGUs.
07:43Sila yung tutulong.
07:46Mahalaga muli ang papel ng Kongreso
07:48na kakausapin ng Pangulo sa SONA
07:50dahil sa kailangang budget
07:51para sa mga kulang na responders
07:53at iba pang resources.
07:54Hindi po nagpapabaya ang gobyerno.
07:57Tuloy-tuloy pa rin po ang paghahanda.
07:59Kung meron pang i-improve,
08:01dapat na ganon,
08:03maging mas mabilis pa.
08:04Mahirap naman talagang masabi
08:05kung kailan at saan tatama ang trahedya.
08:08Pero yung isa ang sinasabi ng mga eksperto,
08:10kaya naman itong paghandaan
08:12at kung minsan pa nga pigilan.
08:14Kailangan lang ng angkop na mga polisiya
08:17at sapat na atensyon.
08:20Para hindi kailangang maging normal ng karahasan
08:23at maabatan ang mga pinsalang dala ng kalikasan.
08:29Darlene Kay Nakatuto, 24 Oras.
Comments