00:00Herkese merhaba. Bugün hepimizin hayatına bir şekilde dokunan ama belki de üzerine en çok efsane üretilen o meşhur belgeyi
00:06Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucu tapu senedini yani Lozan Barış Antlaşması'nı masaya yatırıyoruz.
00:12Bu öyle sıradan sıkıcı bir tarih dersi değil, aksine bugün hala sıcaklığını koruyan bir diplomasinin net bir bilançosu.
00:18Hazırsanız lafı hiç uzatmadan bu tarihi belgenin derinliklerine beraber dalalım.
00:23İşte o meşhur o bitmek bilmeyen soru.
00:26Lozan bir zafer mi yoksa bir hezimet mi?
00:29Eminim bunu siz de yıllardır en az bir kez, belki de yüzlerce kez duymuşsunuzdur.
00:34Son zamanlarda iyice popüler bir tartışma malzemesi oldu değil mi?
00:38Ama bakın, tarihi öyle kulaktan dolma iddialarla değil, belgelerin o soğukkanlı net gerçekliğiyle okumamız gerekiyor.
00:45Şimdi gelin bu antlaşmayı romantik hayallerle değil, masadaki rasyonel gerçeklerle bir tartalım.
00:51Peki bu incelememizde yol haritamız ne olacak?
00:54Hemen özetleyeyim.
00:551- Bu meşhur soru Lozan zafer mi, hezimet mi?
00:582- 1922 Türkiye'sinin masadaki gerçek durumu
01:023- Diplomasinin bilançosu yani net kazançlar ve kayıplar
01:064- Efsaneler ve tarihi gerçekler
01:095- Bugün, evet tam şu an için Lozan'ın bizim için ne anlama geldiği
01:15Hemen birinci bölümle başlıyoruz.
01:17Lozan, zafer mi yoksa hezimet mi?
01:20Şimdi Lozan'ı anlamak için öyle sadece 1923 yılına bakıp kalamayız.
01:25O masaya hangi şartlarda oturulduğunu kavramamız için firmi biraz geriye 1918'in o karanlık, zorlu günlerine sarmamız gerekiyor.
01:34Şöyle düşünün, 1918'in Osmanlısı, Mondros ve Sevr ile fiilen işgal edilmiş, ordusu dağıtılmış, kasası tamamen itilaf devletlerinin eline geçmiş,
01:45kelimenin tam anlamıyla paramparça bir yapıdaydı.
01:48Sonra 1922'ye geliyoruz, Mustafa Keman Atatürk ve silah arkadaşlarının büyük taarruz ile kazandığı o mutlak, kesin askeri zaferi görüyoruz,
01:57ortada sahada kazanılmış muazzam bir başarı var, evet, ama diplomasi masası, işte orası savaş meydanından çok daha farklı, çok daha
02:06acımasız kurallarla işliyordu.
02:08Gelelim ikinci bölüme, 1922 Türkiye'si ve masadaki gerçekler
02:12İsmet Paşa ve heyeti, 20 Kasım 1922'de İsviçre'nin o serin Lozan kentine ayak bastıklarında, ellerindeki kartlar hiç de öyle
02:22sınırsız, her şeyi yapabilecekleri türden değildi.
02:25Tabloya bir bakar mısınız? 1911'de Trabluskarp'la başlayan, hemen peşine 1912 Balkan Savaşları, derken 1914'de o büyük yıkım, Birinci Dünya
02:35Savaşı ve en nihayetinde İstiklal Harbi.
02:38Dile kolay, tam 12 yıllık kesintisiz, kanlı bir yıkımdan bahsediyoruz.
02:43Diplomasi masasına oturmadan önce, ülkenin içinde bulunduğu bu topyekun tükenmişlik halini görmek gerçekten hayati.
02:50Çünkü masada bazı şeylerin neden o kadar zor koptuğunu ancak bu şekilde anlayabiliriz.
02:55Yani anlayacağınız, masaya oturduğumuzdaki başlangıç sermayemiz oldukça trajikti.
02:59Düşünün, cephelerde yıllarca savaşarak erimiş, bitmiş bir nüfus, tamamen ama tamamen çökmüş bir ekonomi ve belki de en çarpıcısı, kendi
03:08ülkenizdesiniz ama kendi demiryollarınızın kontrolü bile yabancıların elinde.
03:12İşte yoksul, yorgun bir ülke.
03:14Rasyonel bir tarih okuması, o masadaki iddialardan değil, tam olarak buradan başlar.
03:19Üçüncü bölümümüz, diplomasinin bilançosu yani kazançlar ve kayıplar.
03:24Bakın, Lozan'ı böyle kusursuz bir ütopya ya da dokunduğumuz her şeyi altına çeviren sihirli bir değnek gibi görmek yapılabilecek
03:32en büyük hata olur.
03:33Bu metin tamamen o günün real politiğini yansıtan inanılmaz zorlu bir alver diplomasinin sonucudur.
03:39Peki o çetin masadan ne kopardık?
03:41Sökülüp alınan o sarsılmaz kazanımların en başında,
03:44sevriyle yırtıp atılan egemenliğimizin uluslararası alanda tekrar tescillendiği tam bağımsızlık geliyor.
03:50Bu muazzam bir şey.
03:51Sonra kapitülasyonlarım kaldırılması, bu o kadar kritik ki.
03:55Batı'nın Osmanlı'yı ekonomik olarak resmen felç ettiği o büyük kancaydı bu.
03:59Ve İsmet Paşa masada en sert direnişi tam da burada gösterdi.
04:03Bitmedi.
04:03Ermeni yurdu iddialarının rafa kalkması,
04:05o devasa Osmanlı borçlarının altından kalkılabilecek makul şartlarda tasfiyesi
04:10ve en önemlisi tüm azınlıkların eşit Türk vatandaşı sayılması.
04:14Yani bunlar küllerinden doğan yepyeni bir devletin çelikten atılan temelleriydi aslında.
04:19Tabi bir de madalyonun sürekli tartışılan o diğer yüzü var.
04:23Yani kayıp olarak nitelendirilen başlıklar ve bunların tarihsel gerçeklikleri.
04:27Örneğin Musul meselesi.
04:29Masada bir türlü çözülemeyip milletler cemiyetine bırakılan ve maalesef 1926'da sınırlarımız dışında kalan bir başlık.
04:36Boğazlar konusu var.
04:371923'te silahsızlandırıldığı uluslararası bir komisyona bırakıldı.
04:40Ama bakın burası çok önemli.
04:42Bu geçici bir durumdu ve 1936 Montro Sözleşmesi ile İbre tamamen Türkiye'nin lehine döndü.
04:48Ve hepimizin çok duyduğu 12 ada konusu.
04:50Çoğu zaman Lozan'da kaybettik denir yani.
04:53Aslında gerçek bambaşka.
04:54Bu adalar ta 1912'de Uşya atlaşmasıyla İtalyanlara geçici olarak bırakılmış
04:59ve masaya oturulduğunda zaten çoktan elden çıkmıştı.
05:02Geldik dördüncü bölüme Efsaneler ve Tarihi Gerçekler.
05:06Şimdi internette sosyal medyada dolaşan o meşhur efsanelere biraz yakından bakacağız.
05:11Ama dedikodularla değil.
05:13Doğrudan devlet arşivlerinin ve uluslararası hukukun o soğukkanlı diliyle.
05:17Şu meşhur Lozan 100 yıllıktır 2023'te bitecek, gizli maddeler kalkacak ve her yerden borç çıkaracağız iddiası.
05:26Bunu duymayanınız kalmamıştır herhalde değil mi?
05:28Ama işin hukuki boyutuna baktığınızda olay tamamen farklı.
05:32Bir kere uluslararası hukukta gizli madde içeren bir antlaşmanın geçerliliği diye bir şey söz konusu bile olamaz.
05:38Lozan'ın metni gayet açık, net ve tüm dünyanın erişimine açık.
05:42Maden çıkarma engelin olmadığı gerçeğini de zaten Cumhuriyet tarihi boyunca
05:46yurdun dört bir yanında gümbür gümbür işletilen yüzlerce madenden çok net bir şekilde görebiliyoruz.
05:52Hemen bir diğer popüler iddiaya geçelim.
05:54Adalar ve Musul İngilizlere peşkeş çekildi.
05:56Biraz önce de konuştuğumuz gibi 1923'te masaya oturulduğunda adalar zaten Türk tarafının elinde değildi ki.
06:02Verilmeyen bir şeyi peşkeş çekemezsiniz.
06:05Musul konusundaysa Türkiye heyeti inanın aylarca taviz vermeden direndi.
06:08Fakat bir yanda dönemin süper gücü İngiltere var, diğer yanda içeride Şeyh Said isyanı ve yeni bir savaşı göze alabilecek
06:15askeri gücün kalmayışı yani sınır noktasına gelinmişti.
06:18Ortada bir peşkeş yok, eldeki o çok kısıtlı imkanlarla devleti ayakta tutma, varlığını koruma rasyonalitesi var.
06:24Bir de çok sık dillendirilen şu hilafet meselesi var.
06:27Lozan'da itilaf devletlerinin baskısıyla kurban edildiği söylenir.
06:31Ama gelin görün ki İngiliz arşivleri ve Lozan tutanakları bambaşka bir şey söylüyor.
06:35İngiltere ve müttefiklerinin masadaki tek derdi ekonomik çıkarları ve stratejik sınırlarıydı.
06:41Hilafetin kaldırılması antlaşmanın dayattığı bir dikte değil,
06:45Türkiye'nin kendi ulus devletleşme yolculuğunda kendi meclisinde aldığı tamamen bağımsız bir iç karardı.
06:51Ve geldik son bölümümüze bugün için Lozan'ın anlamı.
06:55Yüzümüzü o tozlu tarih sayfalarından bugüne çeviriyoruz.
06:59Çünkü Lozan'ı sadece 1923'te imzalanmış, sararmış bir yaprak olarak görmek yapılabilecek en büyük jeopolitik hatalardan biridir.
07:07Gelin neden hala bu kadar hayati olduğuna bir bakalım.
07:11Şu karşılaştırmaya bir bakar mısınız?
07:13Birinci Dünya Savaşı sonrası galiplerin imzalattığı Versailles, Trianon, Sevr bunların hepsi inanılmaz kısa sürelerde çöktü gitti.
07:20Hatta milyonların öldüğü İkinci Dünya Savaşı'nın fitilini ateşleyip tarihin çöplüğüne atıldılar.
07:25Ama Lozan, Lozan tam yüzyılı devirdi ve bugün hala, evet hala yürürlükte olan tek barış anlaşması.
07:31Bu açıkçası muazzam bir dayanıklılık, inanılmaz bir gerçekçilik ve diplomasi başarısı.
07:36Peki bugün işimize yarıyor mu?
07:38Hem de nasıl?
07:39Bu belge Doğu Akderiz ve Ege'de yaşadığımız krizlerde bizim en büyük hukuki kalkanımız.
07:44Düşünün, bugün Ege'de adalara yönelik silahlanma tartışmalarında, Türkiye'nin uluslararası arenada masaya vurduğu en büyük delil, doğrudan Lozan'ın getirdiği
07:54o silahsızlandırılmış statü şartıdır.
07:56Yani Lozan sadece dünü anlatan bir ana defteri değil, doğrudan bugünü ve yarınki çıkarlarımızı koruyan çok aktif, çok canlı bir
08:04zırhtır.
08:04İncelediğimiz kaynak metin bu muazzam diplomatik süreci aslında o kadar güzel tek bir cümleyle özetliyor ki,
08:10Lozan bu topraklarda başı dik yaşamanın hukuki belgesidir.
08:14Gerçekten de öyle.
08:15Bu anlaşma gökten inen mucizevi bir lütuf da değil, karanlık bir hezimet de, can çekişen bitmiş bir imparatorluğun küllerinden,
08:23bağımsız, kendi ayakları üzerinde duran ve egemenliği dünyaca tescillenmiş, modern bir devlet çıkarma sanatının ta kendisidir.
08:30Bugün tarihi dedikoluları, temelsiz iddiaları şöyle bir kenara belaktık ve bu diplomatik bilançoyu gerçek belgelerle, somut jeopolitik verilerle okuduk.
08:40Peki şimdi size sormak istiyorum.
08:42Tüm bu öğrendiklerimiz ışığında bu rasyonel bakış açısı, bugün haberleri açtığınızda gördüğünüz uluslararası krizleri yorumlama şeklinizi nasıl değiştiriyor?
08:51Bence üzerine düşünmeye fazlasıyla değer.
08:54Bir sonraki incelememizde yepyeni konularla buluşmak üzere.
08:57Şimdilik hoşçakalın.
09:00İzlediğiniz için teşekkür ederim.
Yorumlar