00:00Merhaba, dünya sahnesinin arkasında acaba güç dengeleri, sessiz sedasız, yeniden mi yazılıyor?
00:06Bugün batı merkezli düzene bir alternatif olarak son zamanlarda adı sıkça geçen bir fikri, yani trik eksenini konuşacağız.
00:14Peki bu fikir gerçekten de yeni bir dünya düzeninin ayak sesleri olabilir mi?
00:19Gelin hep birlikte bakalım.
00:21Ve işte o meşhur soru, acaba tek kutuplu dünya düzeni gerçekten de miadını doldurdu mu?
00:28Yıllardır alıştığımız bu sistemin artık işleyip işlemediği, inanın her zamankinden çok daha yüksek sesle tartışılıyor.
00:36Sanki bir devrin sonundayız gibi, değil mi?
00:39Evet, meselenin kalbine geldik.
00:42Küresel siyasete on yıllardır yön veren o sistemin temelleri çatırdıyor, ciddi bir güven ve meşruiyet krizi yaşıyor.
00:49Hal böyle olunca da doğal olarak yeni arayışlar ve alternatif düzen fikirleri de su yüzüne çıkıyor.
00:55Peki, haydi biraz daha derine inelim.
00:58İlk durağımız sorgulanan dünya düzeni.
01:01Yani bu sistem neden bu kadar tartışılıyor, temelleri neden sarsılıyor ona bir bakalım.
01:07Peki bu güven kaybının, bu yıpranmanın arkasında yatan sebepler ne?
01:11Analistler birkaç önemli noktaya dikkat çekiyor.
01:14Birincisi, geçmişte yapılan askeri müdahaleler var.
01:17Sonra organize ayaklarmalar.
01:19Tabii bir de ekonomik yaptırımların adeta bir silah gibi kullanılması meselesi var.
01:23Ve son olarak, uluslararası kurumların kasıtlı olarak zayıflatılması.
01:27İşte bütün bunlar birikince, sistemin temelleri ciddi anlamda sarsılmış oldu.
01:32İyi de, madem mevcut sistem sorgulanıyor, bir boşluk doğuyor, peki bu boşluğu ne dolduracak?
01:38İşte tam bu noktada, son zamanlarda adını sıkça duyduğumuz bir kavram devreye giriyor.
01:43Trik ekseni.
01:44Trik dediğimiz şey aslında dört ülkenin baş harflerinden geliyor.
01:48Türkiye, Rusya, İran ve Çin.
01:50Hani Türkçe okunuşuyla triç de diyebiliriz.
01:53Fikir oldukça basit ama bir o kadar da iddialı.
01:56Bu dört büyük gücün bir araya gelip yeni bir küresel merkez oluşturması.
02:02Mekke, siyaset uzmanlarının ve stratejistlerin kafasını kurcalayan asıl soru ne?
02:07O da şu.
02:09Türkiye, Rusya, İran ve Çin.
02:11Bu dörtlü bir araya gelip, bildiğimiz küresel finans sisteminin, yani doların hakimiyetinin dışında işleyebilecek yepyeni bir askeri ve ekonomik güç
02:21ekseni kurabilir mi?
02:23İşte bütün tartışma bu sorunun etrafında dönüyor.
02:26Ama durun, burada çok önemli bir detayın altını çizmek lazım.
02:29Bu Trik meselesi öyle imzalanmış resmi bir anlaşma, bir ittifak falan değil.
02:34Hatta henüz devletler düzeyinde resmi olarak masaya getirilmiş bir konu bile sayılmaz.
02:38Şimdilik daha çok kamuoyunda, özellikle de bu ülkelerin kamuoyunda ciddi şekilde tartışılan, üzerine kafa yorulan bir fikir.
02:46Peki ama durup dururken bu fikir nereden çıktı?
02:49İşte bu sorunun cevabı için biraz geçmişe gitmemiz gerekiyor.
02:52Bu arayışın köklerinde, batı merkezli sisteme karşı birikmiş tarihsel şikayetler ve gerilimler var.
02:58Şöyle bir tarihe baktığımızda bu güvensizliğin tohumlarının nasıl atıldığını daha iyi anlıyoruz.
03:03Mesela 20. yüzyılın başlarında Osmanlı İmparatorluğunun dağıtılması,
03:08yüzyılın ortalarına geldiğimizde Çin'in uluslararası arenada yok sayılması,
03:12sonlarına doğru Sovyetler Birliği'nin dağılma sürecindeki baskılar
03:15ve günümüze daha yakın İran'a uygulanan o uzun soluklu ambargolar ve saldırılar.
03:20İşte tüm bu tarihsel bagaj bu dört ülkeyi mevcut düzene şüpheyle bakmaya ve başka bir yol olmalı demeye itiyor.
03:28Tabii mesele sadece tarih değil, günümüzde de bu fikri besleyen çok ciddi baskılar var.
03:33Mesela NATO'nun sürekli genişlemesi,
03:36Batı'nın ekonomik yaptırımlarını sık sık bir koz olarak kullanması
03:39ve tabii ki kilit deniz yollarının kontrolü meselesi.
03:42Bütün bunlar bir araya gelince bu ülkelerde ortak ve derin bir tehdit altındayız hissi oluşuyor.
03:48Şimdiye kadar her şey mantıklı geliyor değil mi?
03:51Ama madalyonun bir de öbür yüzü var.
03:53Bu fikir kağıt üzerinde ne kadar heyecan verici olsa da
03:56iş pratiğe dökülmeye gelince ciddi engeller ortaya çıkıyor.
04:00Ve belki de en büyük engel bu dört ülkenin kendi aralarındaki devasa farklar.
04:05İşte burada kendimize şu can alıcı soruyu sormamız gerekiyor.
04:08Peki bu ittifak ne kadar uygulanabilir?
04:11Yani bu kadar farklı ülke tüm bu zıtlıklara rağmen gerçekten de tek bir yumruk gibi hareket edebilir mi?
04:16Aslında bu tablo her şeyi çok net özetliyor.
04:19Bir bakın Türkiye Batı İttifakı'nın yani NATO'nun bir üyesi.
04:22Rusya'ya bakıyorsunuz Batı ile resmen bir çatışma halinde.
04:26İran'ın kendine has bambaşka bir siyasi yapısı var.
04:29Çin'e gelince onlar da tarihsel olarak böyle bağlayıcı askeri ittifaklara hep mesafeli durmuş bir ülke.
04:35İşte bu yüzden işin özü şu bu kadar köklü farklılıkları olan hatta zaman zaman çıkarları birbiriyle çatışan ülkeleri resmi bir
04:44ittifak çatısı altında toplamak yani bu gerçekten çok ama çok zor bir iş.
04:49Belki de bu fikrin önündeki en büyük engel bu.
04:51Peki şimdi biraz geri çekilip büyük resme bakalım ve konuyu toparlayalım.
04:56Çünkü bu trik fikrini sadece dört ülkenin meselesi olarak görürsek asıl noktayı kaçırırız.
05:02Bu fikir aslında çok daha büyük, küresel bir trendin bir parçası.
05:06Yani bu memnuniyetsizlik sadece bu dört ülkeye özgü değil.
05:10Dünyanın dört bir yanına bakın.
05:12Afrika'da, Asya'da, Latin Amerika'da hatta Avrupa'nın kendi içinde bile mevcut dünya düzeninden rahatsız olan bunun değişmesi gerektiğini düşünen çok
05:19geniş bir kesim var.
05:20Yani buradan çıkarmamız gereken en kilit sonuç şu.
05:23Bu trik ekseni fikri, hayata geçer veya geçmez bu ayrı bir konu ama bu fikir bile aslında küresel bir arayışın
05:30ne kadar güçlü olduğunun bir kanıtı.
05:33Artık dünya tek bir güç merkezinin olduğu bir düzen istemiyor.
05:36Çok kutuplu bir dünya arzusunun sesini her geçen gün daha gür duyuyoruz.
05:41Kısacası küresel sistemin mevcut haliyle devam edemeyeceğinin sinyalleri çok açık.
05:46Ve gelin bu bölümü hepimizin üzerine biraz kafa yoracağı bir soruyla kapatalım.
05:51Peki, gücün tek bir merkezde toplanmadığı, birden fazla güç merkezinin olduğu çok kutuplu bir dünya nasıl bir yer olurdu?
05:59Küresel barış için, ekonomi için, siyaset için bu ne ifade ederdi?
06:04Cevabı ne olur bilemeyiz ama şu kesin ki önümüzdeki on yıllara işte bu soru damgasını vuracak.
Yorumlar