- 6 months ago
Aired (August 10, 2025): Aired (August 10, 2025): It’s a new week and new mission for Doc Ferds Recio and Doc Nielsen Donato!
In Balbalan, Kalinga, Doc Nielsen visits a semi-wild enclosure that shelters rescued deer from poachers, many of which are wounded and in need of care. Meanwhile, in Sarangani, Doc Ferds helps rescue bees that have built their hives near a community— a situation that poses risks to both the residents and the bees themselves.
In Balbalan, Kalinga, Doc Nielsen visits a semi-wild enclosure that shelters rescued deer from poachers, many of which are wounded and in need of care. Meanwhile, in Sarangani, Doc Ferds helps rescue bees that have built their hives near a community— a situation that poses risks to both the residents and the bees themselves.
Category
😹
FunTranscript
00:00Sa semi-wild enclosure na ito,
00:03pinadala ang mga rescued na usa
00:06matapos mahuli sa mga silo ng poachers.
00:09Kito mo kung gaano ka ano,
00:11pag nasuwag ka nito,
00:12talagang tusok ka dito.
00:14Ang lakas, oh.
00:15Ito yung pinakamatapak at pinakamatanda na usa dito.
00:18Dahil sa pinsala na dulot ng mga silo,
00:21kailangan masuri ang dalawang usa.
00:24Oh, hila, hila!
00:27Okay!
00:28Opo!
00:38Hindi raw ito maaaring gambalain.
00:42Lalo na't kapag nakagat ng insektong ito.
00:44Pagkakuan na ito, pagkataon-taon,
00:47pinadala na mo siya ang hospital.
00:49Dito rin. Wala na siya kaibot sa hospital, patay na siya.
00:52Ito ang kao na beses na makakapag-rescue ako ng mga babuyo.
00:56Ayun!
00:57Ayun!
00:58Ayun o!
00:59So, tama-tama!
01:00Ganito lang talaga yung tirayan nila.
01:04Ayun o!
01:05Fruit and honey.
01:07Ayun!
01:08Yung mga babies!
01:13Very delicate lang ang...
01:14Matalas at malakas ang sangasangan nitong sungay.
01:30My God!
01:31Ikita mo kung gaano ka ano o.
01:33Pag nasuwag ka nito, talagang tusok ka dito.
01:36Ang lakas o.
01:39Pero, hindi pa rin ito sapat para may pagtanggol nila ang kanilang sarili.
01:44Sa kagubatan, kailangan mag-ingat dahil posibleng hindi na makalakan na ipit sa silo o trap na para umano sa mga usa.
02:09Sa semi-wild enclosure na ito, pinadala ang mga rescued na usa matapos mahuli sa mga silo ng poachers.
02:20Kahit na nasa enclosure sila, they are still acting wild which is a good behavior.
02:30Perfect enclosure.
02:32Nakita natin.
02:34Nothing unnatural sa pinapakain sa kanila.
02:38Higit dalawang tikada na raw, inaalagan ng caretaker na si Dexter ang usang si Ibong.
02:45Ay yung pinakamatagal dyan, kinabol ng aso, maliit pa, nahuli dun.
02:53Naunang nalagaan nila.
02:55Nalagaan.
02:56Ito yung pinakamatapang na at pinakamatanda na usa dito.
03:00Merong kapansanan na siya na yung mata niya medyo malabo na.
03:04Ang tapang niya, grabe kung manuwag.
03:08Hindi man nakakita ang mga mata ni Ibong.
03:12Alerto pa rin ito sa kanyang paligid.
03:15Galit yan eh.
03:16Tumataas yung balahibo dahil galit siya pati yung buntot niya.
03:19Inaangat niya.
03:22Sa kalahating ektarya, mapuno at madamong lupain.
03:26Malayang nakakaikot ang mga narescue na usa.
03:30Sa semi-wild enclosure na ito, pinadala ang mga rescued na usa matapos mahuli sa mga silo ng poachers.
03:39Kahit na nasa enclosure sila, they are still acting wild which is a good behavior.
03:44Dahil mailap, sa tulong ng tranquilizer gan, susubukan namin silang bigyan ng gamot.
03:51Ang laman nito is yung vitamins at dewormer.
03:54Tila pahirapan ang pagtuturok ng gamot dahil alisto at mabibilis tumakbo ang mga usa.
04:08Aba, may naliligaw sa balwarte ng mga usa, isang baka.
04:13Kailangan natin huliin itong baka na ito dahil hindi siya dapat nandito.
04:17Ang ginawa natin doon, tinankylize natin.
04:22Sige, hintayin lang tayo ng mga a few minutes para umepekto yung tranquilizer.
04:28Ilalabas natin. Bugawin lang natin.
04:30Ay, bitaw, bitaw!
04:32Tagumpay na nailabas ang baka sa lugar ng mga usa.
04:41Woo! Alright!
04:43Kaya natin ginawa yun kasi ayaw natin mabulabog yung mga usa pag hinahabol natin kaya tinankylize natin.
04:52Walang wildlife rescue center ng gobyerno sa Kalinga.
04:58Kaya nagkusa na ang ilang mga residente na gumawa nito para sa mga nangangilangan na hayop.
05:06Dahil sa kakulangan ng rescue center,
05:09maging ang opisina ng Protected Area Management Office ng Banao Protected Landscape,
05:15ginawa na rin ng enclosure para sa mga hayop na may malalang kondisyon.
05:20Yun pong nandito, sa side na to, yung amputated, yung paa, yung putol.
05:25Way back 2021, may nag-report po sa PAMO na may deer na nakatali doon sa camp doon sa barangay Talalang.
05:38Agad daw itong pinuntahan ng mga taga-DNR at naabutan nila itong sugatan.
05:43Lahat po ng apat na paa, may mga sugat.
05:47Ang ano namin doon, nakuha po siya ng trap.
05:51Agad daw nila itong nilapatan ng paunang lunas.
05:54Pero dahil putol ang isang paa ng usa,
05:58hindi na ito maaaring ibalik sa kagubatan.
06:03Dahil sa pinsala na dulot ng mga silo,
06:07kailangan masuri ang dalawang usa
06:10para malaman kung may iba pa itong sakit dulot ng pagkasilo.
06:13Very swift ang dapat ng operations natin dito, no?
06:17Pag nasistress sila, pwede silang hindi mag-survive.
06:24Hila, hila, hila yung tane.
06:26Go, go, go.
06:28Go, go, go.
06:30Okay.
06:34Okay.
06:36Sige, ganyan lang, ha?
06:38Ayan yung mga scars niya, no?
06:42Nung nasilo siya dito sa kaliwang paa.
06:46Yung kabila.
06:48Ito, malinis.
06:50Turukan ko na.
06:51Ito yung para sa kuto.
06:57Dewormer, ha?
06:59Yun, good boy!
07:00Good boy!
07:06Si Talalang, injured siya, no?
07:09Putol yung kanyang front hoof.
07:12Yung antlers niya, natanggal niya yung antlers,
07:15which is natural because every year,
07:18nagpapalit sila ng antlers.
07:19sigatan lang siya dito sa stump niya.
07:31Dati natalian din siya dito sa liig.
07:33Pati likod, meron.
07:35Ayan ang nagkaroon ng teklat dito.
07:37Vitamins.
07:41Next, para sa parasites.
07:46Dewormer.
07:47Next!
07:48Ayon si Department of Natural Resources Administrative Order 2019,
08:00nasa kategorya ng endangered species ang mga Philippine deer.
08:05Ibig sabihin, inaasahan ang pagbaba ng kanilang populasyon
08:10ng higit sa 50% sa susunod na sampun taon.
08:14Samantala, sinamahan namin ang mga park ranger ng Banaw Protected Landscape sa kanilang foot patrol.
08:23Inahanap, sinisira, at kinukuha nila ang mga trap para maprotektahan ang mga hayop sa gubat.
08:32Look at this, oh.
08:33So, this is an old trap.
08:34Kahit protected landscape itong Banaw, there are still traps that are being set in this area.
08:43Ayon sa mga park ranger, galing sa ibang lugar ang mga poacher na naglalagay ng mga trap.
08:49Wow, may campsite, sir.
08:50Sinong gumawa ng mga campsite na ito?
08:51Mga hunter po.
08:52Dito sila nagpapahinga.
08:53Marami silang hulay.
08:54Yung mga backpacks, dalagay dito.
08:55Anong naramdaman nyo pagka pinapatupad nyo yung enforcement tapos may mga tao pa rin gumagawa ng mga ganito?
08:58Sabi, sa trabaho namin, parang masakit sa kalooban. Parang kalaban nila kami. Parang isportin sa kanila na yung gumagawa ng ganito, maghahunting.
09:11Sabi, sa trabaho namin, parang masakit sa kalooban. Parang kalaban nila kami. Parang isportin sa kanila na yung gumagawa ng ganito, maghahunting.
09:27Maggabit tayo ng camera trap dito dahil ito yung daanan daw ng mga Philippine Brown Deer.
09:36Tingnan natin itong kuha ng camera trap ano. Ito yung first footage.
09:40Uy! Oh my gosh! Meron ka agad!
09:44It's a very healthy male Philippine Brown Deer na nakuha na natin.
09:49Nanginginain siya ng mga daon-daon.
09:52Gabi naman! It's a male deer again.
09:55Uy! May babae! It's a pear!
09:58Ito naman, ibang usa naman ito dahil yung antlers niya eh matured na, no?
10:10This is the beacon of hope. Itong protected landscape ng Banaw.
10:14Kaya panatiliin natin masigla para may ipagmamalaki tayo.
10:20Na sa norte, meron din palang tayong ganon.
10:24Eh!
10:25Sa gubat, kapansin-pansin ang mga nagkukumpulang nila lang na ito sa puno.
10:37Hindi raw ito maaaring gambalain.
10:44Lalo na't kapag nakagat ng insektong ito.
10:48Pusibling maalagay ka raw sa alangan.
10:57Itong taon lang naman, may isang babae sa Malungon ang namatay dahil sa sting ng bees.
11:05Sariwa pa sa alahala ng residenteng si Joanna Bayong kung paano binawian ang buhay ang kanyang labing siyam na taong gulang na anak na si Kisel.
11:13Pagka alas 3 sa kadlawon, may mukaw siya sa kuak, kagipaak daw siya ang putsukan.
11:17Pagkakuan ato, pagkataod-taod, bidala na mo siya ang ospital.
11:21Gintura, wala na siya kabut sa ospital, patay na siya.
11:24May allergy umano sa kakatang bubuyog ang kanyang anak.
11:27Kagipaak naman ito siya ang katulong habesis.
11:30Pero matabang, madali man na mo sa ospital.
11:33Sabi niya sa'ya, mapatambala na mo.
11:36Mauli araman siya, usay.
11:37Magliso daw siya ginhawa.
11:38Ano lang niyang iso yan, ipadala doon sa ospital.
11:41Paliwanag ng biologist na si Dr. Cleofa Cervantia,
11:52posibleng nagkaroon ng matinding allergic reaction mula sa kadat ng bubuyog si Kisel.
11:58Kapag yung mga bubuyog ay nakatusok, hindi naman sila nangangagate.
12:04So, they sting.
12:06Merong venom o di kaya lason.
12:09Yung stinger na yun at yung laso na yun ang dahilan kung bakit pwedeng mamatay ang isang tao.
12:17Lalo pa, may mga tao na sobrang allergic dito sa mga vivino.
12:23Pagka natusok ka ng mga bubuyog, actually depende kung saan ang bahagi ng katawan.
12:30Ngayon kung muscle doon sa laman, hindi masyado ang kanyang efekto.
12:36Ngayon kung machempuhang ka sa ugat.
12:40Labis na hinagpis ni Joan sa pagkamatay ng kanyang anak.
12:46Ang gusto niya mam makapag-aaral para makaluwas ng biskalisod.
13:00Ang mga stinging bee ay nagtataglay ng lason.
13:05Habang ang mga stingless bees naman ay wala.
13:08Kapag natusok ng stinging bee, posibleng mamula at mamaga ang bala.
13:14Maaari rin makaranas na kirap sa paghinga at mabilis natibok ng puso.
13:18Una mong gagawin, aalisin mo yung tusok na yun.
13:23And we call it the stinger.
13:25Dahil nandun yung venom.
13:27Kung ikaw ay malapit doon sa may halaman, dahon,
13:30takluban mo agad yung sugat na yun.
13:32Yung butas na yun dahil yung bivino meron siyang substance o alarm substance
13:38na maaamoy nung kasama noong tumusok sa'yo.
13:44Isang kolon niyan, di ba? Ang laki-laki.
13:47Kaya susugurin ka noong ibang kasamahan niya.
13:51Sa Alabel Sarangani, makikita ang hile-hile ng mga bahay.
13:56Dito ang inaalagahan at pinaparami ang mga na-rescue na bubuyog.
14:012022 rao nang maging on-call pagdating sa mga bubuyog,
14:07ang beekeeper na si Charles Estopacio.
14:10Ang kanyang misyon,
14:12magparami at mag-rescue umano ng mga bubuyog.
14:15Paano na nag-umpisa yung pagkakahilig mo sa mga bees?
14:19Since bata ako, mahilig lang ako sa mga hayop.
14:21Kahit mga exotic animals.
14:23So isa na ho yung bees na na-curious ako
14:26kung paano naproproduce yung honey.
14:28Sa kanyang tatlong hektare ang dupain,
14:31nag-aalaga siya ng stingless bees.
14:34Pubuksan natin yung ibang mga hibes.
14:36Para makita yung loob kung ano yung pinakaiba.
14:38Magsusuot tayo nito.
14:40Sabi niya, bakit ganun?
14:41Nagsusuot pa sila ng cover.
14:42Stingless nga yung bees.
14:44It's because the bees can go inside the nose and the ears.
14:58Yung munggo-munggo or yung clustered brooding na stingless bees,
15:01ito sila yan.
15:02Mapapatsin niya yung mahiyain talaga.
15:04Mahiyain.
15:05So these are two different species, no?
15:07Yes po.
15:08Iba tambay sa labas ko.
15:09Sa labas nila.
15:10And then they're protecting the hive already.
15:13Yan po yung propolis po.
15:14Ginawa nila sa entrance.
15:16Parang kakaiba yung itsura na you would think kung wala kang kaalam-alam talaga sa pagbububuyo,
15:24you would think na parang ano siya, something dangerous.
15:28Yes.
15:29Wala yung sticker, no?
15:31Talaga.
15:32Wala. Sila lang.
15:33Ayan, very sticky.
15:34So ito po siya.
15:35Oh my God.
15:36Iba-ibari yung itsura.
15:37This is the brood po.
15:39Ito po yung itlog niya.
15:41Ilang saglit pa,
15:43nagpakita sa amin ang kanyang Reyna.
15:46Ayan po yung queen.
15:48Nagpakita ang queen.
15:49Ayoo, yun yung Reyna.
15:50Reyna.
15:51So yan ang,
15:52ummm,
15:53B-queen ng stinglesby po dito.
15:55Akala ko na dadya lang siya sa isang lugar.
15:56May gagala rin pala.
15:57Oo.
15:58So ito po, sample po.
15:59Ayan po.
16:00Is honey pots.
16:01So this is what we called serumen.
16:03So ito na po yung honey.
16:04Dito na yung honey?
16:05Yes.
16:06Subukan natin.
16:07Titikman natin dito.
16:08So yan po,
16:09yung coating niya ho.
16:10Yan yung mispropolis.
16:11Oh.
16:12So we called it serumen po.
16:16Medyo maasim na.
16:17Oho.
16:18Medyo maasim yung ano niya,
16:19yung lasa niya.
16:20Diba?
16:21Ito, sure ka?
16:22I-tryin niya rin po.
16:23Sure ka, 100% wild.
16:25Oh.
16:26Ito sure and pure.
16:27Parang may kalamansi.
16:28Diba?
16:29Parang ganyan yung ano,
16:30parang nagtimpla ka ng matamis na matamis
16:32tapos naga mo ng kalamansi.
16:33Ang mga stingless bees ay walang kakayahan na manusok.
16:37Pero,
16:38kaya umuno nitong mga gat
16:40gamit ang maliliip na panga o mandibals.
16:43It's either mga swertehanta,
16:44makita ang queen,
16:45or ikuan yun natin siya man umano.
16:49Si Charles,
16:50isa raw sa palaging tinatawagan
16:52kapag may naliligaw mo ng bahay
16:54ng buguyog sa mga kabahayan.
16:56Kaya nang mabalitaan na may mahigit
17:01na dalawang dangkal na colony ng buguyog
17:03sa kubo ng residente na si Tatay Leonardo,
17:06agad kaming sumaklolo.
17:09Ang negosyo nyo ay manggahan.
17:11Kasi kapag manggahan,
17:13every now and then,
17:14kailangan nyo mag-spray,
17:15diba,
17:16mga kulisap
17:17para mawala yung pestay,
17:18diba?
17:19In the process,
17:20namamatay yung mga buguyog.
17:22So buti bumabalik sila.
17:24Kung wala nang manggahan,
17:25ispray nang mangga,
17:26bumabalik sila.
17:27Bumabalik talaga sila.
17:30Mga one-year.
17:31Matagal na ko yan si Dito Sir eh.
17:33Minsan mawala
17:34kasi nag-a-spray kami.
17:35Isa yan sa mga kalaban ng mga buguyog,
17:36not just here in your place
17:39but in the rest of the world.
17:41Yung pag-spray ng insecticide,
17:44napaka-importante ng buguyog.
17:46Lalo na sa inyo dito,
17:47flowering trees.
17:49Ito ang kaho na nang beses
17:51na makakapag-rescue ako ng mga buguyog.
17:53Ayun!
17:54Tapos ah!
17:55Ayun oh!
17:56What's the best thing to do?
17:57Kasi tulad ho dito,
17:58kung wala namang nakakastorbo,
18:01okay lang sana ito.
18:02Hayaan mo na lang?
18:03Oo, hayaan na lang.
18:04Pero kasi nga dahil
18:05nirequest din ho nila
18:06na kunin na lang
18:07dahil nga nung naging aware sila
18:08about sa bees,
18:09so naawa sila
18:10kasi nga
18:11pamapepohan sa spray.
18:12Hindi kasi mamamatay sila
18:13sa spray, diba?
18:14Nahanda namin binuksan ang kawayan.
18:18Ayun oh!
18:19Root and honey.
18:21Ayun, yun yung mga babies.
18:24Yes.
18:25Paano natin makaiwanan nila yung babies
18:26pag kinuha mo yung queen?
18:27So ang mangyayari ho nyan,
18:29ang pag-rescue natin,
18:30kukunin natin buo.
18:32Ah!
18:33Tapos ito transfer natin dito sa bamboo.
18:35Sige.
18:40Very delicate lang ang
18:44So these are their babies, no?
18:47Sorry, sorry.
18:49Mapubuhay pa to?
18:50Yes po.
18:52So ito yung mga baby nursery,
18:54ito yung mga imbaka ng pagkahin.
18:57So ayun, makikita ko natin yung orientation.
19:02Susundin lang natin.
19:04So makikita nyo,
19:06pollen ang nasa harapan.
19:08Pollen ng harapan.
19:09Pollen ng harapan.
19:10Ito yung source of protein din nila.
19:15Ang mga nakakolekta namin colony,
19:17pansamantala muna namin iiwanan sa kubo.
19:20Dito ko muna siya ilalagay for the meantime
19:22kasi,
19:23bapit,
19:24bumalik ko yung mga lumabas.
19:26So ito yung entrance nila kanina nilagay dito,
19:29parang tinakpan ata.
19:30So ayan mo siya.
19:31So ilalagay lang natin.
19:35Dahil nga nako-confuse pa sila kung saan.
19:37Kasi dito, established nila.
19:38So dahil bago ito,
19:40mangyayari,
19:41hayaan muna natin sila na makapagsettle dyan.
19:43So bigyan ko muna ng mga at least a day or two.
19:46Then after that,
19:48hintayin na naman maglabi.
19:49Then dadalhin naman.
19:52Matapos ang dalawang araw,
19:53na nakapasok na lahat ang mga bubuyog sa kawayan,
19:57pwede na itong dalhin sa farm.
20:00So yung kwento ng mga bees,
20:01hindi naman kaiba doon sa kwento ng ibang mga wildlife natin.
20:04Dahil sa patuloy na pagliit ng habitat ng ating mga wildlife,
20:09nauuwi sila doon sa lugar na malapit sa tao,
20:12kung saan sila lalong napapahamak.
20:15Napakahalaga ng role na ginagampanan ng mga bubuyog sa buhay natin.
20:20And we cannot afford to lose them.
20:25Maraming salamat sa panonood ng Born to be Wild.
20:28Para sa iba pang kwento tungkol sa ating kalikasan,
20:31magsubscribe na sa GMA Public Affairs YouTube channel.
Comments