00:01Ito naman ang naabutan naming sitwasyon sa Tala Cemetery sa Kalooka noong 2023.
00:08Nakalatag sa bubong ng tinatawag na mass vault ang mga butong hinukay mula sa mga nichong hindi na nabayaran ang
00:15renta na mga kaanak na mga nakalibing.
00:17Sa mga public cemetery, ang tawag sa mga ito ay apartment.
00:23Magbabayad ka ng 3,000 pesos pero yung 3,000 pesos na yun ay para lang mailagak ang labi ng
00:29mga mahal mo sa buhay sa loob lamang ng limang taon.
00:33Kailangan mo nang tanggalin yung labi pagkatapos ng limang taon dahil kung hindi ay itatabi ito ng pamunuan ng sementeryo.
00:40Pero para sa mga butong hindi na naklaim ng kanilang mga pamilya makalipas ang limang taon,
00:46dito pang samantalang inilagay ng pamunuan ng Tala Cemetery ang mga hinukay na buto.
00:52Halos isang daang kumpol ng skeleton o mga buto ng tao ang nakalatag sa bubong ng vault.
00:57Katabi ang kanilang mga labida.
00:59Yan yung mga labi ng mga tinatawag na abandoned sa apartment.
01:04Mga hindi na naklaim ng kanilang mga kamag-anak pagkatapos ng limang taon doon sa apartment.
01:09Nilalagay daw yung mga buto sa ibabaw nitong vault.
01:12Pinibigyan yung mga pamilya ng tatlong taon para iklaim yung labi.
01:16Tapos pag hindi pa rin nakliklaim sa loob ng tatlong taon, saka na ihuhulog yung mga buto sa loob ng
01:23mass vault.
01:26Makalipas ang tatlong taon, muli naming binalikan ang Tala Cemetery.
01:32Wala na ngayon ang mga butong nakalatag sa bubong ng mass vault.
01:35Yung mga remains na tinatanggal sa mga walang claim,
01:39lahat ay doon siya nilalagay sa ibabaw ng mass vault.
01:43Tapos habang hinahanap yung mga annex of in.
01:46Pero since nagbago yung process natin, hindi na tayo nagtatanggal.
01:51Hindi na-inform yung annex of in.
01:53Hindi na ngayon nagdi-display sa ibabaw.
01:55So kung may mapatunayan na po na wala na talagang claimant,
01:59pagkatanggal po, doransyo na po siya sa loob ng vault.
02:01Isa rin sa kinahaharap na problema ng Tala Cemetery,
02:04ang overcapacity ng sementeryo.
02:06The total land area po is about 7 hectares.
02:10Pero ang nagagamit po ng sementeryo is about more than 4 hectares na lang.
02:17Since meron pong mga natayuan na rin ng residential area.
02:21And as you can see po, medyo overcapacitated na po talaga ito.
02:26Kasi wala naman po siyang naging major renovation ever since na itinayo ito.
02:31Sa ngayon kasi, umabot na raw sa mahigit kalahating milyon ang nakalibing dito.
02:38That's included yung mga undocumented na po na dati pang nandito.
02:43And yung mga nilabas na rin.
02:45At mga pinasok na nilipat na lang po dito from other cemetery.
02:49Kaya malaking hamon para sa pamunuan ng Tala Cemetery,
02:52ang mga susunod pang mga taon.
02:54Unang-una po sa lahat, syempre walang space.
02:57Hindi magiging maayos yung pagbisita ng mga kamag-anak.
03:03Sa datos mula sa Housing Land Use Regulatory Board o HLURB,
03:09kabilang ang Kaloocan City at Malabon City sa mga syudad,
03:12nakaunti lang ang inilaang lupa para sa mga simenteryo.
03:16Sa Kaloocan, umabot sa mahigit 5,000 hektarya ang kabuang lawak ng lupa ng syudad.
03:23Pero sa lawak na ito, 72.26 hectares lang ang inilaan para sa mga libingan.
03:30Samantala, ang Malabon na may kabuang land area na mahigit 1,500 hectares,
03:35mahigit 6 na hektarya lang ang nakalang lupa para sa mga simenteryo.
03:40Sa buong Metro Manila na mahigit 61,000 hectares,
03:44mahigit 800 hektarya lang ang mga simenteryo.
03:49Para sa isang eksperto, mahalagang maging bahagi ng pagpaplano ng bawat lokal na pamahalaan,
03:55ang paglalaan ng sapat na espasyo para sa mga libingan.
03:58Lalo pat sa huling pag-aaral ng Philippine Statistics Authority,
04:02halos kalahating milyon ang namamatay sa Pilipinas bawat taon.
04:07Kapag halimbawa hindi nakapaglaan ng maayos na bilang o lawak,
04:13halimbawa ng lupa para sa mga labi,
04:19ay magkakaroon ng sanitary concern doon sa mismong sudad.
04:23So, kailangan ay pantay hanggat maaari yung bilang noong populasyon doon sa lawak na ilalaan na sementeryo para rito.
