00:00Merhabalar, ben Dr. Mert Kökalp, deniz biyoloğuyum, araştırmacı yazarım ve belgeselciyim.
00:13Bugünkü sorumuz gelsin.
00:16Balık alırken nelere dikkat edilmeli?
00:18Siz isterseniz endüstriyel avcı olun, isterseniz siz geleneksel avcı olun, isterseniz olta avcısı olun, isterseniz zıpkıncı olun, isterseniz sepetle avlanın, ne yaparsanız yapın.
00:33Bir balık alıyorsunuz, bir deniz ürünü çıkartıyorsunuz, su altından, denizin içerisinden sorumlu bir şekilde avlanmanız gerekiyor.
00:41Eğer bunu yapmıyorsanız o zaman sorumsuz bir avcısınız demektir.
00:45Bunu nasıl tüketiciye getiririz?
00:47Siz de tüketicisiniz, restorana geldiniz.
00:50Restoranda ufak balığı, illegal balığı, kaçak yollarla avlanmış balığı tanıyabilirseniz, zıpkınla vurulmaması gereken balığı, yanlış dönemde çıkartılmış balığı veya deniz ürününü, işte şu kadarlık karavide yiyorsunuz mesela çıkarttınız.
01:07Şöyle istakoz yiyorsunuz, minnacık yengeç yiyorsunuz, şu kadar şu kadar karatesler yiyorsunuz belli türe baktığınız zaman.
01:14İşte bir geliyor, dülger balığı.
01:16Normalde böyle bu kadar olabilen bir balık, getirdiler şu kadar dülgeri.
01:20Kalkan balığı, böyle bir metre olabilen bir balık, şöyle kalkan alıyorsunuz.
01:24Yani her türlü balıkta boylar var, zamanlar var, dönemler var.
01:28Siz gidip restoranda bunları seçip yiyorsanız, siz de sorumsuz bir tüketicisiniz demektir.
01:34O zaman siz de zaten bu ekonominin içerisine giriyorsunuz demektir.
01:38Balıkçıdan alırken de bildiğiniz, tanıdığınız geleneksel balıkçıdan alın.
01:44Endüstriyel balıkçıdan mümkün mertebe almamaya çalışın.
01:48Çünkü çok bilme şansınız yok.
01:50O balığın meşeğini, nereden geldiğini çok bilme şansınız yok.
01:54Şimdi size şey demeyeceğim, çiftlik balığı tüketmeyin demeyeceğim.
01:59Çünkü çiftlik balığı da eğer aquaculture dediğimiz, yetiştirme balık da doğru bir sistemlerle üretilirse,
02:08avcılıktan biraz baskıyı üzerinden alma potansiyeli olan bir yetiştirme türüdür.
02:14Ama bizim ülkemizde yapıldığı gibi, bütün çıprayı, livrayayı ciddi bir, limitli bir ortama sok.
02:21Antibiyotikli, çok kötü yemlerle yem ver.
02:24Ardından bunu bir böyle çok yoğun bir üretme sistemini getir.
02:30Çok sıkışık bir koyun içerisinde, eskiden güvercinlik körfezinde olduğu gibi sok.
02:34Oradan işte hastalıklar, virüslerle boğuşan bir sistem içerisinde çıkart.
02:39Bu balıkları ver.
02:39Eğer balıklar geri döndürülsün, alınmasın Avrupa'dan gibi bir sistemle bir üretici ise,
02:45tabii ki o da doğru balık, düzgün balık değildir.
02:48Bir taraftan da aslında baktığınız zaman en tehlikesiz veya en sorumlu yenilebilecek balık türü aslında ufak balıktır.
02:59Yani hamsi, sardalya, gümüş gibi çok yoğun olan ve piramidin en altında bulunan,
03:04diğer balıklarının hepsinin büyüdükçe avladığı balık türlerini yemek her zaman daha iyidir.
03:10Çünkü baktığınız zaman işte yetiştirme çiftliklerinde de gidiyorlar hamsiye avlıyorlar.
03:14Deli gibi avlanıyor hamsi.
03:16Ülkedeki hamsinin belki de yüzde kırkı, yüzde ellisi avlanıyor.
03:21Karadeniz'de, Marmara'da ve bunların yarısı gidiyor yetiştirme çiftliklerinde.
03:25Neden?
03:25İşte 1'e 2 oranında, 1'e 4 oranında levreklere yem olsun diye, çıpralara yem olsun diye getiriliyor.
03:31Bunlara belirliyor.
03:33Siz ufak balık, büyük balık, levrek yiyeceğinize ufak balık yerseniz belki daha mantıklı olabilir.
03:40İçerisindeki toksik madde miktarı da işte Marmara'daysa, Karadeniz'deyse alacaksa daha az olabilir diye düşünebiliriz.
03:47Onun için her zaman ufak balığı yemek en doğru yollardan bir tanesidir.
03:51Bu noktada işte somon olayı biraz kritik.
03:55Bizim ülkemizden gelmiyorsa, Norveç'ten veya Şili'den gelen somonlarsa içerisinde ciddi bir takım yan maddeler, yetiştirmeyle alakalı yan maddeler bulunabilir.
04:05Zaten belgeselleri göreceksiniz de yurt dışından gelen.
04:08The most toxic fish in the world diye, yani dünya üzerindeki, gezegendeki en toksik balıklardan bir tanesi diye adlandırılan bir balıktır bu balık.
04:20Bu noktada yani üç tarafı denizlerle çevrili diyoruz ya.
04:24Hep bir alanın içerisindeyiz, ciddi bir deniz ürünümüz vardı.
04:29Biz kendi elimizde bunu yok etmeye devam ediyoruz.
04:31Ama sorumlu bir avcılıkla, doğru bir planlamayla bizim halen işte binlerce senedir olduğu gibi bu deniz canlılarının bize besleme şansı devam edebilir.
04:43Ama bunun için de tüketicinin kendi üzerine düşen sorumlulukları yapması gerekiyor.
04:49Belki de bazı yerlerde bazı balık türlerine, deniz canlısı türlerine tüketmemesi gerekiyor ki toparlanabilsin.
04:56Koruma alanları olması gerekiyor ki bu canlılar üreyebilsin.
04:59İşte İstanbul Marmara Denizi gibi, Çanakkale Boğazı gibi, Prens Adalır gibi alanların koruma alanı olması gerekiyor.
05:06Balıkçılığa kesinlikle yaşlı olması gerekiyor ki canlılar özgürce üreyebilsin.
05:12Yani bu noktada biraz da tüketicinin sorunsuz tüketici olmaması gerekiyor.
05:16Aynı zamanda da hani kafi yemek diye bir de bölüm vardır.
05:20Hani eskiden yapıldığı gibi.
05:22İşte yani balık, salata, ufak bir balık, ufak bir salata, kafi yemek.
05:28Onun üzerine ahtapot salatası da, karides bilmem nesi de, kalamar da, kalamarın içerisinde karides yükle,
05:35Laos'un içerisinden kalamar fışkırsın gibi bir yöntemle böyle bir arsız bir tüketin de sorumsuz bir tüketim şeklidir.
05:44Geleceği düşünmeyen bir tüketim şeklidir ve güzel bir şov değildir.
05:50Aslında doğru da bir tüketici davranışı değildir.
05:55Hani geçmişte dedelerimizden, büyüklerimizden sofra adabıyla alakalı bir şey bize verilmiştir.
06:02Sofra adabına yakışmayan noktalardır.
06:05Gelecekteki gezegen ve insan ilişkisi içinde doğru değildir.
06:11Bu canlılar sadece bizi beslemek için değil, bir canlı formu olduğu için bakmamız gerekiyor.
06:17Yani beslenebiliriz.
06:18Evet ama o canlı formunu da nazikçe, kırmadan, popülasyonlarını yok etmeden, denize ve doğaya, dünyaya zarar vermeden bir tüketim yapmamız gerekmektedir.
06:30Evet bugün de sorumlu tüketici nasıl olunur, sorumlu balık tüketicisi nasıl olunur konusunu konuştuk.
06:38Çok teşekkür ederim.
Yorumlar