00:00Hindi lamang po iligal na droga ang pwedeng makasira sa inyong kalusugan.
00:04Dahil po kahit simpleng gamot sa bahay, kapag iyong inabuso, ay pwede pong mauwi sa matinding adiksyon.
00:10Nakuwa, kaya alamin na natin ang mga warning sign ng substance dependency.
00:15Kasama si Dr. Via Galban.
00:17Good morning, Doc. Welcome back to Rise and Shine, Pilipinas.
00:19Good morning, Profi, Attorney Jo, and sa lahat po ng ating manonood, Rise and Shine.
00:24Good morning, Doc.
00:24Pretty as always.
00:25Oo nga, and thank you for being with us again.
00:28Yes, Doc.
00:29Thank you, thank you for having me.
00:30Ngayong linggo, ginugrita natin ang Drug Abuse Prevention and Control Week.
00:36So, gaano ba kahalaga na patuloy natin pinag-uusapan ang patungkol dito?
00:43Thank you for that, Profi.
00:45Actually, yung usapin tungkol sa drug use, abuse, and prevention is important kasi nga maraming pag-uusapan dito,
00:54especially when it comes to health.
00:56Kasi hindi lamang physical health na ang naapektuhan dito, pati mental health natin ay naapektuhan.
01:04So, malaking usapin siya when it comes to public health, when it comes to taking care of our well-being.
01:12Kasi nga, when we talk about abuse and use, hindi lamang siya nalilimitahan, tulad ng sinabi ni Attorney Joe, on
01:20the illegal na drugs.
01:21Yun yung alam natin.
01:23Minsan, yung mga pain medication natin, pwede rin siyang mapabilang doon sa usapin on use, abuse.
01:31And most importantly, yung mga tinitake natin na alcohol, nicotine, smoking, it's part of it.
01:38Kasi nga, when you talk about use, you talk about taking in yung mga psychoactive na substances, that can actually
01:46change yung function ng brain natin.
01:48So, kabilang na doon yung mga pain medication, alcohol, that can actually alter some of the functions of our brain.
01:57Kaya, mahalagang pag-usapan siya kasi nga, may mga risk nakasama yung use and abuse of these substances.
02:04Alam mo, sa brain din ah, na-feel din namin yun dito sa PTV.
02:09Rice addiction.
02:11Di ba? Kaya marami sa ating baybidig dito.
02:15Correct.
02:16Pwede ba yun?
02:18Pwede no, pero ibang addiction niya, saka ibang sinidok ata yun, pag pinag-usapan natin yun.
02:24Dok, sabi mo ano, at pinag-uusapan natin kayo na profi, na pag sinabing drug abuse, hindi lang siya illegal
02:30drugs.
02:30So, for our viewers, ano ba yung saklaw ng substance abuse?
02:35Ano ba talaga yung coverage ng substance abuse?
02:38Right. So, magandang question yun, Attorney Joe.
02:40Kasi when we talk about abuse, we talk about use.
02:43Yung mga psychoactive na drugs.
02:45So, when we talk about that, it's not just illegal drugs.
02:48We talk about all substances na nakakapag-alter ng function natin.
02:54So, ibig sabihin, even the medications that we use for pain, medications that we use pampatulog, that can also be
03:04part of it.
03:04Grabe si Dok, talaga nung pampatulog, nakatingin siya sa...
03:07Oo, kasi hindi ka doon nakatulog at Tony.
03:09Kasi yung nakarelate.
03:10Kasi nga, kanina kami ni Attorney Joe sa dressing mo.
03:14So, pag psychoactive, tama ba?
03:16Is that term?
03:17Psychoactive drug.
03:18So, yung tipong paracetamol mo lang sa bahay could be abused?
03:22Pwede, no? Pwede.
03:23Kasi ibuprofen, lahat pwedeng ma-abuse siya.
03:26And pwede tayong magkaroon ng dependency on it.
03:29So, iba yung dependency sa addiction.
03:32So, hindi ibig sabihin na nagtitake in tayo ng mga substances.
03:36Ibig sabihin, magiging we will have addiction to it.
03:40May tinatawag tayong dependency wherein yung psychological processes,
03:48are altered.
03:50So, ibig sabihin, kunyari, we are in chronic pain.
03:53So, dependent tayo on pain medication.
03:56Kasi nga, we are chronically masakit yung katawan.
04:00May pain tayong nararamdaman.
04:02Yung abuse naman, and yung tinatawag natin na substance use disorder,
04:07is actually a diagnosable mental health or medical condition.
04:11Wherein, may impaired sense of control tayo.
04:15Meaning, hindi natin nakokontrol siya.
04:17And even if may harmful consequences na siya, patuloy pa rin siyang ginagamit.
04:23So, doon na natin pinag-uusapan yung addiction and use disorder.
04:27Tsaka kasi yung efficacy, tsaka effectiveness,
04:29the next time iinom ka ng ganong gamot,
04:31hindi na maging effective yun.
04:33Yes, oo, pwede.
04:34That can be papabilang yan sa usapin ng dependence.
04:38Kasi nga, yung physiological na process ng katawan mo, may pag-iiba na.
04:44Meaning, nagiging dependent.
04:46Kaya hindi ibig sabihin na you're addicted to it.
04:48Yeah.
04:49Ayun.
04:50Doc, ano yung mga early signs?
04:51Both physical and behavioral.
04:53Okay.
04:53Kapag ang isang tao ay naging independent na when it comes to drugs.
04:58Okay.
04:59Importante ang mga warning signs.
05:00Unang-una, nakikita yan physically.
05:03Kasi nga, number one,
05:05may mga weight changes,
05:07changes in appetite.
05:09Minsan, nagkakaroon ng disturbances in sleep.
05:12Sleep ulit.
05:13Nagkakaroon ng disturbances in terms of physiological functions natin.
05:19Na nakikita, doon sa tremors,
05:22pupil size, yun yung tinitingnan natin.
05:24But physical size is just tip of the iceberg.
05:27Meron ding mga behavioral patterns na tinitingnan natin.
05:30Like for example, pagiging secretive,
05:33pagiging withdrawn,
05:34minsan hindi na nakakausap yung miyembro ng pamilya natin,
05:38yung kaibigan natin.
05:40Minsan, ang dami nilang tinatago na hindi nila ma-explain.
05:44So there are behavioral changes as well.
05:47Hindi lamang physical na pagbabago ang tinitingnan natin,
05:50pero yung pagbabago sa ugali,
05:52pagbabago sa disposition is also important.
05:55Kaya kasama nito talaga,
05:57ang mental well-being and mental health
05:59pag pinag-uusapan natin ang substance use.
06:03And Doc, very quickly lang,
06:05ano ba yung pinaka-apektado sa ating katawan
06:09pag ikaw ay may substance abuse
06:11or ikaw ay nag-a-abuse ng isang droga?
06:13Whether legal or illegal,
06:15ano yung pinaka-tinatamaan?
06:16Very good question, Attorney Joe.
06:18Kasi kadalasan pag pinag-uusapan nyo yung use would be brain.
06:23Pero ang mahalagang tanong ay ano ba ang ginagamit?
06:27Gaano pa katalas? Gaano karami?
06:29Kasi nga, may apekto ito sa brain.
06:31Yes, pwedeng magkaroon ng seizures actually.
06:35Pwedeng magkaroon ng increased risk for stroke.
06:39Pero ang katawan natin ay isang sistema.
06:42Magkakadugtong-dugtong yan lahat.
06:44So pwedeng magkaroon ng impact yan sa ating heart,
06:47sa ating kidneys, sa ating lungs.
06:50Depende on the substance.
06:51Depende kung gano'ng kadami
06:53at depende kung ano yung type na ginagamit natin.
06:56Ayan.
06:56Doc, siguro panghuli na lamang,
06:58mensay po para sa ating mga ka-RSP,
07:01nakasulukuyan lumalaban, sa addiction,
07:03pati na rin sa mga pamilyang sumusuporta sa kanila.
07:06Sa ating mga ka-RSP, of course,
07:08who are struggling,
07:09who are suffering from addiction use,
07:12and sa mga may kapamilya
07:14na nagsasuffer po because of this,
07:17health is always available
07:18and recovery is possible.
07:20So, importante po na maagapan natin siya
07:23before pa siya maging addiction.
07:25Kasi nga, ang usapin tungkol sa substance use
07:28and substance abuse
07:28is very much a health-related concern.
07:32So, pangalagaan po natin ang ating health,
07:34not just physically, but also mentally.
07:36Naku, always very informative
07:38pag si Doc Via.
07:39Maraming salamat po, Doc Via,
07:40sa mga ibinahagi mong impormasyon
07:42sa amin ngayong umaga.
07:43Again po, si Dr. Via Galban.
07:45Thank you, Doc.
07:46Thank you so much, Doc.
07:47Thank you so much.