00:00Doğrudan konuya girelim. Bugün Türkiye siyasi tarihinin en çalkantılı dönemlerinden birine 1960 askeri müdahalesinin perde arkasına iniyoruz.
00:09Kaynak metnimizdeki veriler ve iddialar üzerinden çok çarpıcı bir inceleme yapacağız.
00:14Ama önce tüm bu olan bitenin merkezine çok ama çok kritik bir soru bırakalım.
00:19Düşünsenize tek bir seçim gününde yaşananlar ta yıllar sonra gerçekleşecek bir askeri darbeye gerçekten zemin hazırlayabilir mi?
00:26Kaynağımıza göre 27 Mayıs müdahalesini tam olarak kavramak istiyorsak sadece darbe gününe değil taşları döşeyen on meşhur güne yani 27
00:35Ekim 1957 erken seçimlerine odaklanmalıyız.
00:39Çünkü bilirsiniz tarihte olaylar hiçbir zaman bir boşlukta yaşanmaz. Mutlaka ve mutlaka bir öncesi vardır.
00:44Birinci bölüm 1960'a giden yol.
00:48Yazarımız iktidardaki Demokrat Parti'nin yani DP'nin muhalefetin nefesini ensesinde hissetmesiyle genel seçimleri 7 ay öne çektiğini aktarıyor.
00:57Ülke genelinde tansiyon zaten oldukça yüksek bir de bunun üzerine bu ani erken seçim kararı gelince işte fırtına yavaş yavaş
01:03burada kopmaya başlıyor.
01:05İkinci bölüm seçim günü iddiaları.
01:07Kaynağımız burada bizi gerçekten inanılmaz bir tablo çiziyor.
01:13Daha oylar verilirken günün tam ortasında yaşanan medyanın nasıl manipüle edildiğine dair iddialar var.
01:20Bakın burası gerçekten çok ilginç.
01:22Şu zaman çizelgesine bir göz atalım.
01:25Metindeki iddiaya göre sandıkların kapanmasına daha saatler varken saat tam 14.30'da devlet radyosu Demokrat Parti'nin zaferini anons etmeye
01:35başlıyor.
01:36Düşünebiliyor musunuz?
01:37Saat 15 gibi CHP lideri İsmet İnönü acilen dönemin devlet bakanını arayıp lütfen durdurun bu yayını diyor.
01:44Ancak Başbakan Adnan Menderes'in yayının devam etmesi yönünde kesin bir talimat verdiği söyleniyor.
01:49E haliyle sonuç ne oluyor?
01:50Saat 17'de sandıklar kapandığında birçok seçmen nasıl olsa DP kazandı diyerek sandığa gitmekten çoktan vazgeçmişti bile.
01:57İşin garibi iddialar sadece radyoyla da sınırlı kalmıyor.
02:01Kaynak metnimizde resmen akıllara durgunluk veren bir sahte haber olayı anlatılıyor.
02:05BBC ve AFP gibi kurumların yabancı gazetecilerine sanki İsmet İnönü yazmış gibi seçimi kaybettik en fazla 120 vekil çıkarabiliriz diyen
02:15sahte bir itiraf metni dağıtılıyor.
02:17Haberi doğrulatmak için koşa koşa İnönü'ye giden gazeteciler onun olay karşısındaki büyük şaşkınlığını görünce bu devasa sahtekarlığı ancak fark
02:25edebiliyorlar.
02:26Gerçeklerin böylesine eğilip bükülmesi ilerleyen günlerde devlet gücünün çok ama çok daha sert kullanılmasına yol açacaktı.
02:33Hatta olaylar ve gerilim öyle bir noktaya tırmanıyor ki bu durum ileride İnönü'ye tarihe kazınan o meşhur sözünü söyletiyor.
02:41Savaşta bile askeri uçaklar sivil halkın üstüne dalış yapmaz.
02:45Peki işin mutfağında yani seçim hilesi mekaniğinde neler oluyordu?
02:50Yazar kütük yani seçmen listesi manipülasyonunu çok net bir şekilde özetliyor.
02:56İddiaya göre sistem basit ama sarsıcı.
02:59CHP'li olduğu bilinen seçmenler listelerden bir bir siliniyor.
03:03Buna karşılık Demokrat Partili seçmenler birden fazla listeye kaydediliyor.
03:07Yani aynı kişi farklı yerlerde defalarca oy kullanabiliyor.
03:11Üçüncü bölüm Gaziantep ve Yanan Oylar
03:14Peki tüm bu anlattığım gerilim sahada yerelde nasıl patlak verdiği
03:18gelin kaynağımızdaki çok spesifik ve adeta bir film sahnesini andıran o Gaziantep anekdotuna bakalım.
03:25Yazar burada son derece şüpheli bir zincirleme olayı aktarıyor.
03:29Seçim gecesi önce CHP'nin 700 oy farkla seçimi kazandığı ilan ediliyor.
03:34Tamam bitti derken hemen ardından köylerden geldi denilen yaklaşık 1000 oyluk bir ilave ile kazanan aniden DP ilan ediliyor.
03:42Doğal olarak itiraz ediliyor ve oy çuvalları yeniden sayılmak üzere adliyeye kilitleniyor.
03:48Ve dördüncü adım sıkı durun.
03:49Ne hikmetse o gece o adliye binası gizemli bir şekilde alev alev yanıyor.
03:54Yeniden sayılacak olan tüm oylar o gece kül oluyor.
03:57Tahmin edersiniz ki bu yangın ve ardından zaferin DP'ye geçmesi halkı çileden çıkarıyor.
04:03Metne göre 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı'nda protestocular sokağa dökülüyor.
04:08Dönemin valisi ne yapıyor dersiniz?
04:10Yazarın da o döneme ait ilginç notuyla o zamanlar Toma diye bir şey yok tabi protestocuları dağıtmak için doğrudan itfaliye
04:17araçlarını sahaya sürüyor ve halkın üzerine tazikli su sıktırıyor.
04:21Çıkan arbede de pek çok kişi halkı isyana teşvik suçlamasıyla içeri alınıyor.
04:27Dördüncü bölüm.
04:28Ülke çapında çatışmalar.
04:29Kaynağımız Gaziantep'te çakan bu yerel kıvılcımın nasıl jet hızıyla tüm ülkeyi saran devasa bir ulusal krize dönüştüğünü bize çok net
04:39gösteriyor.
04:40Mesela Mersin fiziksel şiddetin ne kadar tırmandığına dair acı bir örnek.
04:46İddiaya göre seçimlerle bağlantılı olarak bir cinayet işleniyor.
04:50Asıl failin bir DP milletvekili olduğuna dair söylentiler kulaktan kulağa yayılmaya başlayınca devletin refleksi çok sert oluyor.
04:59Olayı örtbas etmek ve söylentileri kesmek için anında kapı gibi bir yayın yasağı getiriliyor.
05:06Yazar İstanbul, Sivas, Ankara, Kayseri diye upuzun bir şehirler listesi veriyor.
05:10Neden mi?
05:11Çünkü çalındığı iddia edilen oylara karşı sokağa taşan bu öfkenin öyle 3-5 lokal olay olmadığını,
05:16kelimenin tam anlamıyla ülkenin dört bir yanını saran ulusal bir infial olduğunu görmemizi istiyor.
05:21Tabi devletin tüm bu yaşananlara yanıtı tam bir güç gösterisi şeklinde oluyor.
05:26Kaynak 1 Kasım'da yani meclisin açılış gününde başkent Ankara'nın halini öyle bir tasvir ediyor ki,
05:32sokaklarda devriye gezen tanklar, yolları kordon altına alan askerler ve şehirlerin üzerinden alçaktan uçan askeri jetler,
05:40yani siyasi bir kriz resmen askeri bir gövde gösterisiyle zor kullanılarak bastırılmaya çalışılıyor.
05:475. Bölüm Sonuçlar ve Tarihsel Döngü
05:50Şimdi asıl can alıcı meseleye gelelim.
05:53Olan biteni anladık ama bu son derece yoğun siyasi sürtüşmeyi tetikleyen veriyi de anlamamız lazım.
05:59Demokrat Parti'yi bu kadar agresif taktikler kullanmaya iten şey aslında neydi?
06:04Yazarın incelediği meclis tutanaklarına göre bu devasa gerginliğin arkasında yatan temel neden sadece tek bir rakamda gizli.
06:119. Evet, Demokrat Parti 1954 seçimlerine kıyasla tam 9 puanlık devasa bir oy kaybı yaşıyordu.
06:19İşte iktidarı kaybetme paniği bu sert refleksleri doğuran asıl itkendi.
06:23Tüm o seçmen listesi iddialarına, radyodan okunan o erken zafer ilanlarına rağmen şu sonuca bir bakın.
06:30Yarış inanılmaz derecede başa baş geçmiş.
06:33Demokrat Parti %47, CHP ise %41.
06:37Yazar tam da bu sonucun ardından DP'nin girdiği o otoriterleşme yolunun ve muhalefete yönelik artan baskısının Türkiye'yi adım
06:45adım 1960 darbesine sürüklediğini savunuyor.
06:49İncelememizi toparlarken kaynağımız oldukça tarafsız bir duruşla çok ilginç bir tarihsel ironiyi yüzümüze çarpıyor.
06:55Bakın, Demokrat Parti'den önce bizzat CHP'nin kendisi o meşhur açık oy gizli tasnif sistemini uygulamıştı.
07:02Yani oyların herkesin önünde sandığa atıldığı ama sayımın kapalı kapılar ardında yapıldığı o şaibeli taktikler.
07:09Yani anlayacağınız bir dönemin mağduru başka bir dönemin failine, bir dönemin faili de başka bir dönemin mağduruna dönüşebiliyordu.
07:17Ve bu da bizi kaynağımızın sunduğu o tokat gibi finale getiriyor.
07:21Bugün ekranlarda geçmişin bu derin hatalarını, bu karmaşık manevralarını görmezden gelerek yaratılan siyasi anlatılara baktığımızda kendimize dönüp şunu sormalıyız.
07:30Acaba geçmişten gerçekten bir şeyler öğreniyor muyuz?
07:32Yoksa tarih, kelimenin tam anlamıyla tekerrürden mi ibaret?
07:36Bunu mutlaka bir düşünün derim.
07:38Bu incelememizde bize eşlik ettiğiniz için teşekkürler.
Yorumlar