00:00Beach Ready?
00:10Kapag-usap ang island hopping at ang pisao sa dagat.
00:18Isa sa top destination ng bansa, ang napakagandang isla ng Palawan.
00:23Napapalibutan man ito ng tubig, tubig din ang problema sa mas maliit pa nitong isla at kabundukan.
00:37Dahil ang inuming tubig, pahirapan sa pagpatak.
00:40Sa ilang lugar, pagragasahan naman ang tubig ang problema tuwing may kaunting pagulan.
00:55Hindi lang tao ang apektado.
01:00Pati na rin ang mga natatanging hayop na sa Palawan kadalasa magkikita.
01:10Ang punot-dulo at solusyon sa problema, sana mapakinggan ng mga tumatakbong opisyal.
01:20Hindi lang sa Palawan kundi sa bawat isla ng ating bansa.
01:24Sa hilagang bahagi ng Palawan, ang isla ng linapakan, pahirapan daw sa pag-igib ng inuming tubig.
01:42Isa sa mga problema talaga kapag nakatira ka sa isla is water supply.
01:48Dito sa isla na ito, may isang water source.
01:50Bigbit yung mga dalang nilang mga timba at saka ipunan ng tubig para kumuha na doon.
01:55Pero since malayo, nagpagawa na lang sila ng paraan para hindi na sila kailangan umakyat pa doon sa taas.
02:03Dito na lang sila pipila.
02:05Sa mahigit isang daang pamilyang nakatira sa barangay ng Dikabaitot sa Linapakan, Palawan,
02:10halos siyamnapong porsyento ng mga ito ang nakaasa sa rasyon ng tubig.
02:17Kita mo yung patak ng tubig, o?
02:22Kung bandang huli talaga yung timba mo, it will take hours and hours on end.
02:27Bisa, numaabot pa daw ng madaling araw para mapuno yung mga lalagyan ng tubig na kagaya nito.
02:33Tuwing taginit, halos maubos daw ang pinagkukunan nila ng tubig.
02:41Ayon sa kapitan ng barangay Dikabaitot na si Oscar Abrera.
02:44Ayan po yung tungkol po sa tubig namin, matagal na talagang ganyan ang sistema ng tubig.
02:51Mahirap talaga yung tubig namin pagka-tag init.
02:58Ang mga residente, maging ang ilang ibon, hindi magkamayo sa tuwing may pila sa inuming tubig.
03:07Ang kalapati, iniisa-isa pa ang lalagyan ng tubig sa pagkasang may mainom.
03:13Sa Pilipinas, nasa 40 milyong Pilipino ang walang akses sa malinis na inuming tubig
03:22ayos sa Department of Environment and Natural Resources.
03:30May mga isla pa rin na pahirapan sa pagkuhan ng tubig.
03:34Gano'n ba talaga kahirap yung supply ng tubig dito sa inyo?
03:45Pag tag-init, ayan, kita na natin.
03:50Ganyan lang talaga yung lakas ng tubig.
03:52Sa buong maghapon, kung minsan mahirapan pa yung mga tao magigive dyan,
03:56sa gabi pa, inabot pa sila ng gabi.
03:59Sa tanking ito rin sila kumukuha ng inuming tubig.
04:03Kung hindi mapakuluan ang tubig, maaaring makakuha ng sakit dito gaya ng diarrhea at cholera.
04:13Hindi naman kasi filtered water itong mga ito.
04:15Madaming factors, elements will play in.
04:19Kung nadumihan siya doon, lahat sila apektado.
04:22Kailangan pa rin nila itong iprocess, pakuluan,
04:25para mamatay yung mga organisms that are in the water.
04:29Meron daw nilagay na water desalination ang lugar na gobyerno sa isla.
04:34Kung saan, tinatanggal nito ang asin mula sa inigib na tubig dagat para gawing inumin.
04:41Nag-conceptualize kami kung paano nga ba talaga mabibigyan ng potable water yung bawat residente,
04:47be it populated or not, urban or rural.
04:50So the very applicable for them with that conditions is talagang reverse osmosis.
04:55Kasi alam naman natin yung salt water or yung seawater is very abundant.
04:59Andiyan dyan lang siya, napapalibutan tayo.
05:01And hindi na uubos.
05:02Meron naman kayo desalination dito.
05:04Anong problema natin yan?
05:05Yan po kasi siya, ang nangyari dyan.
05:08Dati, nagpakabit yung mga tao.
05:11Tapos, nung malaman ng mga tao na grabing lakas yung palo sa puntador,
05:19mag-isang linggo pa lang, halos isang libo na yung bill nila.
05:22Ah, gano'n?
05:23Kaya nagtigilan sila, sobrang mahal na.
05:28Ang laki na ang babayaran.
05:30Sa halagang isang libo hanggang dalawang libo kada linggo,
05:34kahit mahal, may dalawampu't apat na residente na sumubok para rin dito.
05:39Paliwanag ng Palawan Council for Sustainable Development,
05:45may solusyon sa kawala ng sapat na inumin tubig
05:48sa Barangay de Cabaitot sa Linapakan, Palawan.
05:52Meron kaming mga studies na pwede naman pumasok
05:58ang National Water Resources Board.
06:00And maybe after elections, pag hindi na busy ang kapitolyo,
06:05we might talk to them also.
06:07About water impoundment base or ponds,
06:10mga artificial lagoons,
06:12ang gagawin mong catchment for drinking water
06:16and for household use.
06:19Usually, in areas where there is scarce water,
06:21there is also poor sanitation and poor water treatment.
06:24Kung kakulungan ng tubig ang problema sa isla,
06:28sa halilagang Palawan,
06:31ang katimugang bahagi naman nito,
06:33kaunting ulan lang,
06:34umaapaw at rumaragasana ang tubig.
06:40Doong Pebrero ngayong taon lang,
06:42binaha ang bayo ng Brooks Point.
06:44Yan po, nakikitaan niyo po, yan.
06:47CD na rin po yan.
06:49At doon naman po,
06:51yung mga hayop nila.
06:54Ang kanilang kalsada,
06:56gusto lang nagiging ilog na tulay kalawang.
07:02Tinatayang,
07:03higit sa 7,000 pamilya
07:05ang naapektuhan ng baha.
07:08Hinalaan ng grupo ni Victor
07:11mula sa sangguniang bayan ng Brooks Point,
07:13latak o mano ito ng mina.
07:16Ang epekto ng mailing sa Brooks Point
07:18ay malawak.
07:20Pero yung pong pagkakaroon ng baha
07:23ay naipon kasi yung tubig ulan.
07:27Doon sa mine pit nila,
07:29pumunta sa mga tributare,
07:31sa mga ilog,
07:31at napunta sa mga taniman ng mga tao.
07:34At hindi lang sa taniman ng mga tao,
07:36napunta ito sa ilog
07:38at sa bahagi ng ilang karagatan
07:41sa barangay Mambalot at Maasin.
07:43Ito ang kasalukoyang sitwasyon
07:46ng Uranga Bridge.
07:49Sa kuha ni Jason,
07:50bumura sa tulay
07:51ang mga sanga at halaman.
07:53Sa paghupa naman ng baha,
07:55nabalot ng putik na kulay kalawang
07:58ang mga kalsada at kabahayan.
08:01Tinatayang mahigit sa 2,000 ektarya
08:05ang namina sa kabundukan ng Brooks Point.
08:08Pero hindi pa masukat
08:09ng lokal na pamahalahan
08:11ng nasabing lugar
08:12ang lawak ng nasira dito.
08:16Kakaiba talagang pagulan,
08:18pero hindi lamang ito
08:19ang main factor.
08:21Sabi natin,
08:22contributing factor ang climate change.
08:25Meron talagang pagkakaiba
08:26sa klima natin
08:27itong nakaraan na 10 taon.
08:30Ngayon,
08:30ang lumalabas kasi,
08:31maraming changes
08:32sa forest cover natin.
08:34In total,
08:35sa Brooks Point alone,
08:36ang 2023 data natin
08:38is that we lost 4,000 hectares.
08:41E dati,
08:42yan yung nag-absorb
08:44ng tubig natin
08:45sa Brooks Point.
08:47May epekto rin daw
08:48sa buhay ilang
08:49ang mga lawakang pagbaha.
08:51So, nung naganto na nga
08:52na sunod-sunod yung pagbaha,
08:54yan din yung na-associate
08:55ng mga locals,
08:56lalo na dun sa mga mismo
08:57nakaka-experience
08:58na makita sila,
09:00na biglang dumalas
09:01o yung pagpapakita
09:03ng mga buhayan
09:04dun sa karagatan
09:05at sa mga ilok.
09:07Hindi sila kagaya noon,
09:08natahimik lang dyan
09:09sa looban.
09:11Ano man ang pinagmula
09:12ng problema sa tubig,
09:14inumin man o pagbaha,
09:16malinaw na kailangan
09:17ng solusyon.
09:18These are things
09:19that we need to address.
09:20And that's where
09:21the LGU comes.
09:22That's where PCSD will come.
09:23That's where DNR will come.
09:25And that's where
09:26the national government
09:27should come.
09:27All together,
09:29whole of government approach,
09:30come up with package solutions
09:32based on science,
09:34based on studies.
09:45Maraming salamat
09:47sa panonood ng Born to be Wild.
09:48Para sa iba pang kwento
09:50tungkol sa ating kalikasan,
09:51mag-subscribe na
09:53sa GMA Public Affairs
09:54YouTube channel.
Comments