00:00Adı vatan olan bir şey ayrıştırmanın ve kutuplaştırmanın kaynağı olabilir mi?
00:05Eğer muhalefeti vatan düşmanlığıyla özdeşleştiriyorsa, evet.
00:10Bugün Adnan Menderes'in malum çağrısının yıl dönümü.
00:13Hafızanın bugünkü bölümünde vatan cephesi var.
00:17Ben Yaşar Özer, başlıyoruz.
00:191950'de söz milletindir diyerek iktidara gelen Demokrat Parti,
00:24Türkiye'de büyük bir dönüşümün lokomotifi olarak algılandı.
00:27Özgürlükçü politikalarla anılıyor, çok partili Türkiye'de yeni bir siyasi iktidarın temsilcisi oluyordu.
00:34İlk yıllarda sansür uygulamaları kaldırılmış, gazetecilere daha özgür bir ortam sağlanmıştı.
00:40Basın daha serbest bir şekilde hükümeti, hatta devleti eleştirebilir hale gelmişti.
00:46DP'nin ilk yıllarında basında çoğulculuk artmıştı.
00:49Demokrat Parti'nin ilk döneminde din ve vicdan özgürlüğü, üniversite özellikliği ve eğitimde açılımlar,
00:56sivil toplum ve dernek özgürlükleri başlıklar arasındaydı.
00:59Halkın devlete güveninin arttığını, demokrasi kültürünün güç kazandığını söylemek mümkündü.
01:05Bunda demokratik çizgide gerçekleşen 1950 seçimlerinin de etkisi önemliydi.
01:11Tabii bu özgürlükçü hava ilelebet devam etmeyecekti.
01:141954 seçimleri gelip çatmış ve DP, %55,2 ile bir kez daha tek başına iktidar olmuştu.
01:23İşte ne olduysa bu zaferin ardından oldu.
01:26Tarihin bu döneminde yavaş yavaş otoriterleşen bir demokrat parti vardı.
01:31Basına yeniden baskılar başlayacak, muhalefete yönelik tahammülsüzlük artacak,
01:37özgürlükçü hava yerini baskıcı bir yönetime bırakacaktı.
01:40İlk yıllardaki özgürlükçü atılımlar otoriter eğilimlerin gölgesindeydi artık.
01:4654-57 yılları arasında iktidar muhalefet arasındaki ilişkiler gerginleşmiş,
01:511957'de Türkiye bir genel seçim daha yaşamış ve DP, %58,4 oyla yeniden iktidar olmuştu.
02:001957 Türkiye'sinde nasıl bir hava hakimdi diye sorduğumuzda,
02:06iktidarın oldukça sertleştiği, toplumda kutuplaşmanın arttığı,
02:11ekonomik sorunların baş gösterdiği ve en önemlisi otoriter eğilimlerin güç kazandığı bir ülkeyle karşı karşıya kalırız.
02:19Bir yıl sonra, yani 1958'de ise DP'den kutuplaşmayı daha da derinleştirecek bir hamle gelir.
02:27İşte vatan cephesi o hamledir.
02:29Vatan cephesi, iktidar yanlısı bir siyasi propaganda ve kitle seferberliği hareketiydi.
02:36Muhalefeti dışlayan ve toplumda ayrışmaya neden olan bir yapıya sahipti.
02:40Amaçları şöyle özetlenebilirdi.
02:43Demokrat Parti'nin halk desteğini görünür kılmak,
02:46toplumda biz vatan severiz, onlar yani muhalifler değil ayrımını güçlendirmek,
02:51muhalefeti gayrimeşru göstermek,
02:53seçim öncesi halkı psikolojik olarak yönlendirmek.
02:56Peki Menderes'in ilan ettiği vatan cephesi nasıl işliyordu?
03:01Vatandaşlar adlarını vatan cephesine katılanlar listesine yazdırıyor,
03:05bu listeler her gün devlet radyosu olan Ankara Radyosu'nda saatlerce okunuyordu.
03:11TRT henüz kurulmamıştı.
03:13Ankara Radyosu ise tamamen hükümetin kontrolündeydi.
03:16Katılım sayıları abartılarak verilmiş ve otoriterleşen iktidara halk desteği izlenimi yaratılmak istenmişti.
03:24Anonslar günlük yaşamın sıradan bir parçasıydı artık.
03:28Peki vatan cephesinin sonuçları ne oldu?
03:30Kutuplaşma aile içine kadar girdi.
03:33Sen vatan cephesine yazıldın mı gibi sorular gündelik hayatın gerçeğine dönüştü.
03:38Mahallelerde, köylerde kim yazıldı kim yazılmadı tartışmaları çıktı.
03:42Fişleme korkusu ve güvensizlik ortamı ay yuka çıktı.
03:47Birilerine göre adı vatan olan bu cephede yoksanız vatansever bir insan olamazdınız.
03:52Vatanı sevmenin DP'li olmakla bir tutulduğu bir propagandaydı bu.
03:57Peki muhalefet bu duruma ne diyordu?
04:00Muhalefete göre vatan cephesi hareketi demokrasinin sonuydu.
04:04DP halkı kendi içinde ayırıyor ve baskıcı yöntemlere başvuruyordu.
04:09Cephe ters tepecekti.
04:10Demokrat Parti'ye olan desteği artırmak yerine zamanla daha çok tepki çekti.
04:17Ve 27 Mayıs 1960.
04:19Maalesef Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk kez askeri darbeyle tanıştığı o gün.
04:24Demokrat Parti kapatılmış, yöneticileri yargılanmış, vatan cephesi uygulaması da tamamen sona ermişti.
04:31Türkiye Cumhuriyeti'nde bu kadar geniş çaplı bir destekçi toplama kampanyası görülmedi.
04:36Ancak dönem dönem bazı siyasi hareketlerde benzer yöntemler görüldü.
04:41Ve şöyle denildi.
04:42Vatan cephesi vari uygulamalar.
04:45Hafıza sona erdi.
04:46Haftaya görüşmek dileğiyle.
Yorumlar