- 6 dakika önce
Kategori
📚
ÖğrenmeDöküm
00:00MÜZİK
00:46Efendim merhabalar, bugün sizlerle Üsküdar bölgesini, Üsküdar bölgesinde bizim karşımıza yürürken çıkacak olan her şeyi konuşacağız.
00:59Yeni Valide Sultan Camisi'ni, hemen onun arkasında bulunan, hali hazırda hizmet veren Sebil'i, bakın içeride ablalar var, Osmanlı
01:12zamanındaki gibi Sebil hizmeti veriyorlar.
01:15Kıymetli dostlar, bugün sizlerle Kadim Üsküdar'ın Skodropol bölgesinin tarihini ve Valide-i Atik Hamı'na doğru yürüyen kısımları konuşacağız.
01:28Beyaz TV ekranları, 70'e yürüyen adam programına hoş geldiniz.
01:34Sizler koltuklarınızda, evlerinizde, ellerinizde çaylarla, kahvelerle.
01:39Bizlerse tarihin yaşandığı yerlerde, tarihi nerede yaşanmışsa, iyi ya da kötü, nerede ne olmuşsa, onlarla beraber sizinle konuşacağız.
01:51Çok güzel kuş evlerimiz var, çok güzel kuş evleri, hemen bu caminin arkasında size onu göstereceğiz.
01:59Nasıl muhteşem, nasıl hoş, arkamdaki görüntüye garantip edemiyorum.
02:05O görüntü bazen böyle Sebil olacak, içinde insanlar, gönüllüler, vakıf gönüllüleri ücretsiz bir biçimde insanlara su dağıtacak ki, şu an
02:18hali hazırda dağıtıyorlar, bazen de arabalar manzaramızı bozacak.
02:24Hazır mısınız? Bizler çok hazırız.
02:27Üsküdar 2. bölümle karşınızda olmak bize ayrıca mutluluk ve sevinç kazandıracak.
02:34Artık alıştık değil mi birbirimize?
02:37Bu arada çok teşekkür ediyorum.
02:39Yaz sezonunda bile bizi yalnız bırakmadınız.
02:42Her hafta ya da 2 haftada bir bizi ilk yüze soktunuz.
02:47Türkiye'de en çok izlenen 100 program arasına ya her hafta girdik ya da 2 haftada bir girdik.
02:55Sizlerin sayesinde var olun.
02:58Sizler evlerinde oturup geçmişe doğru yürüyen adamlarsınız.
03:04Bizler ise ekip arkadaşlarımızla birlikte arazide, hadisenin yaşandığı yerde geçmişe doğru yürüyen adamlarız.
03:17Muhteşem bir mazi, muhteşem bir tarih, muhteşem bir program bizi bekliyor.
03:24Beyaz TV, geçmişe yürüyen adam programı başladı.
03:371718 tarihinde Avusturya ile yapmış olduğumuz Pasarofçı Antlaşması'ndan sonraki barış ortamında
03:45İstanbul'un her tarafına kaşhaneler, medreseler, köprüler, mektepler, hastaneler yapıldı.
03:53Postane terhibatı ilk defa İstanbul'da Osmanlı Devleti'ni tamamlayan ve ifade eden Katar ya da Tatar ya da Postane adı
04:06verilen teşkilat Lale Devri'nde oluştu.
04:09Lale Devri İstanbul için pek çok yeniliğin sembolü demekti.
04:14Bizler okullarda okuduğumuz kitaplar ve dersler gereği Lale Devri'ni yalnızca yatma, Boğazlara ve Sadabat'a, Haliç'e yalılar yapma
04:25dönemi olarak biliyoruz.
04:27Ne kadar yanlış.
04:2912 yıl, 11 ay, 9 gün süren, 1699 tarihinde Karlofçı Antlaşması ile biten aslında hikaye biraz daha geriye gidiyor.
04:41Hadi gelin şu çeşmenin başında tarihi en baştan konuşalım.
04:46Takvimler 1683.
04:48Merzifonlu Kara Mustafa Paşa Viyana'dan bozgunla döndü.
04:54Sırbistan, Belgrad'da kellesi alındığı bir bal dolu sandığa konuldu ve kelle İstanbul'a getirildi.
05:021683 tarihinde Osmanlı Devleti'nin yıkılabilir, ellenilebilir, dokunulabilir olduğu anlaşıldı.
05:11Avrupa'da Kutsal İttifak adı verilen Fransa'nın dışındaki bütün Avrupalı devletlerin bir araya geldiği bir yapıyla Osmanlı Devleti'ne vurmaya
05:22başladılar.
05:231683-84-85, 93-94-95, 1697 yılına kadar tam 14 yıl boyunca durmaksızın Osmanlı Devleti hep savaştı.
05:381697 tarihinde Avrupalı bu devletlere Zenta Muharebesi eşliğinde Ruslar da katıldı.
05:481697-99 yılları arasında Avrupa'nın bütün devletleriyle savaşmak yetmezmiş gibi bir de Rusya'yla da savaştık.
05:58Bu savaşa, iki yıl süren bu savaşa Zenta Muharebesi denir.
06:04Kutsal İttifak Savaşları adı verilen 1683-1699, toplamda 16 yıl süren her cephede mağlup olduğumuz,
06:14hezimete uğradığımız bu savaş sürecinin sonunda yeter artık dedik ve Karlofça Antlaşması'nı imzaladık.
06:24Takvimler 1699'u göstermekteydi.
06:281700 tarihinde bir anlaşma daha yaptık.
06:32Bugün Boğaz'da Anadolu yakasında Kandilli bölgesinde bulunan ve Amcazade Hüseyin adı verilen Yalı'da yapılan bu anlaşmanın adı
06:42İstanbul Anlaşması'yla 1700 yılında yapılan bu İstanbul Anlaşması ve bir yıl önce yapılan Karlofça Antlaşması'nda toplamda 2,5
06:55Türkiye,
06:57Türkiye'nin yüz ölçümü deniz sahası dahil 814.578 kilometredir.
07:05814.000 kilometrelik bu ülkenin 2,5 kat büyüklük bir toprağını biz bir anlaşmada Karlofça ve onu imzaladığımız İstanbul Anlaşması
07:18'yla kaybettik.
07:191701 tarihinde Yeniçeri, Süferalar, Vüzeralar, Paşalar ve Ordu Mesutları bu hezimeti 2,5 Türkiye büyüklüğünde kaybedilen Türkiye ve toprak kaybını
07:34kaldıramadılar.
07:36Dediler ki biz bir daha vuracağız.
07:381701 tarihinde bir kere daha savaşıldı.
07:42Bu savaş 1718'e kadar sürdü.
07:45Toplam 17 yıl boyunca Osmanlı yine kaybetti, yine kaybetti ve yine kaybetti.
07:51Toplamda 1683'te başlayan, 1718'de biten ve 30 yılı aşkın her yılı mağlubiyetler ve hezimetlerle dolu olan bu kocaman yılların ardından
08:05Osmanlı Devleti Avusturya ile Pasarofça Antlaşması'nı imzaladı.
08:12Pasarofça Antlaşması'nın birinci maddesi 10 yıl boyunca Avrupa Osmanlı'yı, Osmanlı Avrupa'ya vurmayacaktı.
08:20Zira artık Osmanlı'nın vuracak takatı dizinde mecali, silahında mermisi kalmamıştı.
08:2810 yıl, 10 yıl güzel bir rakam dendi.
08:331718'de başlayan bu barış sürecinde Osmanlı derin bir nefes aldı.
08:40Oh dedi, nihayet, nihayet biz de savaşsız yıllar geçiriyoruz.
08:47Kitaplarda bu yıllara yatmak, sefahat, eğlence ve mutluluk yılları olarak anlatılır.
08:54Halbuki İstanbul başta olmak üzere Anadolu'nun tamamında yer altı şebekeleri değiştirildi.
09:01Su boruları ve lağ boruları kaldırıldı.
09:05İstanbul'un tamamında çevre düzenlemesi ve tapu tertibatı ve nizamnamesi getirildi.
09:12Postahane teşkilatı kuruldu.
09:14Türkiye'nin her yerine çeşmeler, medreseler, okullar, köprüler, hanlar, hamamlar, sıbyan mektepleri yapıldı.
09:22Şu yokuşun biraz ilerisinde 200 metre ileride sağ tarafta dönemin pandemisi olan kara vebaya karşılık tebbirhane, tedbir değil, tebhirhane yapıldı.
09:39Yani bir karantina hastanesi.
09:42O da lale devrine aittir.
09:44O dönem bir pandemi dönemidir.
09:472020 yılında sadece dünya bir pandemi görmedi.
09:50Her yüzyılda bir pandemi var.
09:53Allah Resulü Peygamber Efendimiz zamanında da pandemi vardı.
09:58Orhan Gazi pandemiden öldü.
10:00Eminönü yeni caminin mimarı Dalgıç Mehmet Ağ da pandemiden öldü.
10:05Ve burada bir tebhirhane adı verilen bir karantina hastanesi yapıldı.
10:09İşte o dönemlerde Nevşehirli damat İbrahim Paşa birinci satırda okuduğumuz kadarıyla veziri azam damat İbrahim Paşa kim bu kâşhaneyi inşa
10:23eyledi.
10:24Kâşhane diyor yani köşk diyor çeşmesi için rahmetli pek sevilmeyen bir adamdı.
10:32Bugün bakıldığında aslında çok da sevilecek bir şeyler yapmadı.
10:37Padişaha damat olmaktan, padişahın 16 yaşındaki kızı Fatma Sultan'a eş olmaktan başka da bir kabiliyeti yoktu.
10:46Fakat Nevşehirli damat İbrahim Paşa Eyyübe, Kağıthane'ye, Alibeyköy'e, Eminönü'ne, Hasköy'e ve o bölgeye yapmış olduğum mekteplerle
10:54bilinen bir insandır.
10:56Üsküdar'ın bu bölgesine, tebhirhane sokağına da karantinanın yapıldığı İstanbul'un dış mahallelerine de çeşmeler yapmıştır.
11:06Şu an arkamızda bu muhteşem yapı olarak görülen Nevşehirli damat İbrahim Paşa çeşmesi bizim muhtelif programlarda, muhtelif bölgelerde ve bölümlerde
11:21gösterdiğimiz gibi asfalt çalışmasına kurban gitti.
11:27Bir kere daha anlatayım, her defa daha anlatayım.
11:30Avrupa'da bir asfalt eskidiğine, o eskimiş olan asfaltı kazırlar, tıraşlarlar, üzerine bir daha asfalt yaparlar.
11:40Dolayısıyla bir daha, bir daha, bir daha ama her defasında kazındığı için yerin zemini yükselmez.
11:48Türkiye'de asfalt eskiyince üzerine bir daha döküyorlar.
11:52Eskiyince bir daha, eskiyince bir daha, her 10 yılda bir 10 santim yükseliyor.
11:57Şimdi, 1720'li yılların, 1720'li yılların zemini ne kadarmış?
12:07Ben şimdi o zemine inmek istiyorum.
12:12Buyurun size o zemin.
12:15Sizler şu an 2026 zeminindesiniz.
12:19Ben şu an 1720 zeminindeyim.
12:22Ve nereden baksam, bir 70-80 santimlik bir fark bulunmakta.
12:28Yapanın ruhuna sağlık, yapanın ruhuna rahmet.
12:33Her ne kadar çok fazla hataları varsa da,
12:36Nevşehir'i damat İbrahim Paşa, hatasıyla, sevabıyla bu dünyadan göçlü gitti.
12:41Ve geriye eserleri kaldı.
12:56Arkama Valide-i Cedid, Rabia Emetullah Gündüz Sultan İmarethanesi'ni önüme ise,
13:03yeni Valide-i Cedid camisine alarak size hitap etmenin mutluluğunu yaşıyorum.
13:09Arkamda görmüş olduğunuz yapı yalnızca bir çeşme değil.
13:14O çeşmenin arkasında kocaman bir dünya var.
13:18Zaten şurada da Valide-i Cedid İmarethanesi yazmaktadır.
13:231708 tarihinde yapımına başlandı.
13:27Tıpkı cami gibi.
13:29Valide-i Sultan, büyük kadın, Rabia Emetullah Gündüz Sultan,
13:35Osmanlı Devleti'nin yıkılışını kurtaran kadındır.
13:39Şöyle ki, 18. Osmanlı Padişahı Sultan İbrahim Han'ın annesi Mahpeyker Kösem Sultan'dır.
13:49Eşi Hatice Turhan Sultan'dır.
13:52Mahpeyker Kösem Sultan ve eşi Hatice Turhan Sultan birbirleriyle gelin kaynana sürtüşmesi yaşaya dursun.
14:03Rabia Emetullah Gündüz Sultan Enderun Mektebi'nin kadınlar dünyasındaki iz düşümü olan Duhterhani Yumayun'da okuyordur.
14:13Zira onu kader, 19. Osmanlı Padişahı Sultan IV. Mehmed'e 1648-1688 yılları arasında Devlet-i Ali Osman'ı yönetecek
14:28olan Sultan IV. Mehmed'e eş olarak belirlemişti.
14:32Ömrü siyaseti, zevk sefa içindeki harem dünyasında diye başlayacağımı sandınız değil mi?
14:43Hiç öyle değil. Bu hanımefendi, bu babaanne o kadar muhteşem bir babaanne ki ömrü hizmetle geçmiş, ömrü sıbyan mektepleriyle, medreselerle,
14:55çeşmelerle, köprülerle geçmiş.
14:57Ömrü fakir fukara doyurmakla, ömrü fakir kızların çeyizlerini hazırlamak, fakir oğlanlara dükkanlar bulup iş açtırmak, fakir kızlarla fakir oğlanların paralarını
15:12verip evlendirmelerle geçmiş.
15:14Rabia Emetullah Gündüz Sultan
15:17Bir gün Sultan IV. Mehmed döneminde yani aslında Mehmed'in babası, 18. Osmanlı Padişahı Sultan İbrahim döneminde erkek çocuğu yoktu.
15:31Mehmed'den başka da bir çocuk yoktu.
15:35Öyle ki oğlan da ölüyordu.
15:37Epidemi denilen bir kavram vardı.
15:40Malumunuz pandemi bütün dünyayı kaplayan ortak hastalık, epidemi ise bölgesel hastalıklar.
15:48Epidemik hastalıklar Osmanlı haremindeki, Osmanlı duhterhane yumayunundaki ve Osmanlı ailesindeki çocukları öldürüyordu.
15:58Türbelere gittiğiniz zaman ufak ufak sandukalar görürsünüz.
16:02Bu sandukaların çoğunun sebebi işte bu evlat katli değil, hastalıklardan dolayı ölen çocuklardı.
16:12Erkek kalmamıştı.
16:13Devleti teslim edecek bir çocuk dünyada yoktu.
16:18Eğer IV. Mehmed ile ölürse onun yerine tahta çıkacak kimse kalmadı.
16:24Çok uzun süre Osmanlı Devleti'nin hareminde, sarayında, ailesinde çok fazla kız vardı ama erkek yoktu.
16:35Kırım'a haber saldılar.
16:37Kırım hanı, Mengli Devlet Giray Hanı dediler ki hazırlık yapın devlet size geçiyor.
16:45Devlet-i Ali Osman, Ertuğrul Gazi zamanında kuruluşu planlanan, Osman Gazi zamanında kurulan Osmanlı Devleti Kırım'a geçiyor.
16:57Hazırlık yapın.
16:59Devlet Mengli Giray Han, kendi çocuklarından birini Osmanlı Devleti'ne göndermeye başlayacaktı ki,
17:08Rabia Emetulnak Gülnüz Sultan, 11 ay ara ile 2 tane erkek çocuğu doğurdu.
17:15Ve bunlar Osmanlı tahtına Sultan 2. Musafah ve Lale Devri'nin Padişahı 3. Ahmet olarak tahta çıktı.
17:24Devlet derin bir oh, nefes aldı.
17:29Zira çocuk yoktu, erkek yoktu, üst üste 2 tane erkek oldu.
17:35İkisi de tahta çıktığı zaman da Osmanlı Devleti'nde 50 yıllık bir zaman ferahlaması yaşandı.
17:44Osmanlı Devleti'ni yıkılıştan, daha doğrusu Kırım'a doğru el değiştirmesinden koruyan kadın,
17:52Rabia Emetulnak Gülnüz Sultan, Lale Devri'nin meşhur mimarı Dalgıç Mehmet Ağa'ya,
18:01buraların, ki bu Dalgıç Mehmet Ağa'nın diğer lakabı Kayserili Mehmet Ağa'dır,
18:07buralara bir külliye, medrese, sıbyan, mektebi, tabhane, imarethane, şifahane yaptırmak istedi.
18:15Ve bunlar 1708'de 1711 yılları arasında 3 yıllık bir zaman dilimi içerisinde bitirildi.
18:23Benim önümde kocaman, muhteşem bir cami var.
18:27Benim arkamda ama sizin önünüzde de muhteşem bir çeşme ve onun arkasında kocaman bir imarethane var.
18:36Ha bu arada ne demek imarethane?
18:38Şu demek, ben Müslüman değilim, Allah'a da inanmıyorum.
18:46Herhangi bir dini inancım yok.
18:49Boşverin Hristiyanlığı, Yahudiliği, boşverin Müslümanlığı, dini inancım yok.
18:55Allah'a da inanmıyorum.
18:56Fakat bu bölgeden geçerken karnım acıktı ve benim de param yok.
19:01Acaba bu Müslüman olduğunu söyleyen insanlar benim karnımı doyurur mu?
19:07Cevap arkadaki kurumda yatıyor.
19:11Osmanlı Devleti'nde İslam'a uygun bir biçimde günde iki defa yemek yenilir.
19:18Öğle yemeği denilen kavram Osmanlı'da ve İslam'da yoktur.
19:22Avrupa'da günde beş defa yemek yenilir.
19:25Araya branşlar, araya ikindi yemekleri de konulur.
19:29Araya beş çayları da konulur.
19:31Fakat Osmanlı ve İslam iki defa yemek yer.
19:34Birisi sabahtır, artık ona kahvaltı mı dersin, sabah öğünü mü dersin, diğeri akşamdır.
19:43Günde iki defa sah ve akşam rengine, mezhebine, diline, dinine, felsefi inancına, hiçbir şeyine bakmadan
19:54Senin doyurulduğun kurumlara da ya dar ziyafet denir ya da imarethane denir.
20:02İşte tamamen parası annemiz, babaannemiz Rabia Emetulullah Gündüz Sultan tarafından karşılanan bir imarethane
20:11Ve her gün üç yüz fakir çarpı iki, altı yüz fakir, on günde altı bin fakir, otuz günde bir ayda
20:23on sekiz bin insan
20:25Ücret vermeksizin, buradan yemek yiyormuş.
20:29Nasıl ama? İyi ki bu toprakların evladıyım ve iyi ki bu medeniyet benim medeniyetim dedirtiyor mu?
20:37Durun, birazdan size dünyanın en güzel görüntüsünü göstereceğim.
20:44İnsan olduğumuzu bize hatırlatan muhteşem bir detay.
20:49Önce imarethane, ardından o muhteşem yapı.
21:05Osmanlı külliyeleri sadece tek başına bir cami ya da binalar ve yapılar kompleksi topluluğu değildir.
21:13Osmanlı külliyeleri bize insanlığımızı hatırlatan içinde fakirin, fukaranın herhangi bir mezhebe, herhangi bir dine bağlı kalmaksızın doyurulması, tedavi edilmesini için
21:26gereken, okutulması için gereken her türlü unsurların bulunduğu yerlerdir.
21:32Osmanlı külliyeleri sadece bu haliyle insanlara ve insanlığa hizmet etmiyor.
21:38Osmanlı külliyeleri şu haliyle baktığımız zaman insanın içini ferahlatan, insanın içini aydınlatan görüntüsüyle de sadece bulunmuyor.
21:50Osmanlı külliyeleri Allah'ın dilsiz kulları dediği hayvan sevgisini de bize öğretiyor.
21:57Zira bizim bildiğimiz ve öğrendiğimiz İslam'a göre ahiret gününde biz susacağız.
22:05Konuşma kabiliyetini kaybedeceğiz.
22:07Ve bu dünyada suskun olan kullar konuşmaya başlayacak.
22:15Kediler, köpekler, kuşlar ve bizim içimizde yaşayan diğer hayvanlar.
22:21Bizimle beraber aynı dünyayı paylaşan hayvanlar.
22:25Onlar Allah'ın dilsiz kullarıdır.
22:28İslam bize böyle öğretiyor.
22:30Biz o gün geldiğinde susacağız, konuşamayacağız.
22:36Onlar konuşacaklar.
22:38Allah'ım diyecekler, bu kulun bana vurdu.
22:42Allah'ım bu kulun beni öldürdü.
22:45Allah'ım bu kulun benim mama kabımı devirdi.
22:48Allah'ım bu kulun bana su verdi.
22:52Ya da Allah'ım bu kulun benim başımı okşadı.
22:55Allah'ım dilsiz kulları o gün konuşacaklar.
23:00Bizler susmak zorunda kalacağız.
23:03İslamiyet ve Osmanlı hayvanlara bir kul muamelesi gösterilmesini istiyor.
23:09Allah'ın dilsiz kulları nasıl yaklaşım muhteşem değil mi?
23:14Zaten burada Ali İmran 185 ve sanırım Bakara suresinde de bir ayet aynısını söyler.
23:23Külli nefsin zaykatül mevt.
23:25Her nefis bir gün mutlaka ölümü tadacaktır.
23:30Ölecektir değil.
23:32İslam'a göre insan ölümsüzdür.
23:35Sadece ölümü tadacaktır.
23:38Bu musalla taşları da bu dünyadan öbür dünyaya insanı götüren gümrük kapılarıdır.
23:46Pasaporta kimliğe gerek duyulmadan diğer dünyaya geçilen gümrük kapıları da bunlardır.
23:52İnsana bunları hatırlatan bu camide bakın size ne göstereceğim.
23:57Bir kuş evi.
23:58Her tarafta örneğine rastladığımız kuş evlerinden biri.
24:03Tam olarak caminin üstünde yukarıda bir kuş evi.
24:08Ne diyelim muhteşem.
24:10Kuş evi değil.
24:12Kuş köşkü.
24:13Kuş sarayı.
24:14Sadece ev değil.
24:16Altında dikkat ederseniz eğer dört tane delik var.
24:20Ve o deliklerin içinden de yukarıda çatıdaki deliklerden içeriye su giriyor.
24:26Hayvanların evlerinde bulunan su kapları doluyor.
24:31Fazla dolduğu zaman ne olacak?
24:33Yuva su ile taşacak mı?
24:36Taşmasın diye fazla su da alttan gidiyor.
24:39Tıpkı bizim lavabolarımızdaki siyah delikler gibi.
24:43Olur da çeşme açık bırakılmışsa ve olur da lavabo tıkanılmışsa o lavabonun tıkanıklığından dolayı taşan su eve gelmesin diye ufak
24:54yuvarlak lavabonun üstünü delik yaparlar.
24:57İşte buradaki yuvarlak delikler de tam olarak yuvanın içinde bulunan su oluklarından taşan suyun yuvayı bozmasını engellemesi içindir.
25:08Üsküdar Valide-i Cedid Camii bakın bize nasıl bir insanlık örneği gösteriyor.
25:15O gün geldiğinde insan susacak Allah'ın dilsiz kulları olan hayvanlar dile gelecekler ve bizi ya Allah'a övecekler ya
25:30Allah'a bizi şikayet edecekler.
25:33Ayetin dediği gibi külli nefsin zayikatülmek.
25:48150 yıl nasıl bir tarihlendirme çok fazla değil mi 150 yıl 1870'ler diyor bu fotoğrafın zamanlandırılmasında Abdullah Frevers bunlar
26:03aslında kardeşler iki kardeş 1850'li yıllarda Abdülmecit Han döneminde İstanbul Beyoğlu'nda yani o günkü anlamda biraz bomontik.
26:15Şişli tarafı biraz da biraz da Beyoğlu taraflarında Pera Galata taraflarında fotoğrafçılık sanatı ile uğraşır.
26:251870'li yıllar Abdullah Frevers için İstanbul'u sokak sokak ilçe ilçe fotoğraflandırmayla geçirmiş.
26:34Tam olarak bulunduğumuz yer 1870'li yıllarda 70'ler diyorsa biz bunun ortasını alalım 1875 diyelim.
26:45O zaman 151 yıl önce tam olarak bulunduğumuz yerde durmuş ve bir fotoğraf çekmiş.
26:53Acaba o durup yeni valide caminin Rabia Emetul'una günlük sultan türbesiyle caminin sevilinin yan yana ve bir arada görüldüğü
27:05bu açının bu hale geleceğini caddenin tam ortasında kalacağını her tarafından arabaların geçeceğinin farkında mıydı?
27:15Abdullah Frevers Müslüman olarak ölmediği için Allah rahmet eylesin demiyoruz ama toprağa bol olsun diyoruz.
27:23Bu ülkenin gayrimüslim vatandaşlarından biriydi.
27:27Şu an aslında 1642 tarihinde Girit'te dünyaya gelmiş ardından Osmanlı topraklarına kazandırılmış Osmanlı duhterhane dohtır.
27:42Kız evlat İngilizce dohtır demektir.
27:45Kız evladın dohtırın farçası duhter demektir.
27:49Hümayun devlet demektir.
27:52Eğer bir kavramın önünde ya da arkasında Hümayun varsa o devlet demektir.
27:58Duhterhane-i Hümayun da devletin kız evlatları demektir.
28:03Duhterhane-i Hümayun devletin kız evlatları.
28:07İşte Rabia Ebetulnak Gündüz Sultan Girit'te doğmuş olan ve Osmanlı Enderun'un bir karşılığı olan kız mektebinde duhterhane-i Hümayun
28:19'unda
28:19Müslümanlaştırılmış ve İslam eğitimi almış olan ve Sultan 4. Mehmed'in baş Hasekisi olma vasfını kazanan ki
28:30Osmanlı cari sisteminde baş Hasekisi kavramı son defa Rabia Ebetulnak Gündüz Sultan tarafından kullanılmıştır.
28:41Üstü açık türbesini görüyorsunuz.
28:44Allah'ın rahmeti, Allah'ın yağmuru, Allah'ın karı, Allah'ın güneşi, Allah'ın yıldızları, Allah'ın ayı üzerime doğsun,
28:55üzerime yağsın demiş ve üstünü açık bırakmış.
28:59Ne kadar da Bursa Muradiye'deki Sultan 2. Murat Türbesi'ndeki mantık gibi.
29:06Hemen önünde ise Sebil var.
29:08Beyaz bir minibüs şu an önünü kapatmış.
29:11Sebil'i tam olarak gösteremiyoruz.
29:13Ama Türbe ile Sebil yan yana durmuş.
29:17Takvimler 1870'ler.
29:21Fesli insanlar var.
29:23Her taraf sokak, her taraf tarla, her taraf toprak.
29:28Bak, bugünden zerre esame yok.
29:32O gün buralar ticarethane.
29:34Çeşmenin olduğu yerde, türbenin olduğu yerde, seyyarların bulunduğu ticarethaneler.
29:41Bugün o anlamda daha düzgün.
29:43Yani her tarafta işportacılar yok.
29:462026 yılı bu anlamda daha güzel ve daha hoş.
29:51Dostlar, Rabi Aymetullah Gündüz Sultan Türbesi.
29:55Hemen önünde yeni valide Camii Sebil'i, arkasında hünkar mahvili, hünkarın namaz kılmış olduğu yer ve caminin o muhteşem görseli.
30:061870'ler, 2026, arada 151 yıl gibi kocaman bir zaman dilimi.
30:17Abdullah Frerers, iki fotoğraf şu an karşınızda.
30:32Bambaşka bir Üsküdar'ı size gösteriyorum.
30:36Tarih tam 1950.
30:38Eğer 14 Mayıs'tan önceki 1950 ise, tek parti CHP dönemi.
30:44Eğer 14 Mayıs'tan sonraki 1950 ise, Demokrat Partili 1950'yi görüyorsunuz.
30:52Burada yürüyen amcalar var, teyzeler var.
30:56Şurada bir tane, haşmetiyle, kasketiyle, Sultan Abdülhamit Han döneminin gençlerinden olan biri yürüyor.
31:06Ne kadar da karizmatik yürüyor, ne kadar da güzel yürüyor.
31:10Efendim, arabalar geçiyor, görüyorsunuz.
31:13Saniyeler sonra bir araba, şimdi otobüs kapattı, beyaz bir araba geçecek.
31:20O arabanın geçtiği yerdeki, şu an geçiyor, aslında binalar var.
31:25Aslında burada sokaklar var.
31:28Ve binaların üzerinden, evlerin içinden, şu an bir araba daha geçti.
31:33Ve şu an bir araba daha geçti.
31:35Ve şu an bir araba daha geçiyor.
31:38Bana göre sağ tarafta, ama size göre sol tarafta binalar var.
31:44Burada da binalar var.
31:46Burada küçücük bir yol var.
31:48Her iki tarafta da binalar, onların arkalarında da sokaklar var.
31:53Orta tarafta bulunan iki adet bina şeridini yıkmışlar.
31:58Bu büyük, kocaman, ortasında yeşillik bir refüjün bulunduğu bir yolu yapmışlar.
32:06Kocaman bir tarih yıkılmış.
32:10Acaba bu fotoğrafı çeken, 70 yıl sonra, o fotoğrafı çektiği, şu an önünüzde bulunan fotoğrafı çektiği yerde,
32:19böyle bir açının olacağını, sağda ve solda bulunan binaların,
32:25apartmanların tamamının yıkıldığını, yıkılacağını biliyor olabilir miydi?
32:31Bence eğer bilseydi, şu an görmüş olduğunuz fotoğrafı çekmezdi diye düşünüyorum.
32:39Zor bir açı.
32:41Emetullah Gündüz Sultan Türbesi, üstü açık haliyle, hemen sebil, cami kapısı,
32:48arka tarafta kocaman cadde ama yıkılmış olan binalar,
32:5376 yıl arayla aynı açıdan çekilen iki farklı fotoğraf şu an karşınızda.
33:10Haydi gelin hep beraber, 74 sene öncesine gidelim.
33:14Takvimler 1952.
33:17Adnan Menderes dönemi yıkımlar, yani Henry Prost adı verilen,
33:22Fransız asıllı bir şehir mimarına İstanbul'un verilmesi an meselesi.
33:271942 yılında geldi, 47 yılında gitti, 1952'de geldi, 57'de gitti.
33:36Yani 15 yılda, toplam 10 yıl boyunca bu şehirde kalarak,
33:41bu şehirde bulunan tarihi eser var ya da yok acımadan katletti.
33:47Fransız şehir mimarı Henry Prost, Avrupa tarzında büyük caddeler, Avrupa tarzında ferah meydanlar açmak istiyordu.
33:57Ama burası Roma İmparatorluğu'nun devamı olan bir şehirdi ve Roma'da sadece kolezyum meydanları bulunur.
34:07O da 7 adet.
34:087 adet meydanın dışında, mesela bugün Roma'da, mesela bugün Napoli'de ya da Florensa'da,
34:16Unsull adı verilen sokaklar bulunmaktadır.
34:20Bugün hala var.
34:21Burası da Doğu Roma'nın başkenti Konstantinopol.
34:25Dolayısıyla Konstantinopol'de de Unsull'lar bulunmak durumunda.
34:30Yani burası Almanya değil ki, dümdüz yapasın ya da Fransa değil.
34:37Neyse fotoğrafa gelelim.
34:3974 sene önce, burada şu an arabaların, bir beyaz arabanın ve bir siyah arabanın,
34:47şimdi bir daha siyah arabanın geçtiği yollarda, yani trafiğin olduğu yerde aslında binalar varmış.
34:57Bu binalar yıkıldı.
35:00Size bir fotoğraf önce aşağıda anlattığım şey gibi,
35:04aradaki binalar yıkıldı ve kocaman bir cadde yapıldı.
35:10Üç şerit gidiş, üç şerit geliş, bir de ortada bitkilerle süslenmiş yeşillik alan,
35:18yedi şeritli bir alan.
35:20Aslında burası tek şeritli bir kervan yoluydu.
35:26Eşekler, develer geçerdi.
35:28Üsküdar'ın meydanına gelirdi onlarda, gemilerle yüklenilen malları taşırlardı.
35:34Bir şeritli yoldan, yedi şeritli caddeye, ayrıca iki arabanın sığabileceği kadar büyük meydana,
35:45dokuz şerit, iki şeritli o tarafta, on bir şeritli kocaman bir meydan açmak için,
35:53yakacaksın, yıkacaksın, ortadan kaldıracaksın.
35:57Bir programda hatırlar mısınız, Üsküdar programıydı.
36:02Şu an görmüş olduğunuz Nurbanu Sultan Hamamı var.
36:06Nurbanu Sultan Hamamı'nın şu an geçen insanlar, beyefendiler ve hanımefendiler,
36:13aslında Nurbanu Sultan Hamamı'nın içinden geçiyorlar.
36:17Bakarsanız, ki detayları zaten görüyorsunuz, ki biz size bunu anlattık ve gösterdik, yine gösterelim.
36:25Hamamın yıkıntı ve harap olan yerleri var ve şu an bavullu olan kişiler,
36:32ellerinde bavul olan kişiler, aslında hamamın içinden geçiyorlar.
36:36Hamam şu ağaçlara kadar olan kısımdı.
36:41Bu şeritli yollar açılsın diye, hamam yıkıldı.
36:46Yıkıntı olan hafriyat yerleri hala durmakta ve yol açıldı.
36:51Fotoğrafta yolun sağ tarafında, bana göre sağma, sizi göre sol tarafta yerde kumlar bulunmakta,
37:00bir inşaat birikintisi.
37:02Arka tarafında ise binaların önünde gölgelik yapsın diye tenteler var.
37:08Cami, iki minareli yeni valide camiyi, Rabia Emetulnak Gülnüş Camii,
37:15bugün 2026 yılında ağaçlardan dolayı görülmüyor.
37:20Ama o günde önünde bulunan binalardan dolayı ancak yarısı görülebiliyormuş.
37:27O binalar tamamen tıraşlandı ve yerine yol yapıldı.
37:33Bu arada ağaçlandırılma da yapıldı.
37:35O ağaçlar şu an caminin o manzarasını, o özgür olan manzarasını kapattı.
37:44Olsun biz buna razıyız.
37:47Yeter ki ağaç olsun ve yeter ki ağaçlar kapatsın bütün tarihi eserlerin manzaralarını.
37:56Her programda söylediğimiz gibi biz bu manzara bozulmasına ve görüntünün kaymasına razıyız.
38:05Dostlar arkamızda 1708-1711 yılları arasında yapılan yeni valide sultan camiyi,
38:14valide-i cedid camiyi, Rabia Emetulnak Gülnüş Camii.
38:18Benim solumda ama sizin sağınızda 2. Selim'in hanımı, 3. Murat'ın annesi, Nurbanu Sultan tarafından bu bölgeye,
38:29Mimar Sinan tarafından yapılan valide-i atik hamamı,
38:33Top taşında bulunan, yukarıda bulunan bu yeni valide camiyi, yukarıdaki eski valide camiyi için yapılan hayrat eseri hamam ve ortasında
38:497 şeritli cadde, 11 şeritli kaldırımlar.
38:5374 yıl ara, 1952-2026 neler değişmiş.
39:01O fotoğraf, bu fotoğraf yan yana konulduğunda çok fazla şeyin kaldırıldığını, çok fazla binaların yıkıldığını hep beraber görmekteyiz.
39:1474 yıl arayla aynı açıdan çekilmiş 2 farklı fotoğraf şu an karşınızda.
39:32Bugün sizlerle İstanbul'a komşu olan ama bambaşka bir şehir olan ve hatta bir adım öte gideyim mi,
39:40Kastamonu'ya bağlı olan, Anadolu Beylerbeyi tarafından yönetilen bir belde olan Üsküdar'daydık.
39:49Burası şu an ayağını bastığım, hatta oturduğum ve sohbet ettiğim, burası Kastamonu'dur.
39:58Ben şu an size aslında Kastamonu'yu anlatıyorum.
40:01Kastamonu bölgesi çok güzel bir bölge.
40:04Boğaz'ın 28 kilometre uzunluğunda bulunan Boğaz'ın Anadolu yakası Kastamonu'ya bağlıydı.
40:13Kahredici Mustafa Paşa diye bir paşa vardı.
40:16Anadolu Beylerbeyi kahreden Mustafa Paşa.
40:21Beylerbey'iydi.
40:23Anadolu Beylerbeyi kahreden Mustafa Paşa'nın evi burada olduğu için,
40:28yalısı burada olduğu için bu Beylerbeyi'nin yalısının bulunduğu yere de Beylerbeyi denildi.
40:36Üsküdar ile Çengelköy arasında bulunan Beylerbeyi de aslında Kadıköy'e bağlıydı.
40:43Nasıl ama?
40:44Yaşamış olduğumuz şehrin tarihi, yaşamış olduğumuz bölgenin bize anlattıklarının farkına varınca
40:52ne kadar da anlamlı bir yolculuk yapıyoruz.
40:56Burası Mekke ve Medine'ye bağlı.
41:00Yani bir insan buradan bir ata binerek ya da ne bileyim bugünkü anlamda modernize edelim.
41:07Bir arabaya binerek hiç gemi kullanmadan aynı kıta içerisinde Mekke'ye ve Medine'ye gidebiliyor.
41:14Teknik olarak buradan yürüyünce Mekke'ye ve Medine'ye gidebildiği için burası Mekke ve Medine muamelesi görmüş.
41:25Osmanlı Mekke Üsküdar'dan başlar der.
41:29Osmanlı'ya göre Üsküdar'ın başladığı Mekke ve Medine topraklarındayız.
41:36Osmanlı'ya göre mukaddes toprakların başlangıç kısmında bulunmaktayız.
41:42Ve Ezan-ı Muhammediler kulağımızı süslemekte.
41:46Bir tarafta Vadi Cedid Camii, bir tarafta Mihrimaz Sultan Camii.
41:52Müezzinler karşılıklı olarak Ezan-ı Muhammed'i birazdan okuyacaklar.
41:59Kastamonu, Beylerbeyi, Mekke, Medine, Üsküdar, Skodropol ve sizi Ezan-ı Muhammediler eşliğinde
42:11Bir orası, yani Mihrimaz Sultan Camii burası bitecek.
42:21Birazdan da Yeni Valide Camii aynı şeyi söyleyecek.
42:26Buna cilveleşmek deniyormuş müezzinlik dilinde.
42:31Efendim sizi Ezanlar ve Minareler Diyarı Üsküdar'dan selamlıyorum.
42:40Bu haftada bize ayrılan sürenin sonuna geldik.
42:44Allah'a emanet.