00:00Herkese merhaba, yepyeni bir kaynak incelememize hoş geldiniz.
00:03Bugün gerçekten çok derin, çok katmanlı bir konunun tam ortasına dalıyoruz.
00:08Ayasofya ve ekümanik patrikhane etrafında kopan uluslararası fırtınalar.
00:12Yani aslında mesele sadece tarihi bir yapının kaderi değil,
00:16birbiriyle yarışan, bazen de epey sert bir şekilde çarpışan,
00:20devasa küresel anlatılardan bahsediyoruz.
00:22Yerel gibi görünen bu tartışma,
00:24doğu ile batı arasındaki diplomatik ilişkileri derinden sarsıyor.
00:28Kaynaklarımızın ışığında hiçbir tarafı tutmadan bu karmaşık tabloyu hep birlikte masaya yatıracağız.
00:34Hazırsanız hemen başlayalım.
00:36Peki bu devasa konuyu nasıl toparlayacağız?
00:39Hızlıca yol haritamıza bir bakalım.
00:41Önce 24 Temmuz yıl dönümlerini konuşacağız.
00:44Sonra Türkiye'nin kendi Ayasofya anlatısına bakıp,
00:47ardından Arhonların küresel çaptaki karşı hamlesine geçeceğiz.
00:51Dördüncü sırada bu grupların ABD'den talepleri var
00:54ve son olarak kaynağımızın yazarının sorduğu o kritik soruya geleceğiz.
00:59Acaba burada jeopolitik bir çifte standart mı var?
01:02Birinci bölüm, 24 Temmuz yıl dönümleri.
01:04Bazen tek bir tarih, koca bir jeopolitik anlaşmazlığın fitilini ateşlemeye yeter.
01:09Gelin bu tarihin neden bu kadar önemli olduğuna bakalım.
01:12Modern siyasete girmeden önce,
01:14biraz zamanda yolculuk yapalım
01:15ve şu 24 Temmuz'un tarihi ağırlığını bir oturtalım.
01:19Düşünsenize, hikaye tam milattan sonra 537'de
01:22İmparator Justinianus'un Ayasofya'yı katedral olarak kutsamasıyla başlıyor.
01:27Yüzyıllar sonra 1453'te Fatih Sultan Mehmed'in şehri fethiyle yapı camiye dönüşüyor.
01:33Yakın tarihe 1923'e geldiğimizde ise
01:36Türkiye Cumhuriyeti'nin sınırlarını çizen Lozan Antlaşması'nın imzalandığını görüyoruz.
01:41Ve bomba tam da burada patlıyor.
01:432020 yılında yine bir 24 Temmuz'da Ayasofya Müzeden yeniden camiye çevriliyor.
01:50Yani anlayacağınız, bugün tartıştığımız her şey
01:53yüzyıllara yayılan bu inanılmaz tarihi fay hattının tam üzerinde duruyor.
01:57İkinci bölüm, Türkiye'nin Ayasofya anlatısı.
02:01Bakalım Türk hükümeti camiye dönüştürme kararının 6. yıl dönümünde
02:06kendi kamuoyuna nasıl bir mesaj verdi?
02:09Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanı Burhanettin Duran'ın şu sözleri
02:12aslında devletin bakış açısını çok net özetliyor.
02:16Ayasofya'nın ibadete açılması adeta bir kızıl elmaydı.
02:19Kızıl elma biliyorsunuz Türk kültürü ve siyasetinde ulaşılması gereken
02:23nihai o en büyük hedeftir.
02:26Kaynağımıza göre İletişim Başkanı bu adımı
02:28Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın liderliğinde
02:30yapının Osmanlı dönemi fetih kimliğine geri döndürülmesi
02:33ve uzun zamandır beklenen bir hayalin gerçeğe dönüşmesi olarak gururla anlatıyor.
02:37Üçüncü bölüm Arhonların küresel karşı hamlesi
02:41Türkiye'deki anlatıyı duyduk.
02:45Peki, rotamızı Amerika Birleşik Devletleri ve Avustralya'ya çevirdiğimizde
02:50nasıl bir manzarayla karşılaşıyoruz?
02:52Burada karşımıza çok ilginç son derece organize bir grup çıkıyor.
02:56Ekümanik Patriarki Arhonları, başlarında da Ulusal Komutan ünvanlı
03:01Dr. Anthony J. Limberakis var.
03:03Bu oluşum, Ortodoks Kilisesini temsil eden
03:06ve Patriarkânenin çıkarları için uluslararası arenada aktif
03:10hatta oldukça agresif bir şekilde lobicilik yapan bir grup.
03:13Az önce konuştuğumuz o Fethi ve Kızıl Elma anlatısına karşı
03:16dünyada çok güçlü bir set çekmeye çalışıyorlar.
03:20Karşı tarafın argümanını olabilecek en net haliyle bir dinleyelim.
03:24Dr. Limberakis aynen şöyle diyor.
03:26Yapı, 916 yıl boyunca Doğu Hristiyanlığının başlıca kilisesi olarak hizmet vermiştir.
03:32Onu özünde bir İslam medeniyeti yapısı olarak sunmak,
03:36tarihsel kayıtların kasıtlı olarak silinmesidir.
03:39Yani adamlar meseleye çok keskin yaklaşıyor.
03:41Diyorlar ki, bir dakika, bu binanın Hristiyan kimliği,
03:45Osmanlı kimliğinden neredeyse bin yıl daha eskiye dayanıyor.
03:48Onlara göre bu tarihi gerçekliği yok saymak,
03:51tarihi düpedüz baştan yazmak demek.
03:5286 yıllık müze kararını iptal eden 2020 tarihli o kritik adımın kalbindeki hukuki kilitlenme tam olarak şu.
04:01Türk hükümeti diyor ki,
04:02bu karar tamamen yasaldır çünkü Fatih Sultan Mehmed'in bıraktığı meşru bir vakfiye belgesine,
04:08yani o dönemin tapusuna dayanıyor.
04:10Arhonlar ise tam tersini savunuyor ve,
04:13Fetih dönemine ait bir belge,
04:1521. yüzyılın demokratik bir cumhuriyetinde yasal ve bağlayıcı bir kaynak olamaz diyorlar.
04:20Farkındaysanız, birbirinden tamamen kopuk,
04:23iki farklı hukuk felsefesi,
04:25tek bir binanın kubbesi altında çarpışıyor.
04:284. bölüm,
04:29ABD'den talepler.
04:30Tabii bu tarihi çarpışma,
04:32sadece kitaplarda veya açıklamalarda kalmıyor.
04:35Washington koridorlarında hararetli bir lobi faaliyetine dönüşüyor.
04:39Şimdi, Ortodoks liderlerin ABD Dışişleri Bakanlığı'na ve kongresine sundukları somut dosyalara bir bakalım.
04:47İstekleri çok net.
04:48Birincisi,
04:49Heybelada Ruhban Okulu'nun derhal açılması için ABD'nin diplomatik baskı yapmasını istiyorlar.
04:55İkincisi,
04:56ekumenik ünvanının Türkiye'de yasal olarak tanınması talep ediliyor.
04:59Ve üçüncüsü,
05:01belki de en kritik olanı,
05:02patrik seçilecek kişilerdeki Türk vatandaşı olma zorunluluğunun seçimlere müdahale yarattığı gerekçesiyle,
05:08tamamen kaldırılmasını talep ediyorlar.
05:11Aslında mesele sadece Ayasofya ya da Patrani ile de sınırlı değil.
05:15Kaynaklarımız,
05:16sürtüşmenin çok daha geniş bir alana yayıldığını gösteriyor.
05:19Örneğin,
05:20ABD'deki Ortodoks Başpiskopos,
05:2220 Temmuz Kıbrıs Barış Harekatı'nı açıkça yasa dışı bir işgal olarak nitelendiriyor.
05:27Dahası,
05:2819 Mayıs'ı,
05:29sözde Pontus Soykırım Günü olarak anıyorlar.
05:32Bir de tabii,
05:32Türkiye'de el konulduğu iddia edilen kilise müklerine dair o bitmek bilmeyen, çözülemeyen anlaşmazlıklar var.
05:38Yani dosya epey kabarık.
05:40Beşinci ve son bölümümüz,
05:42ceopolitik bir çifte standart mı?
05:44Tüm bu,
05:45uluslararası lobi savaşlarından sonra,
05:47kaynak yazarımızın son derece eleştirel bir yaklaşımına geliyoruz.
05:51Şimdi,
05:52yüksek diplomasiyi ve asırlık miras tartışmalarını bir anlığına kenara bırakalım.
05:5624 Temmuz günü,
05:58çok yerel,
05:59spesifik bir olayda,
06:00Yunanistan sınırında tam olarak ne yaşandı?
06:03Yazarın vurguladığı o çarpıcı zıtlık,
06:05işte tam burada gün yüzüne çıkıyor.
06:07Bir yanda Türkiye'deki Ortodoks liderler var,
06:10kaynağa göre bu liderler ülke içinde serbestçe dolaşıyor,
06:13açıkça uluslararası lobicilik yapıyor ve yabancı yetkilileri rahatça ağırlıyorlar,
06:18diğer yanda ise Zafer Partisi'nden bir Türk siyasetçi var,
06:22Özcan Pehlivanoğlu.
06:23Batı Trakya Türklerinin merhum lideri,
06:25Dr. Sadık Ahmet'in anma törenine katılmak üzere giderken,
06:28Yunan sınır kapısından kamu düzenini bozduğu gerekçesiyle ülkeye alınmıyor.
06:33Yazar burada çok net bir şekilde ifade ve seyahat özgürlüğü konusunda bir çifte standart olduğunu öne sürüyor.
06:40Pehlivanoğlu sınırda reddedilmesinin ardından oldukça tepkili.
06:44Şöyle diyor,
06:45Bir kişi kamu düzenini tek başına nasıl bozabilir?
06:48Bartolomeos,
06:49Bu adam bizim aleyhimize çalışıyor,
06:51Yunanistan'a sokmayın şeklinde bir girişimde bulunmuş olabilir.
06:55Pehlivanoğluna göre bu olay bir tesadüf değil.
06:58Kendisi ruhban okulunun açılmasına ve ekümenik ünvanına sert bir şekilde karşı çıktığı için,
07:03Patrikhanenin doğrudan bir müdahalesiyle sınır dışı edildiğini iddia ediyor.
07:08İşin bir diğer ilginç yanı da şu,
07:10Yazar, Pehlivanoğlu'nun yaşanan bu sınır krizine karşı Türkiye Dışişleri Bakanlığı'na açıkça çağrıda bulunduğunu
07:17ama resmi kanalların tamamen sessiz kaldığını belirtiyor.
07:20Yani ortada bir protesto notası ya da resmi bir kınama yok.
07:24Ve işte tüm bunlar bizi bugünkü incelememizin o can alıcı final sorusuna getiriyor.
07:30Amerika Birleşik Devletleri'ne taşınan bu organize şikayetlere,
07:33uluslararası lobi faaliyetlerine ve sınırda yaşanan krizlere karşı
07:38Türk hükümeti sessizliğini bozacak mı?
07:40Ayasofya'nın gölgesinde oynanan bu devasa tarihi, dini ve siyasi satranç maçında
07:46bir sonraki hamle ne olacak?
07:48Biz kaynakların bize sunduğu fotoğrafı olduğu gibi önünüze koyduk.
07:52Üzerine düşünmek ve tartışmak ise tamamen size kalmış.
07:55Bize katıldığınız için çok teşekkürler.
07:58Bir sonraki kaynak dosyamızda görüşmek üzere.
08:00Hoşçakalın.
Yorumlar