00:00Masusing binabantayan.
00:05Kahit mailap, patuloy pa rin na hinahanap.
00:17Wow! Wow!
00:19It's only just a few feet away from us.
00:27Wow!
00:28Saan ka makakita ng ganong klase nga pagdokument ng Visayan Wartipid?
00:35Lalo na't ang kalanglahi sa kanurang Visaya lang nabubuhay.
00:43Ang Visayan Tariktig Hornbill, Negros Bleeding Heart, Visayan Spotted Deer, Rufous Headed Hornbill, at Visayan Wartipid.
00:55Sila ang itinturing, the Negros Big Five.
01:06Ang Bayawan Nature Reserve sa Negros Oriental, isang semi-forested area.
01:12Dito inaaral at sinusubok ang paramihin ng Grupong Talara Foundation, isang non-government organization na nangangalaga sa mga wild animals sa Visayas.
01:23Lalo na ang mga critically endangered na hayop, kabilang na ang Negros Big Five.
01:30Ito yung pinaka-sangtuary ngayon ng mga endangered species natin dito sa Negros.
01:39And i-introduce ko sa inyo yung mga champions natin ng mga Negros Wildlife Endemic.
01:462010 nang simulan ng Grupo Nina Justin na pag-aralan ang Negros Big Five.
01:52Kung di kukumpara sa kilala natin at sura ng baboy, ang Visayan Wartipid ay may maitmin na balinggo.
02:02Mayroon ding warts o umbrok sa muka ang lalaking Wartipid.
02:06Pero tila sineswerte ang grupo ng Talara Foundation dahil nakunan nila ang isang pamilya ng Visayan Wartipid.
02:20Para maparami ang mga baboy at iba panghayop, tinututukan nina Justin ang pangangalaga sa mismong tahanan ng Negros Big Five.
02:29What we did when we came over, when we took over the place is, we replanted certain areas para maging better habitat for the animals in the future.
02:40Ang malawak na observation laboratory, nina Justin may lawak na 300 hectare.
02:47So I see there are also mga enclosures pa rin. Ito yung mga pamisok.
02:52Yes.
02:53Yes.
02:54That's the good thing about dito sa reserve.
02:56Yung animals namin, despite being inductivity for so long, nag-revert back into your basic instincts.
03:06So hindi sila lumalapit sa tao.
03:09Bilang isang veterinaryo, mahalaga sa akin na makita ang mga dalmbuhalang kayot na ito.
03:16Dahil bukod sa pagiging mailap, kakaunti na rin ang kanilang bilang.
03:23Ang dalawang Visayan Spotting Pier, tila nag-aagawan sa kanang teri.
03:35Sinusuwag ang sungay sa isa't isa.
03:39Matira ang matibay.
03:41Samantala, ang Visayan Tarik di Cornbeal na ito, caught on camp sa pagkain ng prutas.
03:56Pero mas mapapalingon ka sa ganda ng guhit nito sa tuka.
04:10Habang ang Rufus Headed Hornbeal tila sumisilip sa kamera.
04:15Sa ganda ng mga hayop na ito, madalas itong nabibiglima para ibenta.
04:27Sa lupa naman, naaktohang naghahabulan ang ground-dwelling birds na Negros Bleeding Heart.
04:38Kirap ito magparami.
04:39Kaya ang makikita sa gubat, mag-asa ang binibigay kina Justine.
04:50Sa aming pag-iikot sa gubat, may nakita kaming mga bakas.
05:00Ito ang wardipig ito.
05:02Ito po daw, ito yung sinyal na auto wardipig.
05:06Ito yung dalasan na ginagigit ang katawan nila.
05:09Pag nangangati sila, parang ganito.
05:12Pag nangangati yung likod ko, parang,
05:14parang tao ginagalan.
05:16Pati yung mata niya ba pumipikit kasi nasasarapan.
05:20That's why trees are very important for the wildlife
05:23kasi kailangan nilang kamutin yung kanilang katawan.
05:29Susubukan namin sundan ang mga bakas.
05:32Ito po yung look na ano, yung wardipig na...
05:36Bakit siya binabangaw?
05:38Look at the, pati magay ito,
05:40kabisadong kabisado ng mga trackers natin.
05:43Parang kanila lang umaga yan.
05:45Kaninang umaga lang.
05:46Ito po yun o.
05:47Oo.
05:48Malambot pa nga.
05:54Sa tulong ng camera trap,
05:56nakukunan at mapag-aaralan muna Justin
05:59ang pag-ugali sa mga mga kalilang.
06:02Taraan nila ito para maghindihan
06:04at may saripa ang populasyon ng Negro Speed 5.
06:08Ito ang tinatawag na feeding station.
06:14At doon ito umano itong dayuhin
06:17ng Visayan spotted deer at Visayan wardipig.
06:20Ang kanilang pwesto sa kainan.
06:24Agawan.
06:25Ang nag-oji sa kainan.
06:30Ang mga paboy.
06:34Ang mga paboy.
06:44Bahay makapal at magaspang na panibo
06:47ang Visayan wardipig.
06:49Kapansin-pansin rin ang kailangan
06:51ang silang magkulis na panib.
06:56Ang lalaking Visayan wardipig.
06:58Maporma.
07:00Dahil ang malamohok style na buhok nito,
07:03gumatayo raw tuwing mating season
07:05o panahon ng pagpaparami.
07:08Paraan nila ito para maipakita
07:10na dominante sila sa ibang lalaking baboy.
07:13Pero hindi raw lahat ng Visayan wardipig ay mailap.
07:21Ibahin niyo raw ito si Anna Kim.
07:23Isa ito sa pinag-aaralan ng mga eksperto.
07:26At kalaunan ay natuto ng makisalamuhan sa mga tao.
07:35Good boy.
07:36Good boy.
07:37Good boy.
07:38Oh, can you show me your belly?
07:40Ha?
07:41Pakita mo may belly mo?
07:42Uy, yung mata niya wala pa kahamo.
07:48Slow mo.
07:51Slow mo siya.
07:52Here's your belly rub, ha?
07:54You like that?
07:55You like that, little boy?
07:57Dahil loktural o mas aktibo sa gabi
07:59ang mga Visayan wardipig,
08:02naatay namin magdilim bago ituloy ang pagsunod sa mga pakas.
08:08Hanggang sa...
08:09May lumapit sa kubo at tila naghahanap ng pagkain.
08:14Omnivore ang Visayan wardipig.
08:19Kaya, pangkadahon o karnit ay nitong kainin.
08:29Okay, so...
08:30nang-relax na itong binabantay natin.
08:32Umupula siya doon.
08:35Ang ginawa niya is...
08:37gagukay-ukay mula siya gamit yung muso niya.
08:40That's why...
08:41wild boars have this long snout.
08:43Is because they use it to search for food.
08:46Ayan o.
08:48Became comfortable already in that position.
08:56Inalaw niya tayo na i-document siya.
09:00Dati, hindi pa kilala itong mga archive na ito, no?
09:03Pero ngayon, dahil sa mga work
09:07ng mga founding members
09:09nitong nangangalaga sa Big Five,
09:13eh, mas lalo natin naiintindihan
09:16dahil sa patuloy na pag-aaral ng mga researchers.
09:19Sa lumilit na tahanan ng buhay ilang,
09:23pwesto at pagkain ang kailang pinag-aagawan.
09:32At ang pagkakaroon ng mga hayop
09:34na pinatawang na Big Five sa isang lugar.
09:38Isang indikasyon kung gaano kahalaga ang ating kagubatan.
09:42Maraming salamat sa panunood ng Born to be Wild.
09:45Para sa iba pang kwento tungkol sa ating kalikasan,
09:50mag-subscribe na sa JMA Public Affairs YouTube channel.
Comments