00:00Mga kapuso, naging sunod-sunod nga ang malalakas at mapaminsalang lindol na tumama sa iba't ibang bahagi ng bansa.
00:07Nabisita ko at nasaksihang ko mismo ang nag-iepekto ng 6.9 magnitude na lindol sa Bogos City, Cebu.
00:16At ang doublet earthquake na may lakas na magnitude 7.4 at 6.8 sa Davao Oriental.
00:22Nakita po natin ang mga gumuhong gusali, mga bahay at nakumusta ang mga residenteng pansamantalang nasa mga evacuation area dahil sa pangambang lumindol ulit ng malakas.
00:37Ang tanong tuloy ng marami, babala na nga ba ito para sa pinangangambahang the big one?
00:43Yan ang pag-uusapan natin dito sa Issue ng Bayan.
00:48Para sakutin yan, makakasama natin si Melissa May Garcia, Science Research Specialist ng PHEBOX.
00:55Good morning, Melissa.
00:57Good morning po, Ma'am Susan, and good morning po sa ating mga viewers.
01:00At naku, eto, Melissa, sunod-sunod yung mga lindol at hanggang ngayon may mga aftershocks pa rin sa ibang mga lugar.
01:06Nangyari na ba ito noon na ganito kadalas magkalindol sa iba't ibang bahagi ng bansa?
01:10Even yung nangyari, yung 1990 earthquake, na nangyari na ba itong ganito?
01:15Yes, ma'am. Actually, nangyari na po siya before.
01:18Dahil po, alam naman natin na ang Pilipinas ay nasa Pacific Ring of Fire.
01:22So, marami po talaga active falls and trenches dito sa Pilipinas na nagiging dahilan po ng paglindol dito sa ating bansa.
01:29Kaya napakahalaga po na lagi po tayong maghanda.
01:32So, nagkakaroon ng sunod-sunod.
01:34I mean, parang nagkalindol na sa Visayas, Mindanao, Luzon, di ba?
01:39Ano ba ito? Ito ba yung sinasabihin?
01:41Ako baka malapit na yung the big one?
01:43Actually, ma'am, hindi po natin masasabi na magkakaroon na nga po ba ng big one.
01:48So, linawin muna po natin, ma'am, yung term na sinasabi nating big one.
01:51The big one, o.
01:52So, yung big one po kasi ito yung sinasabi natin or nire-refer natin dito, yung malakas na lindol na pwedeng magdulot po ng malawak na pinsala.
02:01So, hindi lamang po ito sa Metro Manila, dahil nga po maraming active falls and trenches sa buong Pilipinas,
02:07pwede po itong mangyari sa kahit ano pong rehyon o probinsya.
02:10Kaya napaka-importante po na ito po ay ating paghandaan.
02:14Ngayon po dito sa Metro Manila, yung sinasabi nating big one,
02:18ay yung paggalaw po ng West Valley Falls na maaari pong magdulot ng magnitude 7.2 na earthquake scenario.
02:24O, Tomilisa, ang tanong din na marami at kung ano-ano yung mga nababasa ngayon online,
02:29ito yung mga tumamang lindol.
02:30So, konektado ba yung mga nangyari paglindol na yan sa Luzon, Visayas at Mindanao?
02:35Hindi po siya konektado, ma'am.
02:37Dahil nga po marami tayong active falls and trenches,
02:40talaga po lang nagkataon na naging sunod-sunod na malalakas po itong naramdaman natin.
02:45So, yung nagkakasunod-sunod, nagkataon lang din ba yun?
02:48Nagkataon lang din po siya.
02:49Actually, ma'am, sa office namin nakaka-record po kami ng around 30 earthquakes per day.
02:53So, normal po talaga. Ngayon lamang po ay,
02:56yun nga sabi ko, nagkataon siya, ma'am, na sunod-sunod na malalakas po ang nangyari.
03:00At yan, para mas maunawaan ang mga kapuso natin, ipaliwanag nga po natin itong the big one.
03:05So, pag nangyari yan, tayo ay talagang makakaranas ng mas matinding malakas na pagyanig, no?
03:14Na dapat ay paghandaan natin dahil kung hindi, baka tayo ay masaktan, ayan, madisgrasya, okay?
03:23At para mas malinawang pa po ng ating mga manonood yung pinag-uusapan natin
03:28tungkol dito sa the big one, ayan, ano-ano ba yung mga dapat natin nga gawin?
03:33Ito, papaliwanag pa rin sa atin ito si Melissa.
03:37Ito, ito, itong kulay red na yan, ano ba yan, Melissa?
03:40Bale, ma'am, ito pong nakikita po natin na kulay red po na yan.
03:43Yan po yung sinasabi natin na West Valley Fault, ma'am.
03:45So, ito po siya, ma'am, ito po yung East Valley Fault.
03:49So, ito po yung West Valley Fault, ma'am, simula po siya ng Bulacan,
03:53dumaraan po siya ng Quezon City, Marikina, Pasig, Makati, Taguig,
03:58and then pati rin po sa Montenlupa.
03:59Dire-direcho po ito hangga po Cavite at Laguna.
04:02Yan yung talagang ano eh, parang ang dami-dami natin nakikita ngayon sa social media
04:08na nagdudulot pa ng mas matinding takot doon sa mga kababayan natin.
04:12So, sa West Valley Fault, yung mga gumalaw na fault doon sa Luzon, Visayas at Mindanao,
04:18hindi ito yun?
04:19Hindi po ito, iba pang fault po yung dumalaw.
04:22Sa Cebu po yung tinatawag po natin na Bogo Bay Fault,
04:25at doon naman po sa Mindanao ay yung pong Philippine Trench.
04:28Tapos yan, di ba, meron tayo mga inilagay dyan ng mga parang mga kwadrant, di ba?
04:34Kung saan-saan kayo pupunta.
04:35Importante malaman ng mga kababayan natin,
04:37saan pupunta kung sa kasakali na makaharanaso tayo ng malakas na pagyanig?
04:41Yes, ma'am. Dahil nga po meron na po tayo na plano para doon po sa ating magnitude 7.2 earthquake scenario.
04:48So, nagkaroon po tayo ang tinatawag nating Metro Manila Contingency Plan,
04:52kung saan nakapagplano po tayo na kung sakali man po na magkaroon ng isolation
04:57dahil po sa mga building, fire or bridge damages.
05:00So, para po sa mga nasa north area,
05:02Pina sa north, ito yung Veterans Memorial Medical Center.
05:05Anong lugar yung pwedeng pumunta dyan? Saan sila? Tagga Quezon City?
05:09Bali po yung Caloocan, Quezon City, Valenzuela, ma'am, San Juan, Mandaluyong,
05:13pwede po sila dyan pumunta dyan po yung ating magiging emergency operation centers.
05:19Okay, sa west, eto naman, sa west quadra pa niya?
05:20Sa west naman po ay yung Manila, Malabon, tsaka Navotas,
05:24and then pwede po silang pumunta doon po sa ating Intramuros Golf Course.
05:27So, may golf course doon. So, south naman tayo yung Villamore Air Base Golf Course.
05:31Yes po, ma'am.
05:32Ito yung mga galing saan? Pasay?
05:33So, from Pasay, Makati, Pateros, Taguig, Paranaque, Las Pinas, and Montenliu pa,
05:38dito po sila, ma'am, sa Villamore Air Base.
05:40Pati po yung ating Field Hospital, ay dyan din po.
05:43Itong east?
05:44For east naman po, Marikina at Pasig lamang po yan.
05:47Dito po sila pupunta sa my LRT to Santolan Depot.
05:51Ah, para mas maintindihan po natin yung posibleng lakas ng iba't ibang magnitude o intensity ng lindol,
05:58lalikad dito, Ms. Melissa, mayroon tayo ditong earthquake simulator. Ayan.
06:03Eksun lang, Akan.
06:04Teka lang, dito tayo. Ayan.
06:06Ayan, si Karyl. At saka si Anjo.
06:09Ayan.
06:10Nakakikita natin, may iba't ibang level ito, diba?
06:12At, ah, ito yung naramdaman ng mga kababayan natin, diba, Melissa?
06:17Lalo na dyan sa Cebu, diba? Hanggang ngayon may mga aftershock.
06:20Ah, makikita natin yung mga pwedeng mangyari sa loob ng bahay.
06:25Hanggang, ay, yan ganyan, lakas ba yan? Ano yan, Melissa?
06:27Yan, mga nakikita natin. Ito intensity 7 to intensity 8 po yan.
06:31Nakita natin, ma'am, tumumba yung ating mga gamit sa loob, yung halaman.
06:35So, ganyan po yung posibleng mangyari.
06:37At tandaan natin, ma'am, na pagka yung building ay hindi po siya sumusunod sa building code
06:41o hindi tama yung pagkakagawa, ay definitely po siya ay masisira at mag-collapse.
06:45So, halimbawa, nararamdaman yung ganyan.
06:48Hilo na yan, tata, yung ating mga tao dito.
06:50Halimbawa, nararamdaman natin yan.
06:52Teka lang, wag po na kayo. Alas, pahinga lang kayo tatanong.
06:55Halimbawa, nararamdaman mo na yung ganyan, Melissa?
06:57Ano ba dapat gawin? Manatili ka, gaya ng ginawa ni Karila at ni Anjo,
07:00na kumapit lang o minsan yung iba ang gusto nila,
07:04makalabas agad ng bahay o ng building.
07:06Ano ba dapat gawin?
07:06Dapat po, ma'am, haba po nararamdaman natin yung paggalaw o yung ground shaking.
07:10Dapat po ay mag-duck cover and hold po muna tayo.
07:12Duck cover and hold.
07:13Once na huminto, tsaka lamang po tayo dapat mag-evaculate.
07:15So, yung ginawa ni Karila at saka ni Anjo, tama yan?
07:18Tama po siya, ma'am.
07:19Kumapit lang sila.
07:20Kumapit lang sila, ma'am.
07:20Kaya lang tanoyin natin kung nasa huwisyo pa yung dalawa.
07:23Anjo, ikaw, kumusta? Ano naramdaman mo?
07:25Ebi, ang galing kasi parang lindol talaga.
07:27Hindi ka may minariningan na magsisimulan.
07:29Okay, oo.
07:29Nakakataranta siya, nakakahilo.
07:32Karila, okay ka lang?
07:33Ano narin ko kasing kinain kanina.
07:36Tapos may injury pa ako.
07:39So, parang importante palang ready ka, nakapag-stretching ka na sa umaga for anything.
07:44Oo, pero nahilo ka ba?
07:47Nahilo ka?
07:48Medyo.
07:49Medyo, ikaw, anjo?
07:50Medyo.
07:51Nahilo.
07:52Hindi, pero totoo yan.
07:53Alam mo, pag nakaharanas kayo ng paglindo, lalo na kung may kalakasan.
07:57Ano yan eh, talagang dapat makiramdam ka lang muna.
08:00Para alam mo kung ano yung susunod mong gagawin.
08:01Haniba, nando kami sa Cebu, may mga aftershocks talaga.
08:04So, parang bigla ka itutulak, di ba?
08:06At ito, may debate rin online sa Melissa.
08:09Sabi ng iba, kung inabutan ka ng lindol sa building at mas malapit ka
08:13o mas malapit ka sa taas na gusali,
08:15mas okay rin na umakit ka na lang sa pinaka mataas
08:18para hindi ka madaganan dahil matatagalan pa kung bababa ka.
08:23Ano ang tama, Melissa?
08:24Bumaba, tumaas.
08:25Bale po, ang ina-advise po namin sa Feebox na dapat po tayo po ay go down
08:29and go out.
08:31Importante po kasi, ma'am, na tayo po ay wala na dun sa building.
08:34Tayo po ay makapunta sa evacuation area
08:36kung saan mas mataas po ang chances na tayo po ay mag-survive,
08:39mabigyan ng mga tulong kung kinakailangan.
08:41So, kahit anong palapag ka, basta ang goal mo dapat is to go down?
08:46Yes, ma'am, yun po ang goal natin.
08:48Kung halimbawa, ma'am, nasa 42nd floor ka,
08:50tapos nakaramdam ka ng shaking,
08:52the cover and hold, tapos tayo po ay mag-evacuate.
08:55Once na huminto, kung may aftershocks po,
08:57the cover and hold po ulit,
08:58tsaka po tayo patuloy na lumabas.
09:00Halimbawa, dito, nasa 16th floor ka,
09:02susunod dun, ano na ba, parang helipad na yan, ganyan.
09:06Di, mas malapit ka na doon sa open.
09:09Hindi safe yan.
09:10Hindi po natin siya ina-advise, ma'am,
09:12kasi pwede po rin po na kung hindi man po siya magiging pancake collapse,
09:15pwede pong paggilid, so pwede pa rin po kayong,
09:18delikado pa rin siya, ma'am.
09:19So, ang importante talaga natin, ma'am,
09:21ay makapunta tayo sa open space kung saan tayo mas ligtas.
09:24Oo, Melissa, may mga kumakalat din online na tips
09:26na para rin makaligtas sa lindol kung nasa loob ng establishmento.
09:30Gawing yung tinatawag na triangle of life theory.
09:33Totoo ba ito?
09:34Halimbawa, dito tayo sa loob ng studio.
09:36Meron ba tayo itong, ano yung triangle of life?
09:39Yun nga, ma'am.
09:40So, mahirap po kasi ang triangle of life.
09:42Kailangan, habang lumilindol, isipin natin,
09:45saan ba pwede mag-form ng triangle?
09:47Kaya hindi po ito nire-recommendan ng Feebox.
09:49Ang sinasabi po natin, gawin natin ang dock cover and hold.
09:53Sa triangle of life po kasi,
09:54hindi natin ako considera na,
09:56paano kung sa kabilang side pala,
09:57tumumba yung ating furniture o yung gamit,
10:00hindi siya mag-form ng triangle.
10:01At dapat tandaan natin,
10:03during the earthquake, intense po ang shaking dito.
10:06So, kung baga ma'am, kung nag-forman siya ng triangle,
10:08gagalaw po ito, pwede siyang ma-dislodge,
10:11matapol yung mga gamit.
10:12So, baka mas maipit ka pa po lalo.
10:14So, ano yun?
10:16Talagang dapat ang goal mo ay makalabas.
10:18Siyempre, lagi rin pinapaalala ngayon na dapat
10:20mayroong mga go bag.
10:22Ayan, may mga LGU na namimigay na rin ang go bag.
10:25Recap lang natin, ano ba yung dapat ng mga go bag
10:28gaya ng hawak ni Caril at saka ni Anjo.
10:30Anjo, open mo nga yan.
10:31Miss Melissa, ano dapat laman ang go bag natin?
10:34Siyempre, ma'am, importante na mayroong food, water,
10:38yung ating mga go bags.
10:39Mayroon din po tayo dapat ng mga whistle.
10:41Whistle.
10:42O kaya naman po, mayroon tayong mga flashlight.
10:44Tama, ma'am.
10:45Kung mayroon tayo na battery-operated na radio,
10:47importante ito para alam natin yung balita
10:50at hindi tayo basta-basta nakikinig sa mga fake news, ma'am.
10:53And then of course, dapat meron din po tayo yung,
10:56kung meron tayong first aid kit na pwedeng gamitin.
10:59And then mga matches or pwede rin, ma'am,
11:02kung meron tayong mga sakit, naglagay tayo.
11:04Ay, mga pang ano sa sugat, yung bandage, ano.
11:06Kasi bintan, hindi mo alam, masugatan ka.
11:08Importante, may pang-ampat ka ng dugo, eh, di ba?
11:11Hindi mo alam kung ano yung pwede mangyari sa'yo.
11:13Ako, maraming salamat, Melissa May Garcia ng Feebox.
11:17Mga kapuso, dapat maging handa sa anumang sakuna
11:19para mas maiwasan ang mas malaking pinsalang maidudulot nito.
11:24Ayan.
11:24Mag-iingat po tayo, mga kapuso,
11:26at lagi tayo magdasal.
11:28Salamat, Melissa.
11:29Salamat rin, Melissa.
11:29Thank you so much.
11:31Wait! Wait, wait, wait!
11:34Wait lang!
11:35Huwag mo muna i-close.
11:37Mag-subscribe ka na muna sa GMA Public Affairs YouTube channel
11:40para lagi kang una sa mga latest kweto at balita.
11:43I-follow mo na rin ang official social media pages
11:46na ang unang hirit.
11:48Thank you. O, sige na.
Comments