00:00Kadınlar el ele verdiği zaman Yeşilyüzümlü'den çıkıp İstanbul'da da defile yapabiliyormuş demek ki.
00:15Çalışmak da güzel, kazanmak da güzel, üretmek de güzel.
00:23Biz artık kadının emeğini her yere taşır hale geldik.
00:30Merhaba, ben Çiğdem Karaca.
00:34Emekli İngilizce öğretmeniyim.
00:36Fethiye'de yaşıyorum ve Fethiye için elimden geleni yapmaya çalışıyorum.
00:40Emeklilik sonrası bütün burada gördüğümüz kadınları nasıl ekonomiye katarız, ne yapabiliriz arayışında olduk.
00:48Böylelikle Fethiyelik ya Kadın Kalkınma Kooperatifi kurulmuş oldu.
01:00Fethiye çok güzel bir coğrafya.
01:03Her türlü ürününüz var ama markalaşmamışsınız.
01:07Markalaşmadığınız için dışarıdaki insanlara bunu gönül rahatlığıyla tanıtamıyorsunuz.
01:12Dünyadaki Türkiye'deki bütün kooperatif modellerini araştırdım.
01:16Ne yapılabilirdi?
01:18Evet, hepsinin bir lokomotif ürünü var.
01:20Yeşilyüzümlü Dokuması Dastlarımız vardı.
01:23Biz buradan başlayalım.
01:25Kadınların bildiği işlerle yürüyelim ve bunu geliştirelim.
01:42Adım Gülfinas Çatal.
01:4410 yaşından beri dokuyum. 68 yaşındayım.
01:47Sen hesapla galiba.
01:54Eskiden her evde olurdu bu düven.
01:56Yaşlılarımız dokuyordu.
01:58Hangi sokağa girersen gir, Mekiksel'e gelir.
02:00Gıcır gıcır gıcır dokuyup duruyoruz.
02:02Çok güzel iş yapıyorsun teyzeciğim, bunu neden devam ettirmiyorsun?
02:06Bu dokumayı neden yapmıyorsun?
02:08dediğim zaman insanlar her alanda bana şu cümleyi söylediler.
02:13Bu cümlede bizim kooperatifimizin çıkış noktası olmuştu.
02:17Para etmiyoruz kuzum.
02:19Alan yok, satan yok.
02:21Eskiden böyle satılmazdı kızım.
02:23Para binde mi?
02:25Takas yapardık.
02:27Evde bulgurumuz mu bitti, pirincimiz mi bitti?
02:29Dastaları veririz, onları alırız.
02:31Gençler dokunmazdı zaten.
02:33Yaşlılarımız dokurdu evlerimizde.
02:35İşte buradaki son halka, satma halkası eksik olduğu için
02:39geriye doğru gidip üretim de bitmişti.
02:41Üretimi canlandırmalıydık.
02:43Evet ama nasıl canlandıracağız?
02:45Tezgah kalmamış para etmeye yorudan dolayı.
02:48Tezgahlarını da atmış insanlar.
02:50Marangozlarımızla birlikte gidip
02:52onların aynısından yaptırdık ve atölyelere koyduk.
03:01Onları hazırladığımız zaman
03:03o teyzeler böyle sevinç içerisinde
03:06tekrardan atölyelere geldiler
03:08ve yeni nesile öğretmek için can attılar.
03:14Dokumayı bilmiyordum.
03:16Annem yapıyordu ama ben bilmiyordum.
03:18Geriden bir baktığımız zaman çok da heves etmiyordum aslında.
03:21Burada gördüm herkes dokuyor.
03:23Heveslendim ben de.
03:24Kursta öğrendim.
03:25Öğrendikten sonra dokumaya başladım.
03:28Devam da ediyorum ve severek de dokuyorum.
03:36O zaman dokunan her şeyi kooperatif olarak satın aldık.
03:39Küçük keseciklere çevirdik, çantalara çevirdik.
03:42Farklı bir şeyler de oluyor dedirttik.
03:45Çeşidimiz yoktu.
03:46Sade başörtüsü olurdu.
03:47İçine atlet yerine gömlek dikerdik.
03:49Bunu dikeyerdik.
03:51Baktığımız zaman başörtüsü ev tekstili
03:54ve şal olarak kullanıldığını gördük
03:57ve bunun da pazarının kısıtlı, sınırlı olduğunu gördük.
04:00Dedik ki biz bunu ehil ellere vermeliyiz.
04:03Kimdi bu? Modacılardı.
04:05Onlar da bununla ilgili bize kreasyonlar hazırladılar.
04:09Ünlü mankenlerle, dastarımızdan yapılmış
04:12kıyafetlerle bir defile düzenledik.
04:17Böyle gözlerimiz doldu.
04:19Biz de bu kadar olabileceğini belki hayal etmemiştik
04:22ama çok büyük alkış aldık.
04:24Çünkü arkasında çok güzel bir hikaye vardı.
04:27Bu kadın emeğiydi.
04:48Böyle her şey yapılacağı hiç aklımıza gelmezdi.
04:51Ne istersen pantolon, gömlek, perde, masa örtüsü, yatak örtüsü.
04:56Ne istersen. Elbise.
05:01Ve evet kadınlar el ele verdiği zaman
05:04Yeşilyüzümlü'den çıkıp İstanbul'da da defile yapabiliyormuş demek ki.
05:08Bunu yaptık ve biz orada hiç yokken sipariş aldık.
05:12Ve köye geldiğimiz zaman tekrar döndüğümüzde
05:15hemen o tezgahlara kimleri bulduysak
05:18kadınları oraya çağırdık ve kadınlarla birlikte dokumaya başladık.
05:22Çünkü biliyordu ki o dokuduğu artık hemen satılacak
05:26ve dokuduğu günün sonunda da onu teslim ettiğinde parasını alacaktı.
05:35Biz başladığımız zaman 4 tezgahımız vardı.
05:39Ama şu an 40 tezgahı kooperatif olarak yaptık
05:43ve bir mahalleyi daha kattık komşu mahalleyi.
05:46Şu an 100'ün üzerinde dokuyan kadınımız var.
05:492021 yılında günlük üretim 10 metreyken
05:52şu an kadınlarla ulama usulü el ele verdik
05:56ve bunun sonucunda günlük üretimimiz 600 metreyi geçti.
06:06Daster dokuma yazın serin, kışın sıcak tutan tamamen doğal bir ürün.
06:12Ama bunun tezgaha gelene kadar geçirdiği aşamalar çok değerli
06:17ve zorlu bir süreç.
06:24Bize bu ipler çile halinde geliyor.
06:26Biz onları unlu suyla pişiriyoruz.
06:28Sert durması için, gücüden taraktan daha rahat geçmesi için.
06:32Sonra kuruduktan sonra bobinler halinde sarıyoruz, 40 tane bobine sarıyoruz.
06:36Çözgüyü yaptıktan sonra gücülerden ve taraktan teker teker geçiriyoruz.
06:41Geçirdikten sonra dokumaya başlıyoruz.
06:43En zevklisi dokuması.
06:45Öbürküler biraz daha zor geliyor.
06:52Emeğe çok zor.
06:53Sabır işi, hesap işi.
06:55Bir tek ipliği kaydırsan o örnek bozulur.
06:57Söker bir daha dokursun.
06:59Ben bazen yapıyorum.
07:01Aç kafa gitmiş gari, yaşlanmış da.
07:07Bazen dokuduğuma bakıyor yanlış olmuş, söküyorum bir daha dokuyorum.
07:12Düz olursa günde 3,5-4 metre düz dokuyoruz.
07:16Ulama olursa ulama biraz daha zor.
07:18Bir haftada bazen değişiyor, duruma göre değişiyor.
07:22O aralarda dokuyoruz.
07:26Eski modiflerimiz de var.
07:28Yeni ürettiklerimiz de var.
07:30Eskiden sülük deriz, çomak deriz, yılan yanlışı deriz.
07:34Oradan kilim yanlışı deriz, ulama deriz.
07:37Bunlar olurdu.
07:38Şimdi değişik değişik örnekler üretiyoruz.
07:40Örnekleri bir araya getiriyorsun, bir şeyler ediyorsun, düşünüyorsun.
07:44Bunu bora koysam deyin, bunu bora yapsam deyin.
07:46Daha güzel olur deyin.
07:48Yapıyorum bir şeyler.
07:52Yaptığım bir tane modifen.
07:54Torunumun adını koydum.
07:57Yeşil üzümünün, üzümünün bağ yaprağının adını koydum.
08:00Oradan bir tane ekin koyduk.
08:02Birinin adını bulamadım daha.
08:09Çok zevkli olur dokunması.
08:11Ben bir gün düğüne girmeyen, dokunmayan...
08:13O gün rahatsız olurum.
08:15Girerim iki parmak dokunurum, oh!
08:17Rahatımdır galiba.
08:22Kız ne böyle şişiriyorsunuz düğüne atamak?
08:24Benim kocamda etsiz yemek yemeyeyim.
08:26Bir gün fasulye pişiriyorum, bir gün çorba yok.
08:28Bir gün tarhana yok.
08:34Mesela önceden sadece yemek yedik.
08:37Mesela önceden sadece şal olan dastarımız...
08:40Şimdi köydeki teyzelerimiz hala onu kullanır.
08:43Örtüsü dastardır.
08:44Kendisi üretir ve bunu gururla taşır.
08:46Ne mutlu ki.
08:47Ama benim kıyafetim de artık dastar.
08:49Üzerindeki keçe de bir başka kadının bir eseridir bu da.
08:54Dokuyan bir kadın, diken bir kadın.
08:57Dikiş atölyeleri de açıldı.
08:58İhtiyacımız neyse ona evrildik aslında.
09:01Biz artık kadının emeğini her yere taşır hale geldik.
09:05Ben bundan sayesinde geliyorum, dokuyum, veriyorum.
09:08Tanıttılar, ilerledi.
09:10Tanınması da iyi bir şey, kazancı da iyi bir şey.
09:13Dastarhane aracılığıyla Vicky'e Kadın Kalkınma Kooperatifi'nin kurulması...
09:18...kadınlar arasında sosyal iletişime arttırdı.
09:22Ama en önemlisi hepsinin bir IBAN numarası var artık.
09:26Evet, kadın kendi parasını kazanmış oldu.
09:29Ve kendi emeğiyle, el emeğiyle, kendi tecrübesiyle...
09:33...kendisi gibi olan kadınlarla bir çevre kurdu.
09:37Bir yıl burada metrebaşı falan dokudum.
09:40Sonra maaşlı dokunmaya başladım.
09:42Ve artık maaşımı aldıkça çocuklarımın ihtiyaçlarına giderdim.
09:45Evimin ihtiyaçlarına giderdim.
09:47Böyle de devam ediyorum.
09:48Kendi harçlığımızı kendimiz çıkarıyoruz.
09:51Eşlerimizden harçlık istemeyiz.
09:53Kendi parası başkadır.
09:55Ha, eşin de verir.
09:56Verir ama kendi paranı harcadığın gibi harcayamazsın.
10:00Azıcık çekilirsin.
10:04Çok üretiyoruz.
10:06Her alanda üretiyoruz.
10:08Artık sınırları biraz aşmamız gerekiyordu.
10:11Güzel tesadüfler, güzel iş birlikleriyle...
10:14...İskoçya'ya kadar uzandık.
10:16Oralarda da anlattık.
10:17Ürünlerimizi de götürdük.
10:18İşte asıl amaç da buydu.
10:20Bu döngüyü Fethiye'de başlatmaktı.
10:23İşte bu değerlerimizi, kültürel mirasımızı biz ortaya çıkaralım.
10:27Lisanslayalım, markalaştıralım.
10:30Ve bütün dünyaya açılsın.
10:32Evrensel olsun.
10:36Gençlerimizin ilgilenmesi, öğrenmesi çok iyi bir şey.
10:39Çalışsınlar.
10:41Çalışmak da güzel, kazanmak da güzel.
10:44Üretmek de güzel.
10:46Çalışsınlar.
10:47Tavsiyem bu.
Yorumlar