00:01The Nahuayah is the main group of people who have been living in the past.
00:10And even a lot of people who have been living in the past,
00:15they are still living in the past.
00:22Sa Pilipinas, may isang uri ng nahuayah na sinisikap na sagipin at paramihin.
00:32Sila ang mga bukarot.
00:37Sa San Mariano, Isabela, nakuna ng aming programa sa kauna-unahang pagkakataon,
00:45ang pagkakapisa ng iklog ng Philippine Crocodile o bukarot.
00:51Hindi pa man ito napipisa, problema na ang namimesting mga langgam.
01:00Kaya isinama namin si Dave General, isang eksperto ng langgam para mag-imbestiga.
01:07Alvin, may problema daw kayo ngayon sa mga itlog ngayon?
01:12Oo, Doc. Meron kasi parang inaatake na naman eh ng mga ant.
01:18Inabutan namin ang bantay-sangtuaryo ng Mabuaya Foundation na si Alvin.
01:24Binabantayan niya ang bugad ng mga buhaya para hindi atakihin ng mga langgam.
01:30First time natin maakita talaga ng nest ng crocodile sa Wilds or Dave.
01:36Ito, actual na ito yung problema nila.
01:39Anong klase mga langgam kaya itong mga ito?
01:42Ang tawag dyan, Serenopsis geminata.
01:45Mga tropical fire ants.
01:47Ito ba yung pag nag-blister-blister yung mga kagat nila kasi sobrang kate?
01:54Magpapantal talaga sa ang tao kung na-sting niya.
01:58Pero ang crocodile nasa loob na shell, kaya nilang patayin.
02:03Dahil dudumugi nila yung helpless na crocodile.
02:06Hindi na makakalabas.
02:09Carnivorous ang mga tropical fire ants.
02:12Kahit patayin na kauri ay kinakain nila.
02:16Hindi yung native sa Philippines, introduced yun, saka invasive.
02:20Galing yun sa Caribbean, accidentally nadala dito ng mga kastila pa.
02:24Sa ilalim ng lupa, gumagawa ang mga langgam ng daan para makalapit sa mga itlog ng bukarot.
02:32May venom ang mga langgam na ito at kayang tumatay ng kanilang kalaban.
02:38Sa panahon ng pagbiksa ng mga itlog ng bukarot, bantay sarado si Alvin sa pugad.
02:44Dapat kasi nakabaliktad siya eh. Dapat tutulungan talaga.
02:48Talagang nahihirapan siya kasi nakabaliktad eh.
02:52Slowly, I'm peeling off the hard shell para makalabas siya.
03:04Ito ang unang sulya.
03:06Ito ang tatang di parang segundo.
03:12This is so amazing! Oh my god!
03:15First time na nakapagdokument tayo ng actual hatching sa baby croc.
03:23Pubuti na lang eh, napansin nyo na hindi ka-hatch na siya.
03:29Kasi after how many hours nito, pag hindi pa nakalabas ito, masasofocate na ito.
03:41Kaliwanag sa amin ni Dave, ang mapulang likido na lumalabas sa itlog ng bukarot ay nagiging kaakit-akit sa mga
03:49tropical fire ants.
03:52Sipo na yan, albumen yan. Masustansya yan.
03:55Yung amoy niyan, hinahanap ng mga langgam.
03:58Yung malansang efekto ano?
04:00Ngayon, pag hindi siya makalabas agad, ito ang magiging pain para ang mga langgam lumapit, tapos magtatawag pa sila.
04:08Maaring mangyari, yung hatchling, hindi pa makalabas ng shell, pinatay na ng mga langgam kasi may sinasaksak silang venos.
04:18Mabuti na lang at nakakulungan ang baby bukarot.
04:22Dahil kung pababayaan ay maaari siyang atakihin ng fire ants.
04:27Kinabukasan, binalikan namin ang natitira pang mga iklog.
04:31Ayan, close me.
04:33Ayan o, may egg na.
04:36Ay, what's that? May ilanggam na.
04:39Ayan o, may ilanggam na.
04:40Ayan o, may ilanggam na. Nako.
04:41Ito na yung sitwasyon na minokomplain nila,
04:44na ang mga ants ay pumapasok na sa mga eggs nila, no?
04:50Doon sa nest nila.
04:51Kung hindi maagapan ang sitwasyon, posibleng mamatay ang mga baby bukarot.
04:57Mailayo natin itong eggs sa nest na ilipat sa isang safe na container na hindi siya wala lang.
05:05Nung nag-iisip nga kami, yung buong team doon kasama yung Mabuaya Foundation eh,
05:13the only way to save them is to take them out in that area kasi nandun na yung mga fire
05:20ants eh.
05:21Ang kasiro lang ito ang magsisilbing pansamantalang incubator ng mga iklog.
05:26Ang gagawin mo natin, isterilize mo natin yung pupa dahil meron itong mga mikrobyo, may mga fungus, may langgam.
05:34So, gagawin natin yung initi mo natin.
05:37Papanamigin ang pupa, saka pwedeng inunipat ang mga nasigip na itlog ng bukarot.
05:43Habang tumatagal, tumitindi ang aming pananabi sa pagkapisa ng mga itlog.
05:50Ang problema ng mga ekspertong nangangalaga ng mga feed, crocodile o bukarot ay ang kalaban itong mga invasive species fire
05:59ants.
06:00Kaya, inabuti namin gumawa ng pansamantalang incubator para sa mga ito.
06:06Ilang saglit pa.
06:08Kumakit na ako doon sa taas at pag-check ko doon sa mga eggs.
06:12Kaya, wala pangilang minuto, nag-emerge na sila, nag-hatch na out of the eggs.
06:22Ito yung umbilical cord nila.
06:24Kailangan natin paghira ng septic.
06:33May tatipang natin ka, hindi pa natin isa.
06:39Maya-maya pa.
06:44We're witnessing two eggs hatching in the right before our eyes.
06:51Minute pa, second per second, minute per minute, they nirecord ko yung mga activities while they're hatching.
07:12Tadalhin sa rearing station ang mga bukarot para absorbahan at talagahin.
07:18Kapag malakas lang ito, isa sila ibabalik sa wild.
07:27Samantala, isang higanting Philippine freshwater crocodile o bukarot naman ang nasagip sa Valenzuela, Mayo ngayong taon.
07:3670 kilo ang bigat ito, nasa may hit-pitong talagbakan ng haba.
07:43Ginala ang bukarot sa Wildlife Rescue Center kung saan ito sumailalim ng masusing pagsusuri at rehabilitasyon.
07:51Most likely po, hindi na po natin makikita ang mga gantong hayo po sa gano'ng area po.
07:56Pwede po kasing hindi natin masabi, pwedeng may nagdala po or may nag-alaga po.
08:01Pan-arrival po sa amin, sinekap po natin siya, which is overweight talaga siya.
08:06Possible kasi kung ano-ano nalang pinapakain po sa kanya.
08:10Generally, in good health naman po.
08:12Dito po, i-rehabilitate natin.
08:14Siguro, papupayatin natin ng konti para kaya nang makabalik sa wild po.
08:18Malaki ang patroon na tinatagdaman ang mga potakarot sa wild.
08:23Sila ang nagkokontrol ng populasyon ng mas malingit pang mga hayo.
08:28Kaya may hit-pitong pinaprotektahan sa igaling ng Republic Act 9147
08:33o Wildlife Resources Conservation and Protection Act of 2001
08:38kung saan dinagbabawal ang pagpuhuli, pagpatay, at inigal na pagkuhan ng mga potaktadong wildlife species.
08:45Maraming salamat sa panonood ng Born to be Wild.
08:49Para sa iba pang kwento tungkol sa ating kalikasan,
08:53mag-subscribe na sa JMA Public Affairs YouTube channel.
Comments