00:00What's the favorite activity here?
00:05It's perfect for the games and adventure?
00:08There's nothing else to do with the canyoneering.
00:14We have an activity here with one accredited tour operator.
00:22In 2018, we were able to clean up drive
00:25for a clean-up drive at Allegria.
00:28Naglagay rin sila ng improvements, safety signs,
00:31at syempre, mas maayos the trails.
00:34Meron din minimum number of gears,
00:39yung helmet, light vest, at shoes.
00:43Umabot sa isang linggo ang pagsasara ng buong activity.
00:46Marami rin daw kasi noon ng mga guide
00:48na hindi naman accredited ng tourism office.
00:54Ang guide namin noong 2013, of course, legit.
00:57Kaya dapat lang na siya ang kasama namin
00:59sa pagbabalik namin sa badyan.
01:01Yung 2019, marami na mga improvements sa mga guides
01:07o sa mga operators ngayon.
01:10Madami ng operators ngayon at saka marami din mga guests ngayon,
01:14local at saka mga coroner.
01:17Inayos na lang lahat yung mga guides at saka gicleer na lahat yung mga daanan
01:23para maganda yung lakaran sa mga guests.
01:28May training lahat yung mga guides dito eh.
01:31Hindi ka mang mag-guide kung wala ka mang training.
01:34Kasi maganda na yun kasi pati sa taas dito sa first falls,
01:38mayroon na talagang nakatingin lahat sa ginagawa ng mga tao dito.
01:43Mga kalat o ano yung mga kalat dyan.
01:50Kaliwat kanan na ang biyero,
01:53local man o dayuan?
01:55Kung pupunta kayo rito, Bieros,
01:59maglaan ng isang buong araw
02:01dahil baka abutin kayo ng ilang oras
02:03sa pagpila bago kayo makatalon sa mga falls at many falls.
02:12Mayroon lang dalawang kanyuneri ngayon.
02:16Allegria at saka badyan.
02:20Sa karating bayan ng muhal-muhal ng badyan,
02:22nandoon ang sigawan!
02:32Ito ang mga tili ng mga nagsisipagtalunan dahil sa canyoneering.
02:37Ito na kasi ang pinaka-exciting ng inyong canyoneering experience.
02:52At a happy ending, the beautiful Kawasan Falls.
02:56So, nagbabalik naman tayo ngayon sa Kawasan Falls after a couple of years.
03:05This is not our first time, it's not our second time.
03:09It's actually our third time.
03:12I actually expected worse.
03:14But then again, it's not really peak season.
03:17It is mid-Feb.
03:25Sure.
03:26Yung mga turista,
03:27nung first time pumunta ako dito, doubled.
03:29Probably tripled.
03:31But still, namating nila yung kagandaan.
03:35I actually was expecting na medyo,
03:37oh my god, ang daming kalat dyan, left and right.
03:39Pila-pila.
03:41Ay, konting pila,
03:43but I've heard.
03:44Kapag peak season.
03:46Summer.
03:47Holy Week.
03:48Christmas.
03:50Long weekends.
03:52Ako, ang grabe.
03:53Aabutin siguro mga 30 minutes to 1 hour yung pila bago ka makatalon.
03:59The earlier the better.
04:00Kawasan Falls, still beautiful.
04:09Kung noon, pangingisda ang pangunayang kinabubuhay ng mga taga rito,
04:17ngayon, turismo na.
04:20Gaya ng mga bantay-dagat ng mga dating mangingisda sa paligid ng muhal-buhal,
04:24napapanatili pa nila ang kalinisan at sila rin ang nagbabantay sa dami ng turistang pumapaso sa karagatan.
04:31Nagkaroon ng ordinansa na bawal na mangingisda sa ilang parte ng katilang karagatan.
04:35Wal-buhal has various fishery ordinances.
04:41These are actually part of the coastal resource management program
04:44that regulates the utilization, the uses, and even the access to their municipal waters.
04:52They have an ordinance that imposes environmental fees,
04:56which is actually regulatory fee for visitors that uses or utilizes the coastal waters.
05:03Isang si Mang Esoy na dating mangingisda pero ngayon ay bantay-dagat na.
05:08Doon sila muna sa tourism magpa-briefing,
05:14tapos dito datdaan sa ito ang entry point.
05:18I-check nila yung resibo,
05:21tapos pag tapos ng resibo,
05:25umuha sila ng paper sa crossguard.
05:28Medyo maganda ang takbo ng buhay na nila.
05:31Yung iba nagtrabaho, nag-guide.
05:34Yung mga trabahante ng boat dito, sir,
05:38bawat biyahe may sahod sila.
05:42Sila ang nangangalaga at nagbabantay sa mga parte ng Mual Bual
05:47kung saan hindi pwede yung mga isda o yung mga marine protected area.
05:52Maraming natulungan
05:59kasi pag walang turista,
06:02paano?
06:03Walang income yung Mual Bual.
06:05So, generally po, it went up.
06:07It went up, I think, in 2015.
06:11So, 2015 siya nag-start na nag-boom talaga.
06:14So, meron ang pumasok na mga local na agencies
06:19and then meron din international agencies din.
06:24It's now time for a power activity.
06:26Since 1995, I'm living here in Mual Bual
06:29and Mual Bual is just one of the best dive spots there is.
06:32It's just awesome here.
06:34Off to the waters of Mual Bual, we go!
06:50Mapansin-pansin ang dami ng mga bihero
06:52sa Panagsama Beach kung saan naroon ang kinitawag na Sardine Wall.
06:56There has been a tremendous increase in the number of tourists coming in in Mual Bual
07:01the last four years.
07:04Mostly, before it was mostly confined on scuba diving,
07:10but now more tourists, local and foreign, are coming,
07:14joining the island hopping,
07:16which is basically a snorkeling type of tourism activity.
07:20So, with that, there's really a need to regulate.
07:24Not only din namin but even the handling of these tourists.
07:29Noong 2014, 35 lang ang bilang ng mga hotel at resort dito.
07:33Ngayong 2019, tourism is booming
07:36dahil nasa 85 resorts na ang itinayo rito.
07:39Mahigit doble noong 2014.
07:41Kaya ang local government at ang NGOs,
07:45gaya ng Rare Philippines, nagsani pwersa.
07:48Samahan mo pa ng tulong ng mga local fishermen at guides
07:52para mapanatili ang ganda ng Mual Bual.
07:54Rare Philippines is assisting Mual Bual
07:57implementing community-based fisheries management.
08:00There's a specific area which is actually in Marine Sanctuary
08:07managed by people's organization.
08:09Local guide tours have to be accredited.
08:12They have to be trained how to handle the tourists.
08:17Not only that they will behave properly,
08:20they will eventually become a partner also
08:22in the conservation and protection.
08:24They themselves can be the extension of the fish warden
08:29of Mual Bual.
08:31Isa sa guardians ng mga dagat,
08:33na nakapaligid sa Mual Bual,
08:35si Wolfgang Daferr.
08:37Siya ang nagpakilala ng freediving hindi lang sa akin,
08:39kundi sa buong Pilipinas.
08:41Many reasons.
08:42One reason, you can dive year-round in the Philippines,
08:45then you can dive close to shore.
08:49Pangalawang beses na ako matuturo ni Wolfgang
08:51sa freediving,
08:52pero ang huli naming freediving session,
08:54mahigit limang taon na nakalilibas.
08:59Sa freediving kasi,
09:01sisisid ka sa mas maralim na parte ng dagat
09:04na walang oxygen tank.
09:05Di gaya ng mga scuba divers.
09:07Ay importante na matutunan ng proper technique at breathing,
09:10dahil maaari kang malunod dito.
09:16At simula nang nakasama ko siya,
09:18sumigat na ng gusto ang freediving.
09:20Hanggang ngayon, patuloy pa rin sa pagtuturo si Wolfgang
09:33sa buong mundo ng freediving.
09:34At kasabay na rito ang pagpapalaganap ng kaalaman
09:37tungkol sa pangangalaga sa mga karagatan ng Pilipinas.
09:40Dahil naniniwala si Wolfgang na ang Pilipinas
09:43ang isa sa pinakamagagandang diving spot sa buong mundo.
09:46Sabi ni Wolfgang,
09:50kailangan muna ng warm-up
09:51bago kami tumuloy at sumisid sa ilalim ng tinatawag nilang sardine wall.
09:55so' Быle sostoku moak
09:57sa pinakamagandang
10:01Ti moak
10:14There are a lot of trees in this part of the Mual-Bual.
10:37Wow!
10:43Siwa sardinas!
10:43Nagmisto lang pader sa dami ng sardinas
10:45na pumuno sa ilalim ng karagatan
10:47ng Panagsama Beach.
10:51Libu-libong sardinas
10:52ang nagmisto lang background ko!
10:58Wow!
11:07This is the closest you can get to the wonders of the sea, Vieros.
11:11Of course, it's nice to be with Wolfgang again.
11:39Wolfgang was my first free dive teacher.
11:44Even though it was a crash course, it really made a huge impact on how I enjoy going down under.
11:57You know, the simple, what do you call this, simple snorkeling dive.
12:04First, for most, I enjoy it more because it's in the middle of the water.
12:09And that was because of Wolfgang. That's how many years ago.
12:12And it's nice to revisit Mualboal and have that sardine run experience again.
12:19Unfortunately, there are a lot of tourists, both local and foreign.
12:26But then again, that is the natural progression of a place that's very, very beautiful talaga.
12:34Pupuntahan talaga ng mga tao.
12:37Fortunate talaga yung Mualboal na may resident sardine sila.
12:42Isang snappy salute sa mga marine wardens ng Mualboal.
12:46At mga guide kagaya ni Wolfgang.
12:48Para naman sa mga into adventure pa, pero ayaw naman mabasa, try Archery Asia.
13:06At samot-sari pa ang mga target.
13:14Di basta-basta ang targets kasi nature-friendly ang mga to.
13:17O, all made from biodegradable materials.
13:23Pwedeng-pwede rin tumambay sa kanilang nipahats.
13:25Astig!
13:29Kung naghanap kayo ng ibang adventure dito,
13:31aba, buwal sa'yo dito, bieros!
13:36Kakambal na ng Mualboal ang guiding at canyoneering.
13:41Yan ang dalawang dahilan kung bakit dinaray ito ng mga turista, dayuhan man o lokal.
13:46My friend said that it's a good place, so...
13:49Yeah, for the castle, kawas and palm, and everything.
13:53It's nice.
13:54For me, it was the diving.
13:56We've been diving for a couple months.
13:58We heard the diving here was fantastic.
14:00I wanted to see the sardines.
14:02The sardines was really cool, and I'm really excited to the water balls tonight.
14:06Today.
14:08I just wanted somewhere to relax, really.
14:12Dito sa Mualboal, hindi nyo na kailangan lumayo pa para makakita ng jaw-dropping sights.
14:19Gaya lang ng Bastaku Beach.
14:24Kakatuan na ganun pa rin ang vibes dito.
14:26Wala pa rin yung big resorts sa tapat ng dagat.
14:29Panayinipahats pa rin ang mga locals.
14:31Perfect para sa mga biyaherong ayaw ng crowded beaches like me.
14:44Di rin magpapahuli ang napagandang dagat ng Paragsama Beach.
14:52Sa baybayin, halos tapitabi na ang mga dive shops.
14:58Kaya kung gusto nyo matutong mag-dive, pwede-pwede.
15:01Just make sure na may budget kayo, ha?
15:03Medyo may kamahalan kasi ang diving na nagkakalaga sa P2,500 pesos per biyahero ang isang fun dive.
15:09Basic na yun, ha?
15:10Isa pang garden slash tour guide para sa ilalim ng karagataan ng Mual-Bual ay ang master diver na si Karl Epp.
15:18So welcome to Pescador Island.
15:21So this is going to be a deep dive.
15:24Between the shoreline of Cebu and Pescador Island,
15:27we have the seafloor dropping down to 300 meter, 1,000 feet.
15:32Out of 1,000 feet, the island comes up.
15:34So we dive on the west side of the island at the cathedral.
15:42Isa si Karl Epp sa mga unang nagdala ng scuba diving dito sa Mual-Bual.
15:46Gaya ni Wolfgang na love at first sight siya sa ganda ng parte nito ng Cebu.
15:50Para maparitili ang kagandaan ng lugar,
15:52isa si Karl sa mga nagtuturo sa mga locals ng awareness sa sea creatures
15:56na makikita sa kanilang karagatan.
15:59Kasama sa kanilang pagtuturo sa mga bata ay ang mga lugar kung saan lang pwedeng mangisda.
16:05Ano lang ang pwedeng huliin na isda at syempre ang kalinisan sa dagat.
16:09Start them while they are young, ika nga.
16:13Kung ang ibabaw ng isla tila di napupuntahan dahil walang flat na surface ang isla,
16:19sa ilalim ng tubig nakatago ang ganda ng Pescador Island.
16:22Wala talagang kaparis ang dive spot sa Cebu Pieros.
16:43No wonder baliw na baliw ang mga foreign tourists sa Mualual.
16:53Ito naman ang tinatawag nilang cathedral.
17:11Malasimbahan kasi ang laki ng loob nito.
17:14At parang playground ito ng mga diver dahil sa mga butas na meron ng coral reefs.
17:33Ang ganda-ganda, diba?
17:35That spot, the cathedral, is such a beautiful place that you can't forget about it.
17:43It's nice to take videos and pictures.
17:46Lalo na kapag papasok ka dun sa ilalim.
17:48Tapos dun may labasan ng mga holes na pwede kang you can go inside,
17:53you can go from the inside going out.
17:56But anyway, it's picturesque.
17:58Really, really nice wall.
18:00Visibility is actually way better.
18:03Yeah.
18:04Very nice.
18:05Two thumbs up.
18:06Lahat na.
18:08Para sa mga hindi pa certified diver at medyo may limit ang budget,
18:11pwedeng-pwede rin mag snorkeling sa baybayin ng Panagsama Beach.
18:15Kapag sunerte ka, makigita mo pa ang kanilang resident pawikan.
18:26It's a good sign kapag lumalapit ang pawikan sa talampasigan.
18:29Ibig sabihin ito, walang bahid ng trauma at kakulangan sa malinis na pagkain ng lugar.
18:34Kaya napakaswerte ng aming researcher na si Nate.
18:37Ayun!
18:38Parang mag-BFF na kayo dyan, ha?
18:40Ayos, Nate!
18:41Ayos, Nate!
18:48I don't know if you think this is a bi-i-i.
18:50All you gotta do is just subscribe to the YouTube channel of JMA Public Affairs
18:54and you can just watch all the bi-i-nidrew episodes all day, forever in your life.
18:59Let's go!
19:00Yee-haw!