00:00Bu dizinin betimlemesi TRT tarafından Sesli Betimleme Derneğine yaptırılmıştır.
00:57Bu dizinin betimlemesi TRT tarafından Sesli Betimleme Derneğine yaptırılmıştır.
01:00Bu dizinin betimlemesi TRT tarafından Sesli Betimleme Derneğine yaptırılmıştır.
01:12Ama bir de bu dezenformasyonla ilgili yalan haber nedir, işte duyuyoruz dezenformasyon, mezenformasyon, mal informasyon bu kavramları öncelikle bir tanımlayalım.
01:22Evet kavramları bir netleşme yapmak gerekiyor.
01:24Çünkü genel olarak dezenformasyon denip geçiliyor ama bu daha karmaşık bir kavram.
01:30Biz burada kategorik olarak bilgi düzensizlikleri diye bir kavram kullanıyoruz.
01:34Bu da 2017 yılında Avrupa Konseyi'nin kullandığı bir kavram.
01:38Tabii ki daha iyi kavramsallaştırma yapabilir ama bu bizim işimize yarıyor.
01:41Neden işimize yarıyor?
01:42Bu herhangi bir bilgiyi değerlendirirken bu bilgin içeriği kadar bilgiyi yayanın niyetine de bakmamız gerekiyor.
01:50Bilgi doğru olabilir, içerik yanlış olabilir, yayanın niyeti ya da kötü olabilir.
01:56Şimdi dezenformasyonu herkes biliyor.
01:58Bu Rusya'da dezenformasyon kelimesinden gelen bir şey ama kökeni çok daha eski.
02:03Şöyle de öyküler anlatıyoruz.
02:05Marcus Antonius hakkında neler söylemişler M.Ö. 30'larda, 50'lerde.
02:09Yani bu tür bir kökeni var ama dezenformasyon bildiğimiz şu, bilgi yanlış, birileri kötü niyetle yayıyor.
02:17Ve bu kötü bilgiyi de oraya buraya kullanıyor.
02:19Esas meselemiz mezenformasyon.
02:22Mezenformasyon dediğimiz şey şu, bilgi yanlış ama yayan iyi niyetle yayıyor.
02:26Bu bizim evimize infodemi kavramıyla beraber geldi.
02:29Tam pandemi döneminde Dünya Sağlık Örgütü, infodemi bir halk sağlığı sorunudur diye bir lansman yaptı.
02:34Çünkü şöyle bir soruna karşı karşıyayız, herkes burnuna tereyağı sürülmesini tavsiye ediyordu.
02:39Ya da detajan içilmesini tavsiye ediyordu ve bu ölümlerle de sonuçlandı.
02:42Ama biz o dönemde de başka bir çalışma içerisindeydik.
02:45Gerçekten iyi niyetle yayıyorlar.
02:47Şimdi bu mezenformasyon bizim için önemli bir konu.
02:50Bir de mala informasyon var, bunda hukuki bir boyut var.
02:53Bilgi doğru ama yayan kötü niyetle yayıyor.
02:56Kötü bir şekilde büküyor, bağlamından kopartıyor herhalde.
02:58O da olabiliyor.
02:59Buradaki en klasik örnek de 2016 seçimlerinde Amerikan Başkan adaylarından birinin e-postalarının sızdırılması.
03:05Şimdi bu kötü niyeti anlamak önemli.
03:08Zarar verme amacı.
03:08Zarar verme ama esas mesele işte burada da çok güzel bir çalışma var.
03:12Değiştiğini zannetmiyorum.
03:13Hatta kötüleşmiştir.
03:15MIT'nin yaptığı yalan bilginin hızının yayılması altı kat daha fazla.
03:20Ve bu daha fazla olmuştur muhtemelen.
03:22Şu anda azalmamıştır.
03:23Dolayısıyla insanlar da yalan bilgiyi kolaylıkla yayabiliyorlar.
03:27Bizim için yani biz bu işlerle uğraşanlar için ilk baştaki organik olmayan yayılma çok önemli değil.
03:33Organik büyümeye geçtiği zaman yani milyonlar o yalanı tekrarlamaya başladığı zaman soruna dönüşüyor.
03:38Çünkü inanıyorlar.
03:39Şimdi az önce söylediğiniz bu altı kat daha hızlı gidiyor örneğinden bizim de bir atasözümüz var.
03:46Tam tarif edeyim.
03:48Gerçek ayakkabılarını giymeden yalan dünyayı üç kez dolaşır.
03:51Düşünün bu bizim bugün sahip olduğumuz teknolojiden çok daha önceki zamanlarda söylenmiş bir söz.
03:57Ama geldik gördük ki bugün bir de internet var, sosyal medya var, algoritmalar var.
04:03İşte o bilginin düzensizliği dediğiniz her yönden her yöne bir çalı süpürgesi gibi dağılan bir bilgi var.
04:10Peki teknoloji burada nasıl rol oynuyor?
04:12Teknoloji aslında şöyle bir şey.
04:14Bu olduğu zaman da mesajlaşma grupları olsaydı çok daha kötü olurdu durum.
04:18Şu anda mesajlaşma gruplarımız da var.
04:20Şimdi mesele şuradan geliyor.
04:21Bütün bu teknoloji dediğimiz şey bu altyapı ticari bir altyapı.
04:26Yani burada hiç kimse bedava olarak insanlara bu platformları sunmuyor.
04:30Bu platformlar para kazanıyor.
04:32Peki bu platformlar nereden para kazanıyor?
04:35Eski bir deyimi tekrarlayalım.
04:37Para ödemiyorsanız ürün sistemos.
04:39Süper.
04:39Şimdi Emre Hocam siz Avrupa Birliği'nin desteğiyle biz en azından iletişimciler takip ediyoruz.
04:46Resate diye doğru telaffuz ettiğimi ürün ediyorum.
04:48Çok önemli bir projeyi yönetiyorsunuz.
04:51Tam da konuştuğumuz bu konularla ilgili.
04:53Peki bu proje dezenformasyonla mücadele anlamında neye karşılık geliyor?
04:58Bu bir Jammani Mükemmeliyet Merkezi.
05:01Bunun anlamı şu Avrupa Birliği kuruluşuna destek oldu.
05:04Ama bundan sonra süresi tamamlandıktan sonra biz bunu ayakta tutmak için çabalarımıza devam edeceğiz.
05:09Projenin üç tane temel ayağıyla yola çıktı.
05:12Bunlardan bir tanesi bu bir insani güvenlik sorunudur.
05:14Yani bu sadece siyasi güvenlik ya da silahlı bir mesele değil.
05:20Bu insani güvenlik sorunudur.
05:21Çünkü bir deprem anında insanlar nerede yardım alacaklarını bilemiyorlarsa bu bir sorunudur.
05:27Bunu vurgulayarak çıktık.
05:29Özellikle güvenlik meselesini bu şekilde tanımladık.
05:32İkincisi insan hakları sorunudur.
05:34İnsan hakları sorunudur çünkü insanların karar alırken doğru bilgi gelişmeleri gerekiyor.
05:40Bu evrensel bir insan hak, doğru bilgi.
05:43Daha da önemlisi bununla mücadele ederken, yanlış bilgide mücadele ederken alacak tedbirlerin insanların düşünce özgürlüğünü engellememesi gerekiyor.
05:52Dolayısıyla bu ikisi arasında bir denge kurulması gerekiyor.
05:56Sağ hem özgürlükleri koruyacaksınız hem de alınan tedbirlerin zarar vermemesini sağlayacaksınız.
06:01Bizim için üçüncüsü olan yapabilirlik meselesidir.
06:04Yani insanları bunu yapabilir hale getirmek.
06:06Burada da neye başvuruyoruz?
06:07Esas enstrümanımız bir açık dert.
06:10Altı bölümden oluşuyor.
06:12Öğrenciler kendi kendilerine kaydoluyorlar.
06:14Altı tane videoyu seyrediyorlar.
06:16Tam bir ders.
06:17Sonunda da bir tane sertifika alıyorlar.
06:19Peki, her programımızda bir altın öneri bölümümüz var desem.
06:24Bize, izleyicilerimize altın öneri, dezenformasyona karşı ne paylaşmak istersiniz?
06:31Zekanıza ve çevrenize çok güvenmeyin.
06:34Yani kendi bilginizle, kendi zekanızla her şeyi çözemezsiniz.
06:39Etrafınızdaki herkes sizinle aynı fikirdeyse bir sorun var demektir.
06:42Emre Hocam çok teşekkür ederiz.
06:43Ben çok teşekkür ederim.
06:44Harikaydınız.
06:45Gerçekten çok aydınlatıcı.
06:47Çok böyle bizi çok rahatlatarak yaklaştırdığınız konuya.
06:51Ellerinize sağlık.
06:52Çok teşekkürler.
06:52Siyade kolay gelsin.
06:53Sağ olun tekrar.
06:54Evet Profesör Doktor Emre Erdoğan Hocamızla beraberdik.
06:57Şimdi hızla doğruluk adımlarına geçiyoruz.
07:03Şimdi düşünebiliyor musunuz?
07:05Sosyal medyada belki dostlarımızın kendisine cep telefonlarına, ağlarına da gelmiş olabilir.
07:10Bir dönem kısa boylu olmakla psikopat olmak arasında böyle bir ilişki kurulmuştu.
07:17Ve bununla ilgili görseller, içerikler paylaşılıyordu.
07:20Özellikle o paylaşılan haberlerde buna Napolyon kompleksi deniliyormuş.
07:25Belki de doğrudur ama biz bunu o zaman Napolyon kompleksi olarak İngilizce adıyla, çünkü bu uluslararası bir araştırma,
07:33öncelikle iki tırnak içerisinde yani mükemmel bir arama yapmak istiyorum, tam terimi kullanmanı istiyorum dercesine, arama motoruna Napolyon kompleksi olarak
07:43yazdık.
07:44Ant bir boşluk bırakıyoruz.
07:48A, N, D'si büyük yani Türkçe'de V anlamına gelen ve psychopathy diye İngilizce'de yani psikopatlık, psikopati olarak karşımıza çıkan o
07:57İngilizce kelimeyi de kavramı da yazıyoruz.
08:00Ve baktığımız zaman gerçekten siz de eğer bunu arama motorunda bizim gösterdiğimiz, anlattığımız gibi uygularsanız,
08:092023 yılında Science Direct adlı bir bilimsel dergide, uluslararası bir bilimsel dergide Kozlovska ve arkadaşlarının gerçekten yer verdiği bir araştırmayı
08:21bulmuş oluyoruz.
08:23İşte burada çok önemli olan nokta şu.
08:26Böyle bir araştırma var ancak kısa boyluların psikopat olduklarıyla ilgili bir ilişki o araştırmada sergilenmiş, paylaşılmış değil.
08:39Demek ki ötesinde bir amaca doğru giden, bağlamından kopartılmış bir kaynak kullanımını görmüş oluyoruz.
08:47İşte o yüzden de gerçekten bizim dijital okuryazarlık açısından dezenformasyonla mücadelede kaynağı dikkatli bir şekilde incelemek, doğru kaynağa ulaşmak,
09:00ne söylediğini anlamak ve az önce söylediğimiz o sosyal medyada yayılmış iddialarla ilişkili tutarlılığı var mı?
09:08Birinci elden bunu sınamak temel sorumluluğumuz.
09:12Lütfen unutmayalım eğer özetleyecek olursak yanlış bilgiyle, yanlış paylaşımlarla, hatalı içeriklerle mücadelede, sonuçta dezenformasyonla mücadelede hepimizin üzerine düşen görevler var.
09:27Demek ki birinci kaynaklara ulaşmak, kendimize düşen araştırmayı yerine getirmek çok temel bir sorumluluk.
09:34Evet bu haftada dezenformasyonla ilgili farklı bir konuyu ele aldık, çok önemli paylaşımlar yer buldu ve doğruluk adımlarımızı da gerçekleştirdik.
09:45Bir sonraki hafta yine CNN Türk ekranlarında her cumartesi ve pazar tekrar buluşmak üzere.
09:51Ben Niz Yorhon, görüşmek üzere diyorum.
Yorumlar