00:04Tila at unha po ang mga libon na dumayo dito sa isla ng Olanggo sa Cebu.
00:13Kaya sino ba naman ang hindi mapapagod?
00:171000,000 km lang naman ang kanilang nilipad mula Alaska at Siberia.
00:25Si Burau ang binabalik-balikan nilang pahinahan o beatstop bago nilang muling libutin ang mundo.
00:38May mga ibon rin na dito lang sa probinsya nilang piniling manatilip.
00:48Ang lapit lang o.
00:52Ayun o.
00:55Wow!
00:57O, nandiyan o.
00:58Oh, lapit.
00:59Ngayon, nandiyan.
01:00Ah, nandiyan.
01:01Sige, tawagin mo.
01:06Ang ruta na kanilang nilipad, isa sa pinakamahalagang ruta sa mundo.
01:23Migratory birds ang tawag sa mga dayong ibon sa Pilipinas.
01:29Sa iyong papawid, grupo-grupo sila kung dumating.
01:36Mula sa malalamig na bansa, sama-sama silang lumilipad ng halos 20,000 km para manating ang New Zealand at
01:46Australia upang makaiwas sila sa taglamig.
01:52Tuwing low tide, mistulang paraiso ang isla ng ulanggo sa Cebu sa dami ng mga ibon.
02:02Sa gintna ng kanilang paglalakbay, dito nila napiling magpahinga at bumawi ng lakas.
02:15Ano bang kinakain ng mga ito?
02:17Tarabihan.
02:18Ah, crabs, malilit na crabs.
02:20Kung yung malilit na isla, nandiyan.
02:22Huwag dami sa pagkain dito, sir.
02:23Kaya, isa to sa stopover station.
02:26Mula Alaska at Siberia, isang ruddy turnstone ang aming naispatan.
02:35Tinatanaw ang dalawang fiddler crabs at nagtatagisan ng lakas.
02:42Maya-maya pa, naging target na nito ang isang fiddler crab.
02:59Nagsisilbi itong refueling station sa mga naitalang major global flyway o malainvisible na ruta ng mga ibon sa kalamitan.
03:10Dahilan para maging kauna-unang Ramstar Wetland of international importance sa Pilipinas noong 1994.
03:22Napaka-importante pala ng Pilipinas para sa mga birds na ito.
03:26So, ibig sabihin yung may ibang countries concerned din sila sa atin.
03:30Pag hindi natin protect itong ulanggo na ito,
03:34malamang itong mga birds na ito might not be able to reach to their destination and vice versa.
03:41Aabot sa siyam na punguli ng migratory bird,
03:45ang dumarayo rito mula Nobyembre hanggang Febrero.
03:51Ang huling kagubatan ng lugas sa Alcoy Cebu.
03:58Mapakinggan ang huni ng mga ibon na halos isang dekada ng hindi naririnig.
04:12Target lang mga silayan ang bilugang ibon, may maitim at asul na kulay ng pakpak.
04:21Slide 9
04:22According to Kuya Pedro,
04:24we've reached the territory of the siloy or the black shama.
04:27Kuya Pedro, itong lugar na ito,
04:30paano nyo nalaman na ito yung territoryo ng black shama?
04:33We have been assisting with the DNR. Every quarter, we have been working here.
04:47We were together with Pedro.
04:53A few minutes left.
04:56Oh, it's too late.
04:57It's too late.
04:58It's too late.
04:59It's too late.
05:00I'm not sure.
05:01Bye, bye.
05:03Ayan.
05:03Ito.
05:04Ito?
05:04Kita mo, Doc?
05:05Ayan, yung malating puno.
05:07Ayan, sa likod.
05:08Ginagayin niya lang yung sipol ng Black Shama.
05:11Wow!
05:12We still have this very little chance of luck.
05:18Yes, we have the Black Shama in action.
05:22Ayan.
05:25Wow!
05:36Isang rare songbird ang Siloy at sa Sibulang ito matatakpuan.
05:44Minsan nang napasama sa lista ng endangered species ang Black Shama o Siloy dahil sa kultin bilang ito sa wild.
05:54Pero dahil sa pangalaga ng mga lokal sa natitirang libat sa kanilang kompinsya,
06:02unti-unting dumami ang bilang ng Siloy sa Sibulang at napalitan ang estado nito sa list concern.
06:16Ang lapit lang o. Wow! Kayang-kaya akong kuha na ng video and photo. Wow!
06:25Kitang-kita yung pagka-itim niya tapos medyo blue dito sa leeg.
06:30Dati walang nagprotectar sa kanila, hinahunt sila.
06:34Almost 20 years na ang mga lokal dito sa Alcoy is nagprotect na sa kanila.
06:40Dumadami na sila.
06:43Naghanap kami ng mga tao para i-train namin sa Wildlife ID.
06:48Nagising ang mga tao dito sa nuga sa Alcoy.
06:52Yun doon nang nalaman namin ang mga kamalian na ginagawa namin.
07:02Pag-sapit ng dilim.
07:05Ang mga ibon na natatangin lang sa silong nakikita.
07:09Dila nagpaparamdam sa aming pag-usita.
07:14Ang marinig na may pumapag-aspa sa gubat.
07:17Ano na'y mga nilalang nabantay ng kadiliman.
07:21Pero kapag nasa layan, mabibighani ka sa ganda ng bilugan na sibung bubuk owl.
07:30Sa kanyang pagtingin,
07:33pangdidilatan ka ng matingkad na dilaw nitong mga mata.
07:46Ito ang pinakmalaking uri ng Philippine hawk owl na kayang mabot ng siyam hanggang sampung pulgada.
07:58Again, I'm excited dahil pandemic itong ibon na ito.
08:05Kaya maya pa, isang sibung bubuk pa ang nagpakita sa amin.
08:13Bukhang hindi ito maabala.
08:15At seryoso sa kanyang pwesto.
08:21Ayon naman pala, dumudumi ang sibung bubuk.
08:29Uy! Ayon! Lumipat!
08:33Mas malinaw dito.
08:35Kuhang-kuha yung pwesto niya.
08:38Nakasign ito.
08:39Maliban sa matingkad at bilugang mata nito,
08:43mapapansin din ang hugisvi na mga kilay nito.
08:49Taong 2014, nang maging endangered ang sibububuk.
08:57Yung nagisnan ko, yung paama ko, yun ang ginagawa niya.
09:02May ano kami lambat, kaming mga sira na lambat.
09:05Yun, mahuhuli sila noon.
09:07Pinakata yun sa mga...
09:08Ibigay ko sa mga tao yung kumain.
09:13At tapos ang lapintang taon,
09:16naiangat na sa vulnerable ang estado nito
09:20sa International Union for Conservation of Nature,
09:24Red List of Threatened Species.
09:31Isa ang dating hunter na si Pedro,
09:34na tumulong upang bantayan
09:35at hindi na muling-hulihin ang mga sibububuk.
09:39May study kami noon.
09:42Tinitchick namin kung saan siya ang tirahan nila.
09:45May people's organization naman dito.
09:48Kung sumali ako,
09:50ginukuha kami nila
09:51para mahimong pareswar din.
09:54Saan man sila nagbumulang
09:56o likas man sa Pilipinas sila matatagpuan,
10:00ang mga ibon,
10:02patuloy na babalik at darami,
10:05kung may sapat itong pagkain
10:07at mga taong
10:09nagpapanatiling pangalagaan
10:12ang kanilang tirahan.
10:21Maraming salamat sa panunood ng Born to be Wild.
10:24Para sa iba pang kwento tungkol sa ating kalikasan,
10:27mag-subscribe na
10:29sa GMA Public Affairs YouTube channel.
10:32Agunging SP control
10:32Seha kon supercomputer
10:33se ituca na n Riot
