00:00Orta Doğu'da tansiyon her zamanki gibi yüksek.
00:02Ama bu defa görünenin arkasında çok daha büyük bir oyunun döndüğü iddia ediliyor.
00:08Bugün analist Nazım Peker'in asıl savaş İran'la değil Çin'le başlığını taşıyan o çarpıcı analizini derinlemesini inceleyeceğiz.
00:16Şimdi Peker'in analizinin de tam kalbinde yatan soru şu.
00:20Yahu nasıl oluyor da on yıllardır bu kabar ağır uluslararası yaptırımlar altında olan İran bir anda ABD gibi bir süper
00:30güce ve onun bölgedeki en önemli müttefikine karşı bu denli dirençli olabiliyor.
00:35Bu gücün sırrı ne?
00:37Analiste göre İran'ın bu şaşırtıcı direncini anlamak için o baskıcı rejimin kapalı kapıları ardında sessiz sedasız neyi büyüttüğüne bakmamız
00:46gerekiyor.
00:47Bilime ve akla yapılan yatırıma.
00:49Şöyle ki Peker'e göre İran bir yandan insan haklarını tamamen göz ardı ederken diğer yandan bilimsel ve teknolojik altyapısını
00:58muazzam bir şekilde geliştirmeyi başarmış.
01:01Özellikle de kendi kendine yetebilen bir askeri sanayi kurmuş.
01:05İşte bu durum o ağır ambargolara karşı adeta bir kalkan görevi görüyor.
01:10Ama durun bu sadece resmin bir parçası.
01:13Analize göre asıl mesele, asıl büyük savaş, perdenin arkasında bambaşka iki dev arasında yaşanıyor.
01:20Amerika Birleşik Devletleri ve Çin.
01:23Çünkü asıl sebep yükselen güç Çin'in, yerleşik süper güç Amerika'nın küresel hakimiyetini sarsmaya başlaması.
01:31İşte bu durum, tarihten çok iyi bildiğimiz tehlikeli bir kavramı yeniden önümüze koyuyor, Tukitides tuzağı.
01:38Peki ne demek bu Tukitides tuzağı?
01:40Çok basitçe ne zaman yükselen bir güç, zirvedeki mevcut gücün tahtını sallamaya başlarsa aralarındaki büyük bir çatışma neredeyse kaçınılmaz olur.
01:50Yani bu analiz diyor ki, bizim Orta Doğu'da izlediğimiz bu gerilim aslında o devasa küresel mücadelenin sadece bir piyonu, bir
01:58vekalet savaşı.
02:00Peki, ABD ve İsrail'in o beklediği hızlı ve kesin zafer planı neden tutmadı?
02:05Yazara göre bunun iki temel ayağı var.
02:08Biri içeride, diğeri dışarıda.
02:09İlk ve içerideki neden, Batı'nın İran'ın iç dinamiklerini fena halde yanlış okuması.
02:15Özellikle de İran nüfusunun çok önemli bir kesimini oluşturan bir grubun direncini hesaba katmamaları.
02:21Peker'in iddiasına göre bu oran yüzde 45, yani nüfusun neredeyse yarısı.
02:27İşte bu kesim, rejime karşı beklenen o büyük kitlesel ayaklanmanın önündeki en büyük engel.
02:32Bir nevi devletin görünmez bel kemiği gibi hareket ediyorlar.
02:36Yazar bu iddiasını İranlı siyasetçi Mesut Pezeşkian'ın şu meşhur sözüyle de destekliyor.
02:42Ben Türk'üm, anam atam da Türktür.
02:46Bu, İran içindeki bu güçlü kimliğin dış tehditler karşısında ülkeyi bir arada tutan çok önemli bir harç olduğunu gösteriyor.
02:54Planın çökmesinin ikinci ve dışarıdan gelen nedeni ise İran'ın bu mücadelede hiç de yalnız olmaması.
03:00Sahneye Çin ve Rusya giriyor.
03:02Bu iki dev ambargoları hiçe sayarak İran'a kritik destek sağlıyorlar ama ikisinin oyun tarzı birbirinden çok farklı.
03:09Ekranda da gördüğünüz gibi, Çin yardımı açıkça yapıyor.
03:14Evet, destekliyoruz ve bu tamamen savunma amaçlı diyor.
03:18Rusya ise çok daha gizemli.
03:20Analist bunu Rusya'nın geleneksel Slav politikası olarak tanımlıyor.
03:24Yani Moskova bir yandan İran'ı destekler gibi görünürken, diğer yandan bölgedeki tüm aktörlerle ilişkilerini sıcak tutmaya çalışıyor, kendi çıkarlarını
03:34kolluyor.
03:35Tabii bu destek lafta kalmıyor, analiste göre Çin ve Rusya'dan kalkan sayısız kargo uçağı İran'ın hava savunma sistemlerini acilen
03:44modernize ediyor.
03:45Peki nihayet hedef ne?
03:47ABD ve İsrail jetlerinin İran hava sahasındaki o ezici üstünlüğüne bir son vermek.
03:53Peki tüm bunların sonucunda yazar nasıl bir gelecek öngörüyor, bizi ne bekliyor?
03:59Analize göre yaşanacak ilk büyük gelişme, Amerika'nın Orta Doğu'daki prestij ve otoritesinin yerle bir olması, hatta bölgedeki etkinliğinin tamamen
04:08sona ermesi bile söz konusu olabilir.
04:10Bu çüküşle birlikte, ABD'nin yıllardır İsrail'in güvenliğini merkeze alarak yürüttüğü ve kısaca BOP dediğimiz o meşhur Büyük Orta
04:19Doğu projesinin de fiilen sonu gelecek.
04:21Ve şimdi geldik belki de en sarsıcı öngörüye, küresel petrol ticaretinin dolara bağlı olduğu petrodolar sisteminin çökmesi.
04:30Bu sadece bölgeyi değil, bütün küresel finansal dengeleri temelden sarsabilecek devrim niteliğinde bir gelişme olur.
04:38Kısacası yazarın çizdiği tablo şu.
04:40Bu süreçten güçlenerek çıkan bir İran, bölgede askeri adım atmaktan çekinen bir İsrail ve artık Washington'dan bağımsız kendi politikalarını izleyen
04:51Arap devletleri.
04:52Yani tamamen yeni bir Orta Doğu dengesi.
04:56Ama analiz burada bitmiyor.
04:58Geleceğe dair çok önemli bir uyarı ve Türkiye için bazı tavsiyelerle sona eriyor.
05:04Yazarın uyarısı son derece net.
05:06Evet, ABD'nin bölgeden çekilmesi bir güç boşluğu yaratacak ama bu boşluğu mezhepçi ve yayılmacı bir politika izleme potansiyeli olan
05:15eskisinden çok daha güçlü bir İran doldurabilir.
05:19Yani bir sorun biterken kapıda yeni bir sorun belirebilir.
05:22İşte bu yeni denklemde analiz Türkiye için de bir çıkış yolu öneriyor.
05:27Bölgesel güvenliği sağlamak için mezhepçi ve kimlikçi politikalardan derhal vazgeçmeli, bunun yerine aklı ve bilimi temel alan modern politikalarla geleceğini
05:36güvence altına almalı.
05:38Sonuç olarak, eğer bu analiz doğruysa bir devrin sonuna tanıklık ediyor olabiliriz.
05:43Peki akıllardaki o büyük soru, yıkılan bu güç dengesinin yerine ne gelecek?
05:47Bu boşluğu kim, nasıl dolduracak?
05:50İşte bu sorunun cevabı önümüzdeki 10 yılların kaderini belirleyecek.
Yorumlar