00:00Gözünüzde canlandırın. İki tane çok güçlü rakip masaya oturmuş, birbirlerinin gözünün içine bakıyor. Tam bir bilek güreşi. Ama bu masa
00:08bildiğiniz masalardan değil. Bu masa Orta Doğu. Ve bu maçın sonucu hepimizi etkileyecek. Hadi gelin bu güreşin perde arkasına birlikte
00:17bakalım.
00:17Prof. Dr. Ata Atun'un da söylediği gibi dünyanın kalbi bir kez daha bu coğrafyada atmaya başladı. Bütün gözler yine
00:26buraya çevrildi. Ama durun bu defa sahnede sadece bildiğimiz oyuncular yok.
00:30Çünkü şu an gördüğümüz Amerika-İran gerilimi aslında çok daha büyük bir resmin sadece küçük bir parçası. Küresel güç dengelerinin
00:39yeniden yazıldığı yepyeni bir dünya sahnesinin ilk anlarına tanıklık ediyoruz.
00:44Aslında tüm bu yaşananlar şu sorunun cevabını arıyor. Dünyada tek bir süper gücün borusunun öttüğü dönem bitti mi? Yani birden
00:52fazla güç merkezinin olduğu çok kutuplu bir dünya düzeni nasıl işleyecek?
00:56İşte bu o düzenin ilk büyük sınavlarından biri. E tabi her bilek güreşinde olduğu gibi burada da tarafların arkasında duran
01:04antrenörler var. İran'ın köşesine baktığımızda Çin ve Rusya'yı görüyoruz.
01:10Onların derdi Amerika'nın tek başına oyun kurmasını engellemek. Ama bakın burası çok kritik. Verdikleri bu destek öyle can ciğer
01:18kuzu sarması bir ittifak değil.
01:20Yani stratejileri çok net. Bir yandan İran'ın tamamen yalnız kalıp saf dışı bırakılmasına izin vermek istemiyorlar ama öte yandan
01:28da kendilerini Amerika'yla doğrudan bir savaşın içinde bulmaktan köçe bucak kaçıyorlar.
01:32Bu tamamen çıkarlara dayalı ince bir hesap. Şimdi gelelim masadaki ana oyunculara ve onların oyun planlarına. Bu tam anlamıyla bir
01:40kaba güç ile akıl oyunlarının kapışması. İki tarafında stratejisi birbirinden gece ile gündüz kadar farklı.
01:47Aradaki farka bir bakın. Amerika diyor ki ben bölgeye bütün askeri gücümü yığarım bu gücü de pazarlık masasında bir sopa
01:54olarak kullanırım.
01:56İran ise biliyor ki kafa kafaya bir savaşta hiç şansı yok. O yüzden çok daha akıllıca çok daha ucuza mal
02:03olan bir yol izliyor.
02:04İşte İran'ın bu stratejisinin adı tam olarak bu. Asimetrik savaş. Yani sizden çok daha güçlü bir rakiple aynı kurallarla
02:12dövüşmek yerine onun kurallarını bozan, beklemediği yerden vuran, zayıf noktalarını hedef alan taktikler geliştirme sanatı.
02:19Peki İran'ın bu asimetrik savaş çantasında ne var? İşte bunlar. Gemisavar füzeler, üretmesi ucuz ama başa bela olan İHA
02:28'lar ve tabii ki Hülmüzbağızı gibi daracık yerlerde devasa gemiler için büyük tehdit oluşturan sürat tekneleri.
02:35Hepsinin ortak noktası ne biliyor musunuz? Düşük maliyet, yüksek etki.
02:39Bu söz İran'ın bütün stratejisini tek cümlede özetliyor aslında. Mesele en büyük olmak değil, rakibin en zayıf olduğu yerde
02:47onun canını en çok yakacak doğru araçlara sahip olmak.
02:51İşte bu nokta çok önemli çünkü günümüz savaşları artık sadece kimin silahı daha büyük ona bakmıyor, işin bir de ekonomik
02:59boyutu var.
03:00Yani fiyat etiketleri de en az ateş gücü kadar belirleyici.
03:04Şu grafikteki aradaki uçuruma bir bakar mısınız? Milyarlarca dolara mal olan bir uçak gemisini sadece birkaç bin dolarlık bir İHA
03:12ya da bir füzeyle tehdit edebiliyorsunuz.
03:15İşte azimetrik savaşın asıl gücü tam da bu akıl almaz ekonomik dengesizlikten geliyor.
03:20İyi güzel de bütün bu askeri stratejiler, bu bölgesel kapışmalar dünyanın öbür ucundaki bizleri hatta doğrudan sizi neden bu kadar
03:30yakından ilgilendiriyor?
03:31Eminim kendi kendinize soruyorsunuzdur.
03:34Yani binlerce kilometre ötedeki daracık bir su yolunun benim günlük hayatımla ne alakası olabilir ki?
03:40Cevap aslında sandığınızdan çok daha basit ve çok daha önemli.
03:45Bütün mesele şu iki kelimede gizli.
03:47Küresel enerji güvenliği.
03:49Çünkü o bilek güreşinin yapıldığı masa var ya, işte o masa dünyanın enerji taşıyan can damarlarından birinin tam üstünde duruyor.
03:57Şöyle düşünün, Hırmızboğazı'nda yaşanacak en ufak bir gerginlik bile dünya petrol ticaretinin çok ciddi bir bölümünü kilitleyebilir.
04:05Bu ne demek?
04:06Sadece pompa fiyatlarının fırlaması demek değil.
04:09Bu, bütün dünya ekonomisini sarsacak bir şok dalgası demek.
04:12Ve bu dalga çatışmayla hiç alakası olmayan ülkelerin ekonomisini bile altüst edebilir.
04:18Peki, bu kadar karmaşık bir denklemde çok ama çok özel bir konumda olan bir ülke var, Türkiye.
04:23Ve Türkiye, bu fırtınalı denizde çok dikkatli bir şekilde yönünü bulmak zorunda.
04:29Türkiye'nin durumu gerçekten de ip üstünde yürüyen bir cambazınkine benziyor.
04:33Bakın, bir yanda Batı Askeri İttifakı'nın yani NATO'nun önemli bir üyesi,
04:38diğer yanda ise İran dahil bütün komşularıyla iyi ilişkiler kurmak ve bölgede istikrarı sağlamak zorunda olan bölgesel bir güç.
04:46Bu iki şapkayı aynı anda giymek müthiş bir denge politikası gerektiriyor.
04:50İşte bu yüzden olası bir savaş durumunda Türkiye'nin aktif tarafsızlık diyebileceğimiz bir strateji izlemesi bekleniyor.
04:58Neden mi?
04:59Çünkü yanı başında patlayacak bir savaşın yaratacağı ekonomik çöküntü ve yeni göç dalgaları en başta Türkiye'yi vuracaktır.
05:07Ve geldik işin en can alıcı noktasına.
05:10Bütün bu askeri yığınak, bu savaş narıları, bunların arkasındaki asıl oyun ne?
05:16Çünkü olay aslında ilk bakışta göründüğü gibi olmayabilir.
05:20Tüm bu gerilim aslında bir savaş çıkarma arzusundan çok daha farklı bir amaca hizmet ediyor.
05:26Ve bu amaç müzakere masasına oturduğunda elini güçlendirmek, perde arkasında dönen asıl oyun askeri gücü diplomatik bir koz haline getirebilmek.
05:35Aslında bu yüzyıllardır hem siyasette hem de ticarette kullanılan klasik bir strateji.
05:40Çatışma tehdidine tırmandır, rakibine gözdağı ver ve sonra bu korkuyu kullanarak masada pazarlık avantajı elde et.
05:48Yani bu güç gösterisi aslında savaşmak için değil, savaşmadan kazanmak için.
05:53Ve tüm bunlar bizi nihai bir soruya getiriyor.
05:56Acaba 21. yüzyılda gerçek süper güç olmak en büyük ordulara sahip olmak mı?
06:01Yoksa elindeki gücü en akıllı şekilde bir pazarlık kozuna dönüştürebilme sanatı mı?
06:06İşte bu hepimizin üzerine düşünmesi gereken bir soru.
06:11İzlediğiniz için teşekkür ederim.
Yorumlar