00:00Sa kabundukan ng katanwanis,
00:05may mga nagkukubling kalaban daw na mga magsasaka.
00:10Pinamumugaran daw kasi ito ng iba't ibang ahas.
00:19Kaya ang ilang magsasaka tila napapalaban,
00:24lalo na't kapag natuklaw.
00:27Apektado raw maging ang kanilang kabuhayan.
00:31Tinagaan niya sa leeg. Uy, grabe, may magot sila. Dinangaw na siya.
00:36Oh my God!
00:46Ang katanwanis mayaman sa iba't ibang buhay ilang.
00:51Sa pag-aaral ng ilang biologist sa kanilang lugar,
00:55aabot daw ng higit dalumpung species o uri ng ahas ang matatagpuan sa isla.
01:04Sa taniman ng abaka,
01:06ang mga ahas madalas pag-alagalad dahil sa dami ng pwedeng makain sa bundok.
01:12It's been a while since Born has done a shoot na talagang grabe yung trekking.
01:19Nasa 400 plus elevation na tayo.
01:21That's about one mile.
01:24We still have more than two hours to go.
01:29Halos nasa tuktok na tayo ng bundok.
01:32And this mountain remains to be preserved.
01:37Pakay naming makunan at maidokumento ang iba't ibang ahas sa isla.
01:42Sa ilap nito, inabot na kami ng tatlong oras paakit ng bundok.
01:48Lahat ng mga ahas pahirap.
01:50Makita lang yung mga ahas dito sa katanwanis.
01:52Maya maya pa, isang Draco o Flying Lizard ang aming nakita.
02:00Oh yes!
02:01Ito yung tinatawag na Draco, no?
02:03Ito yung ah Flying Lizard or Gliding.
02:06And ah, in every place in ano, in the Philippines,
02:12magkakaiba itong mga Draco na ito.
02:14And ah, ito yung patagium niya na tinatawag.
02:18Ito yung sinestretch niya pag lumilipad siya.
02:22Ang color nito, yellowish.
02:25Some can be orange.
02:27Mga iba, ah, mapula.
02:31Green.
02:32Pero ito, madilaw.
02:34Ano ka this, oh?
02:36Yung mukha niya parang, parang dinosaur, oh?
02:41Ang mga Draco o Flying Lizard,
02:43kayang lumaki ng walong pulgada
02:46o kasing haba ng isang litrong bote.
02:49Yung tail niya ang haba.
02:50Ginagamit niya yan para ma-navigate na.
02:55Kapansin-pansin, nabuntis ang hawak kong Draco.
03:00May egg siya.
03:01Wow, it's gravid.
03:02Hindi mo yung itlog niya.
03:04Agad ko rin ibinalik ito sa puno.
03:09Sa aming paglalakad,
03:11nakasalubong ko ang isang magsasakang si Tatay Anselmo.
03:15Hindi niya tunay na pangalan.
03:18Namimili ako.
03:19Kung taplumbuan ako,
03:21pag-trabaho, papatayin ko yung aking.
03:24Pag nabulok yung spit,
03:25wala na.
03:27Kulay green ba?
03:28Or brown?
03:29Brown siya na may tim.
03:30Kanina nyo lang napatay?
03:31Hindi kahapon.
03:32Bilang isang veterinaryo o doktor ng mga hayop,
03:36nakakalungkot na malaman na may ahas na tinaga at namatay.
03:41Pero hindi ko rin maiwasang mangamba.
03:45Lalo na't kapag natuklaw ng ahas ang mga magsasaka.
03:49Kabuhayan naman nila ang maapek.
03:52Sa paghanap ng iba't ibang uri ng ahas,
03:59narating na namin ang tuktok ng mundok kung saan o mano ito makikita.
04:05Dahil mainit sa taniman ng abaka,
04:09nakatutulong ito para mabalanse ang temperatura ng katawan ng mga ahas.
04:17Isang bronzeback snake ang aming nakasalubong.
04:21So ito, haabutin ko siya.
04:27I got you!
04:28Wow!
04:29Ang ganda!
04:30Kita mo yung mga bluish scales sa gilid ng katawan.
04:35Aqua blue, tapos green na green yung kanyang belly.
04:39Kita mo yung colors niya no?
04:40Every time nasa stretch yung kanyang balat,
04:42makikita mo yung pagka bluish na nagtatago in between the scales.
04:48And look at those slender.
04:50Neck.
04:52Non-venomous o walang kamandag ang bronzeback snake.
04:56Pero, kapag natuklaw nito, maaaring mamaga ang balat.
05:02Napakagandang ahas nitong bronzeback.
05:04Kaya siya tinawag na bronzeback o.
05:06Kaya ano, parang tanso.
05:08Time to let you go.
05:10Madalas raw, nakakita ng ahas ang mga magsasaka tuwing tag-init sa mga sanga ng abaka.
05:18Agad naming hinanap ang tinagang ahas.
05:22Oh my God, ang laki.
05:24Tama nga si Kuya.
05:25Brown nga siya o.
05:28Medyo may amoy na na konti.
05:29May mga beetles na.
05:30Look at this.
05:31Medyo malaki-laki din itong viper na ito.
05:35Nakilala ko siyang viper dahil sa ulo.
05:40Isang Philippine peat viper o dupong ang napatay na ahas.
05:45Taman-taman yung sinabi ng Kuya.
05:48Tinagaan niya sa leeg.
05:50Pero ang ganda sana nito.
05:51Medyo orange-orange na dilawang kulay.
05:55Kahit patay na ito.
05:56Ang kamandag nito.
05:57Grabe.
05:58Uy, grabe.
05:59May maggots na!
06:00Dinangaw na siya.
06:04Oh my gosh!
06:06That is the way
06:08organic matter decomposes in the wild.
06:13Itong mga maggots na yan ang mag-de-decompose niyan.
06:16Mapapakinabangan siya.
06:18Ayun yung fangs niyo.
06:19Balina.
06:20Pero yung mga maggots,
06:22kaya nila.
06:23Parang walang epekto sa kanila yung venom nitong viper na ito.
06:27Kasi patuloy nilang dinidecompose eh.
06:30So, amazing ha?
06:32Kahit wala ng buhay,
06:34hindi ko maiwasang mamangha sa ganda ng dupong na ito.
06:38Ganda ng kulay.
06:39May blue.
06:40May blue pa sana oh.
06:43Blue.
06:45Yellow.
06:46Orange.
06:47Putulang ulo.
06:49Poor viper.
06:53Highly venomous ang Philippine pit viper o dupong.
06:57Necrotic o posibleng mabulok ang bahagi ng katawan ng tao na natuklaw nito.
07:05Tama ang suspetsahan ni Tatay Anselmo na maaaring mangyari sa kanya
07:10o oras na matuklaw siya nito.
07:12Hindi mo masisisi yung farmer kasi yung kulay pa naman niya, kulay ito yung abaka.
07:21So mukhang nagbiblend pa siya oh.
07:23Ito mo.
07:24Yung kulay ng abaka at yung kulay ng tiyanya.
07:27Kapag natuklaw ng ahas,
07:29ugasan ang sugat at pumunta agad sa pinakmalapit na ospital.
07:35Dahil madilim ang paligid,
07:38napagpasyahan ng aming grupo na bumaba na nambundok
07:42hanggang sa isang buhay na pit viper ang aming nakita.
07:47Ayan oh.
07:48Nagbiblend siya sa dahon ng abaka.
07:51What a beautiful viper.
07:53Nakita mo yung mga stripes-stripes niya.
07:56Fantastic.
07:57Saan ka makakita?
07:59Kadami ng mga ahas dito.
08:00Dito worth it yung pagod namin.
08:02Come here my friend.
08:04Look at this viper ano.
08:07Not a single aggression.
08:10Kasi hindi naman ako kasama sa menu.
08:15Ang kakainin niya.
08:16Ang mga kinakain nito.
08:18Mga small reptiles.
08:19Bata pa ito.
08:21Lalaki pa ito.
08:22So I'm just enjoying them.
08:24Because I know that I can handle them the right way.
08:27Alright.
08:28Bye bye.
08:32Sa bigat ng trabaho ng mga magsasaka.
08:39Dagdag pa sakit daw kung sila ay matutuklaw.
08:43Sa panahon nasa iisang komunidad ang mga ahas at tao.
08:48Paano nga ba mahiwasan na malagay sa panganib ang buhay ng bawat isa?
08:53Ang mga ahas ay predator o kumakain ng mga daga, insekto at iba pang hayop na maaaring maging peste sa mga pananim.
09:05Sa lugar kung saan sagana ang buhay ilang at pinagkukunan ng kabuhayan.
09:12Dapat maintindihan ang kahalaga ng bawat isa para mapanatiling mayaman ang lugar na kanilang ginagalawan.
09:20Maraming salamat sa panunood ng Born to be Wild.
09:34Para sa iba pang kwento tungkol sa ating kalikasan, magsubscribe na sa JMA Public Affairs YouTube channel.
Comments