00:00Herkese merhaba, bugün gazeteci müyesser Yıldız'ın oldukça ses getiren ve hepimizin bildiği o 103 yıllık kurucu metnimiz Lozan Antlaşması
00:08'nın günümüzde
00:08adım adım nasıl aşındırıldığını öne süren makalesini masaya yatırıyoruz.
00:13Ortada gerçekten iddialı argümanlar var, o yüzden hiç vakit kaybetmeden bu konunun derinliklerine dalalım ve yazarın bize tam olarak ne
00:20anlattığını tarafsız bir gözle inceleyelim.
00:23Yazarın sunduğu bu karmaşık jeopolitik iddiaları daha net görebilmek için beş başlıkta ilerleyeceğiz.
00:30Lozan tartışmaları, ruhban okulu meselesi, Batı Trakya'daki mütekabiliyet durumu, yeni metropolit atamaları ve son olarak da o meşhur korunma çağrısı.
00:41İlk durağımız Lozan tartışması ve siyasi söylemlerin patrikhane üzerindeki etkisi.
00:47Yıldız, makalesinde argümanını inşa etmeye, çok tanıdık bir söylemi hatırlatarak, mevcut siyasi iklimi özetleyerek başlıyor.
00:55Yaklaşık 10 yıl öncesinden Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın o tartışılan sözlerine atıfta bulunuyor.
01:011920'de bize sevri gösterdiler, 1923'de Lozan'a bizi razı ettiler.
01:07Birileri de Lozan'ı zafer diye yutturmaya çalıştı.
01:09Makale, tam da bu sözleri iktidarın antlaşmaya yönelik tarihsel olarak eleştirel duruşunu göstermek için stratejik bir başlangıç noktası olarak kullanıyor.
01:19Peki bu siyasi eleştiriler kurumlara nasıl yansıyor derseniz?
01:23Biliyorsunuz, hukuken Fener Rum Patrikhanesi doğrudan Fatih Kaymakamlığına bağlıdır.
01:28Görevi de son derece net bir şekilde çizilmiştir.
01:32Yalnızca İstanbul, Bozcağ'da ve Gökçağ'daki Rum vatandaşların dini işleriyle ilgilenmek.
01:37Nokta. Ancak makale, Patik Bartolomeos'un uluslararası arenada ekümenik ünvanını adeta normalleştirerek kullanmasıyla bu katı yasal sınırların şu anda ciddi
01:48şekilde test edildiğini iddia ediyor.
01:51İkinci bölümümüz, Ruhban Okulu ve Genişleyen Diplomatik Etki.
01:55Yazarın antlaşmanın aşındırılmasına dair sunduğu ilk somut örneğe geliyoruz.
01:59Odak noktamızda, Ruhban Okulu'nun Türk hukuku ve eğitim sisteminin tamamen dışında özerk bir yapıda yeniden açılması için kurulan o
02:09uluslararası baskı var.
02:10Yazar burada önümüze adeta bir diplomatik satranç tahtası kuruyor.
02:14Takvime bir bakın, Washington'da dönemin ABD Başkanı Trump'la görüşmeler yapılıyor.
02:19Ardından Ankara'daki NATO zirvesinde bu konu kameralar önünde hiç konuşulmuyor, sessizce geçiştiriliyor ama hemen zirve sonrası Patrik'i Heybeliada'daki restorasyon
02:29çalışmalarını incelerken görüyoruz.
02:31Bitmedi, sadece bir hafta sonra ABD Büyükelçisi Atina'da Patrikhane yetkilileriyle ökümenik rol ve okulun açılışını masaya yatırıyor.
02:40İnanılmaz bir diplomasi trafiği değil mi?
02:41Tüm bu baş döndürücü diplomasinin ardından yazar bizi durdurup çok provokatif bir soru yöneltiyor.
02:47Lozan sadece Yunanistan'da mı yok hükmünde?
02:51Bu, metnin gerçekten kilit bir dönüm noktası.
02:54Yazar bu soruyu, odak noktasını bir anda Türkiye'deki genişleyen dini etkiden alıp hemen sınır komşumuzdaki azınlıklara yönelik muameleye çevirmek için
03:03kullanıyor.
03:04Bu da bizi üçüncü başlığımıza, Batı Trakya'daki mütekabiliyet ilkesine ve hakların dengesizliğine getiriyor.
03:13Mütekabiliyet, yani karşılıklılık ilkesi.
03:15Biliyorsunuz bu Lozan'ın tam anlamıyla kalbidir.
03:19Ancak makale burada devasa bir çifte standart olduğuna dikkat çekiyor.
03:24Bir yanda Türkiye'de ruhban okulunun açılması ve patriarkaneye yeni ayrıcalıklar tanınması için yoğun bir uluslararası baskı var.
03:31Diğer yanda ise Yunanistan tam da aynı zaman diliminde 8 Türk azınlık ilkokulunun daha kapısına kilit vuruyor.
03:38Nasıl bir tez atama?
03:39Yazar bu durumu anlaşmanın temelden çökertilmesi olarak yorumluyor.
03:43İşin vahametini gerçekten kavrayabilmemiz için yazar zihnimizde tek bir rakamı kazılamızı istiyor.
03:5076.
03:51Evet, bugün geriye kalan azınlık okullarının toplam sayısı maalesef sadece bu.
03:56Düşüşün boyutunu şöyle bir gözünüzde canlandırın.
03:59Lozan'ın imzalandığı o ilk günlerde Batı Trakya'da tam 307 Türk azınlık okulu sapı sağlamacaktayken bugün bu sayı korkunç bir
04:07erimeyle 76'ya düşmüş durumda.
04:09Makalede alıntılanan siyasetçiler bunun öyle basit bir nüfus azalması falan olmadığını,
04:14aksine eğitim özelliğinin ve temel hakların son derece ağır bir ihlali olduğunu savunuyor.
04:18Dördüncü bölümümüz yeni metropolit atamaları.
04:22Şimdi yurt içindeki o devasa genişlemeye bakacağız.
04:25Yönümüzü tekrar Türkiye sınırları içine çevirdiğimizde yazar patriarkeninin son dönemde kendi yasal yetki alanının fersah fersah ötesine geçen atama dalgasına
04:35dikkat çekiyor.
04:36Şehirlere bakar mısınız?
04:38Bursa, Isparta, Kütahya, İzmir, Trabzon, Antalya, Burdur hatta Gümüşhane.
04:44Yazar bu listeyi verirken kelimenin tam anlamıyla şaşkınlığını gizlemiyor.
04:48Çünkü ortada bir vela iki istisnai durum yok.
04:51Müthiş bir coğrafi yayılımdan ve hacımdan bahsediyoruz.
04:55İşlerin daha da ilginçleştiği yer tam olarak burası.
04:58Makale Rum kökenli Türk gazeteci Stelio Berberakis'ten çok aydınlatıcı bir alıntı yapıyor.
05:04Berberakis diyor ki,
05:06Ankara'da yalnız bir iki Rum Ortodaks ailesi yok ki, savaş yüzünden yüzlerce Rus, Ukraynalı, Moldovalı ve Romanyalı geldi.
05:14İşin aslı şu, yazarın tespitine göre Ankara'ya atanan bu yeni metropolit özellikle savaştan kaçan Ortodoks mültecilere hizmet etmesi için
05:24özel olarak görevlendirilmiş.
05:26Hatta bu ibadetler için Fransa Büyükelçiliği tarafından sağlanan bir Katolik kilisesi bile tahsis edilmiş.
05:32Genişlemenin ne kadar sessiz ve derinden ilerlediğini kanıtlamak için yazar bir örnek daha sunuyor.
05:39İkonya, yani bildiğimiz Konya için bile gizliden gizliye bir metropolitlik makamı açıldığını öğreniyoruz.
05:46Peki bunu ne zaman ve nasıl öğreniyoruz?
05:48Sıkı durun, ancak hayatını kaybeden metropolit Theoliptos için 23 Haziran'da düzenlenen bir cenaze töreninde.
05:56Yazar, bu detayı vererek genişlemenin ne kadar dikkatlerden uzak ve denetimsiz olduğunu zihnimize kazıyor.
06:02Ve beşinci, son bölümümüz, korunma çağrısı.
06:05Anlaşmaya nasıl sahip çıkılacağı meselesi.
06:08Tüm bu tematik analizi toparlarken, yazar işi sadece durum tespitiyle bırakmıyor,
06:13103 yıllık bu kurucu metni korumak için çok somut, ulusal bir eylem çağrısıyla makalesini noktalıyor.
06:19Atatürkçü Düşünce Derneği'nin o net önerisine arka çıkıyor, 24 Temmuz, tıpkı Cumhuriyet'in o ilk yıllarında olduğu gibi tekrar
06:26resmi olarak Lozan Bayramı ilan edilsin.
06:29Yazara göre bu, modern emperyalizme ve artan baskılara karşı tüm dünyaya verilecek en güçlü ulusal kararlılık mesajı olacaktır.
06:37Neticede incelediğimiz bu kaynak materyal, bizi o kışkırtıcı ve devasa soruyla baş başa bırakıyor.
06:43Jeopolitik baskılar her geçen gün bu kadar artarken, asırlık bir anlaşmanın o hassas temel ilkeleri,
06:51modern diplomasinin acımasız gerçekleri karşısında ayakta kalmayı başarabilecek mi?
06:55Yazarın önümüze koyduğu tüm bu veriler, Lozan'da kurulan dengenin bugünkü durumu hakkında gerçekten uzun uzun düşünmemizi gerektiriyor.
07:03Bu detaylı analizinizde bana eşlik ettiğiniz için çok teşekkürler.
07:07Bir sonraki incelememizde görüşmek üzere, merak etmeyi ve sorgulamaya devam edin.
Yorumlar