00:00Merhaba, bugün sizlerle tarihin tozlu raflarında kalmış gibi görünen ama aslında bugünü bile derinden şekillendiren bir direnişi 1755 Batırşı ayaklanmasının
00:10o çarpıcı mirasını inceleyeceğiz.
00:12Hazırsanız tarihi kaynak metinlere dayanan bu görsel analizimize hemen başlayalım.
00:17Şöyle bir düşünün, askeri olarak tamamen ezilmiş bir isyan, hatta lideri idam edilmiş bir hareket nasıl olur da o halk
00:25için devasa sosyo-dini kazanımlara dönüşebilir?
00:28Genelde tarihi sadece kazananların yazdığını, savaşta yenenin masada da yendiğini düşünürüz değil mi?
00:34Ama işte kaynak metnimizin de bize açıkça gösterdiği gibi Batırşan'ın hikayesi bu kuralı kelimenin tam anlamıyla yerle bir ediyor.
00:42Bu ilginç hikayeyi tam olarak kavrayabilmek için dört temel noktaya bakacağız.
00:46Önce bu paradoksal zafere, sonra tarihçiler arasındaki o büyük tartışmaya göz atacağız,
00:51ardından meselenin kültürel mirasına inecek ve son olarak da direnişin günümüzdeki modern yankılarına değineceğiz.
00:58Birinci bölümümüz paradoksal bir zafer, yani yenilgiyle kazanmak.
01:0318. yüzyılın ortalarında Batırşan'ın kılıcını çektiğinde ortaya çıkan siyasi tabloya bir bakalım.
01:09Meşhur tarihçi Zeki Verido Toga'nın bu konudaki tespiti gerçekten nokta atışı.
01:13Diyor ki, Batırşan hareketi dışarıdan bakıldığında sadece görünüşte başarılı olmuş gibi dursa da aslında çok olumlu sonuçlar vermiştir.
01:21Yani ayaklanma sahada kaybedilmiş olsa bile Rus hükümetini çok ciddi geri adımlar atmaya mecbur bırakmış.
01:27İdil Ural Türklerine o darboğazda nefes aldıran şey tam olarak buydu.
01:31Peki neydi bu kazanımlar?
01:33Bir kere o güne kadar devam eden cami yakma olayları bıçak gibi kesiliyor.
01:37Köylere gidip asker ve misyoner zoruyla yapılan din değiştirme baskıları tamamen durduruluyor.
01:42Hatta Başkurt ve Tatarlar için özel bir Orenbürk Mahkeme Yeşyariyesi bile kuruluyor.
01:47Düşünsenize ortada kaybedilmiş bir savaş var ama masa başında çok somut, çok hayati haklar koparılıp alınmış.
01:54Bu da bölge halkının adeta küllerinden yeniden doğmasını, o milli ateşin tekrar alevlenmesini sağlıyor.
02:01Gelelim ikinci bölümümüze.
02:02Tarihçilerin Savaşı.
02:03Çünkü biliyorsunuz olayların kendisi kadar nasıl anlatıldığı ve nasıl çerçevelendiği de bir o kadar önemlidir.
02:09Kaynak metnimiz bu noktada iki farklı cepheyi çok net ve tarafsız bir şekilde önümüze koyuyor.
02:16Bir yanda Rus tarihçilerin anlatısı var.
02:18Onlar bu olayı küçümsüyor.
02:20Basit bir çiftçi isyanı, ekonomik bir kriz ya da liderin beceriksizliği olarak etiketliyorlar.
02:25Ama diğer tarafa Rızaeddin Fahrettin gibi Türk Tatar tarihçilere baktığımızda bambaşka bir tablo var.
02:32Onlar için bu kelimenin tam anlamıyla bir varolma savaşı, bir milli beka ve kimlik mücadelesi.
02:38Hatta yazarımız Batırşay'ı askeri başarısızlıktan dolayı eleştiren o tarihçilere
02:44Berthold Brecht'in çok sevdiğim o meşhur sözüyle enfes bir ideolojik yanıt veriyor.
02:49Mücadele eden yenilgiye uğrayabilir ama mücadele etmeyen zaten yenilmiştir.
02:55Yani asıl mesele skorborda yazan sonuç değil, o eyleme geçme, o ateşi yakma cesaretini gösterebilmektir.
03:01Tabii insan ister istemez merak ediyor Batırşan'ın kendi fikirleri bugüne nasıl ulaştı diye.
03:07Onun Arzname adındaki o meşhur resmi dilekçesinin gün yüzüne çıkması tam bir dedektiflik hikayesi.
03:14Düşünün 1970'lerde tarihçi Meskut Gainettinov arşivlere giriyor, iğneyle kuyu kazar gibi çalışıyor.
03:20Bu metin ta 2000 yılında günümüz Tatarcasına uyarlanıyor ve ancak 2004'te bağımsız bir kitap olarak basılabiliyor.
03:27O titiz çalışmalar olmasa Batırşan'ın kendi kelimelerini belki de hiç duyamayacaktık.
03:33Tarihçi Feyzel Hak İslayev bu metinleri incelediğinde aslında meselenin boyutlarının ne kadar büyük olduğunu fark ediyor.
03:40Ona göre Batırşan'ın talepleri sadece o günkü bölgesel bir isyandan ibaret değil.
03:45Aslında Türk birliğinin ve bağımsızlık fikrinin o ilk ideolojik tohumlarını atıyor.
03:50Dini özgürlük istiyorsan siyasi olarak bağımsız olmalısın.
03:54İşte bu çok güçlü fikir ilk defa orada yeşeriyor.
03:56Üçüncü bölümümüz kültürel bir miras.
03:59Şimdi Batırşan'ın siyasi bir figür olmaktan çıkıp sanatın gücüyle nasıl ölümsüzleştiğine bakacağız.
04:05Bakar mısınız şu dizelere?
04:07Bu bir Sibirya Tatar ninnisi.
04:09Gerçekten inanılmaz değil mi?
04:11Askeri bir isyan lideri nasıl olur da annelerin bebeklerine şefkatle fısıldadığı bir ninniye dönüşebilir?
04:16İşte bu Batırşan'ın halkın ruhuna, o bölgenin günlük sanatına ne kadar derinlemesine kazındığının bir kanıtı.
04:24O artık sadece tarihi bir lider değil, kültürel bir halk kahramanı.
04:29Şimdi size çok çarpıcı bir rakam vereceğim.
04:3280.
04:33Başkurdistan'da Batırşan adına kurulan müzede tam 80 ciltlik, her biri 600-700 sayfa olan devasa bir el yazması kütüphane var.
04:42Ve sıkı durun kaynak metinimize göre bu akıl almaz büyüklükteki külliyatın kapağı bile henüz doğru dürüst açılmamış, araştırılmamış.
04:50Orada keşfedilmeyi bekleyen ne devasa bir tarih yatıyor düşünebiliyor musunuz?
04:54Bir diğer önemli rakam ise 250.
04:572012 yılı Batırşan'ın o meşhur kalede zincirlere vurulmuş halde direnerek hayatını kaybetmesinin 250. yıl dönümüydü.
05:05Ve Tatar gençleri bu tarihi hiç unutmadı.
05:08Anısını yaşatmak için 2012'yi resmen Batırşan yılı ilan ettiler.
05:12Yani aradan yüzyıllar geçse de o ruh genç nesillerin damarlarında akmaya devam ediyor.
05:18Ve geldik son bölümümüze direnişin modern yankıları.
05:21Burada kaynak metnimizin 1755'teki o eski şikayetlerle günümüz siyaseti arasında kurduğu çok ilginç tarihsel paralelliklere tamamen metnin bize sunduğu pencereden
05:31tarafsızca bir bakacağız.
05:33Yazarımız dünün zulmüyle bugünün politikaları arasında çok doğrudan bir bağ kuruyor.
05:3818. yüzyıldaki asimilasyon ve zorla din değiştirme baskılarını yazar doğrudan modern Putin dönemindeki uygulamalarla kıyaslamış.
05:46Neler bunlar? Tatar okullarının kapatılması, okullara zorunlu Hristiyanlık derslerinin getirilmesi ve Latin alfabesinin yasaklanması.
05:54Metin bize açıkça şunu söylüyor.
05:56Yöntemler modernleşmiş olsa da o asimilasyon taktikleri geçmişin güncel bir yansıması olarak hala devrede.
06:03Yani azınlık hakları ve kimlik mücadelesi bölgede bugün bile kıyasaya devam ediyor.
06:07Yazar bu bitmek bilmeyen mücadele ruhunu Cengiz Han'ın o sarsıcı sözüyle özetliyor.
06:13Ulusum yaşadıkça kendi ölümümden korkmuyorum.
06:17İşte Batırşah gibi kendi hayatını milletinin geleceği için hiç düşünmeden feda eden bir kahramanın zihniyeti tam olarak budur.
06:24O meşhur sonunu düşünen kahraman olamaz lafının tarihi metinlerde nasıl ete kemiğe büründüğünü çok net bir şekilde görüyoruz.
06:32Ve bu incelememizi aslında kaynak metnimizin de ana tezini özetleyen biraz da kışkırtıcı bir sorayla bitirelim istiyorum.
06:39Tarihi bir figürün başlattığı mücadele aradan yüzyıllar geçmesine rağmen bugün bile hala tam olarak çözüme kavuşmamışsa o kişi tarihin sayfalarında
06:47gerçekten ölmüş sayılabilir mi?
06:49Batırşah'ın nirası bize tarihi anlatıların aslında hiç bitmediğini ve bir milletin bilincinde nasıl yaşamaya devam ettiğini çok çarpıcı bir
06:57şekilde gösterdi.
06:58İzlediğiniz ve bu keşif yolculuğunda bana eşlik ettiğiniz için çok teşekkür ederim.
Yorumlar