00:00Samantala habang lumalaki po ang mga bata, bahagi ng kanilang development ang pagpapakita ng iba't ibang emosyon.
00:06Normal ang pag-iyak at normal din po ang minsanang pagdadabog, pero kailan nga ba masasabing bahagi pa rin ito
00:12ng normal development?
00:14At para sagutin ang mahalagang tanong na yan, makakasama natin ngayon ang psychologist na si Joanne Trina Moreno Javier.
00:21Magandang umaga po ma'am at welcome to Rise and Shine, Philippines.
00:25Ma'am Joanne, good morning.
00:26Good morning. Thank you for joining.
00:28Thank you for joining us. Alright ma'am, para lang po sa kaalaman ng ating mga car speak.
00:32Kailan po nagsisimulang mahubog ang ugali po ng isa pong bata?
00:37Alright, so it actually starts much earlier than most people think.
00:43Nagsisimula po ito first few years of our lives and mabilis nga nagde-develop ang ating brain.
00:50And sa panahon ito, maraming mga na-absorb yung mga bata.
00:55So genetics or yung mga napasa o napamano sa atin, mga ating mga magulang ay ang ating blueprint na ating
01:04mga pisikal o pangkatawan at kasama na doon ng ating pag-uugali.
01:08Ang isa pang contributor to the environment, paano nagre-respond sa atin ang mga magulang o kung sino man ang
01:18nagpapalaki sa atin.
01:20Or sino man yung kasama natin sa bahay.
01:22So how they respond to the children's needs, lahat ng mga early experiences na to.
01:29When we deserve as a foundation for our behaviors, emotional regulation, at kasama na dyan ng personality.
01:37Alright ma'am, paano naman po natin malalaman ang kaibahan ng normal na tantrums at agresibong pag-uugali ng isang
01:44bata na dapat nang bigyang pansin?
01:46Yeah, so mahalagang tingnan mga tatlong bagay mo para mas madali natin maalala.
01:53Una, frequency o gaano kadalas nangyayari ang sinasabing tantrum.
01:59Intensity o gaano kalakas o hina o tindi ng tantrum.
02:03At syempre yung context o konteksto kung saan nangyayari ang tantrum.
02:08So pwede natin tingnan ang mga bata, iba't-ibang feature.
02:12So itingnan natin kung bakit.
02:15Bakit ba nangyayari ang tantrum?
02:17Ang normative or expected na nangyayari ay dahil di pa nila na-express ng maayos ang sarili.
02:25So they are still on the way of learning how to expressively say words or use their words.
02:32Kasi madalas sinasabi ng mga mag-umang.
02:34Gamitin mo yung mga salita mo.
02:37So yun yung usually nire-recommend.
02:40So tandaan natin na lahat ng ito natututunan pa nila.
02:45So ang pag-express ng feelings, hindi pa nila alam.
02:48So expected na pwede mga mahirap mahandle ang sarili nila pag di pa nila nasasabi kung anong gusto nang sabihin.
02:56So ang tantrum is actually an expression of frustration.
03:00Now ang posible na red flag nito ay kung nakikita mo na ang intention talaga ay para manakit.
03:08So makikita din naman natin yan bilang mga magulang o tagapag-alaga.
03:13Ano ba usually ang presentation ng tantrum?
03:16So usually, di ba, umiliyak, pumapadyak, sumisigaw.
03:20Minsan meron din yung pagtatapon ng mga bagay.
03:23Pwede itong nagaganap sa loob ng mga 5 to 15 minutes.
03:27Pero kung madalas, no, ang pag-express ay ang pananake to the intention to really hurt.
03:34Not just others, but also ang sarili.
03:38Pwede makikita na red flag ito.
03:41Again, no, titignan natin ang kadalasan kung kailan ito nangyayari.
03:45No?
03:45Ngayon, tingnan din natin yung aftermath, no, when the tantrum is done.
03:50O tinatawag natin bakas ng pinsala.
03:53Kung sa bagyo pa, children may now be comforted once they have come down.
04:00So, an aggressive behavior is when a child is parang hirap na hirap siyang pakalmahin.
04:06O hirap na hirap din siyang kalmahin yung sarili.
04:09Ayun niya, may pattern, no.
04:11Hindi lang ito sa isang context.
04:13Hindi lang sa bahay, o hindi lang sa school, o hindi lang sa ibang context.
04:17Kung hindi, nakikita mo sa lahat ng contextong ito.
04:20So, yun yung mga bagay, no, natitignan natin.
04:22Frequency, intensity, saka context.
04:26Well, Ma'am John, paano naman po nakakapekto yung mga bagay sa paligid o karanasan ng bata
04:30na pwedeng maging sanghi po ng kanyang pagiging aggressive?
04:35Yes, marami pong pwedeng makikita, no.
04:39Nabanggit na natin kanina na it's both environmental and genetic.
04:43So, sa terminology nga namin, it's called nature and nurture.
04:47It's always those two factors.
04:50If we look at the biological or developmental factors,
04:54dito na po papasok ang mga posible na developmental delays, no.
04:58Lalo na early on, like speech delays or learning difficulties.
05:02Nakaka-sourstraight nga po talaga ito kasi hindi pa nila ma-express yung sarili nila.
05:07Meron sila ang kailangan support para mas matulungan sila kung paano ito express.
05:12Kaya meron mga appropriate therapies or mga, yun nga, supports, no, that can be equipped so that they can handle
05:20this well.
05:21So, because resorting to aggressive behavior is their way to communicate to the world, no.
05:29So, sa environment naman po, nurture, no, ito yung factor na kung saan, for example, kung madalas, marami siyang exposure,
05:39no, of conflict sa bahay or kung saan man siya naglalagi, no,
05:44or ng direct environment, harsh physical punishment, no, that's also another factor to look at.
05:53And there are also studies that show, no, that with the right motivation, viewing of violent media material can also
06:01contribute to this.
06:02Napapa-i-think po ito ulit kung ito ay sinuspotahan, ginagawa din ng adults, no, at pinapalakpakan or pinapakitaan ng
06:13approval ng mga adults ng environment, no.
06:16So, isa pa rin pinanggagalingan ng aggressive behavior is yung unmet physical or emotional needs.
06:26For example, kung madalas, madalas, nag-undergo ng stress, lack of sleep, no, can also really be also a cause
06:36of that or craving for attention or kahit na negative attention, no, yun yung pwedeng panggalinan din ng aggressive behavior.
06:45Ma'am John, kailan po natin kailangan idala ang bata sa psychologist or mental health professional?
06:52And during that time na nagtatantram to, ano ba dapat gawin? Hayaan lang po ba sila?
06:59Okay, sige. So, first question nyo po, kung kailan parang may signal na nadadalhin, titignan natin yung duration, no.
07:09So, gaano na ba katagal ito nangyayari?
07:12Okay. So, more than often po ba talaga? So, more than weeks?
07:20O, huwag naman natin paabuti ng parang maraming taon, no.
07:24So, kung nakikita mo yung intensity, so, mahalaga din talaga.
07:28So, looking at it, mahalaga din talaga na ikaw yung direct na may experience din mo na nakakakita nito.
07:35Or, there are observed behaviors that are also reported to you.
07:40Another, isa po yun, duration.
07:42Next is disruption, no.
07:44Kung nakaka-disrupt na ba ito sa normal function, sa daily family life,
07:49or nakaka-cause na ba ito ng mga problema sa kung saan yung bata.
07:52For example, kung sa bahay, relationship sa school,
07:56and kung sa pati sa mga kalaro niya aside from these contexts, no.
08:00So, yun yung nakikita mo may disruption.
08:02And, of course, kung makikita mo may danger, no.
08:05The child now poses physical danger, not just to themselves, but also to others, to family members, no.
08:13So, those three things are very important to look into.
08:18At hindi mo siya malalaman kung once mo lang siya nakikita.
08:21So, that's why it's important na meron kang mga information din na galing from outside of the direct environment.
08:30Kasi makikita mo yung consistency.
08:33Walang that note. Maraming salamat po, Ma'am Jo, Antrina Moreno, Javier,
08:37sa pagbibigay po ng kalaman para sa ating mga KRSB.
08:39Thank you po, Ma'am.
Comments