00:00No filter po ang mga picture at video iyan ng mga ilog.
00:04E bakit kaya azul na azul ang kulay?
00:08Kulay azul.
00:09Bilta niyo po ayan.
00:10Nagi-usap-usapan sa ilang probinsya ang pambihirang tagpong ito kung saan ang kanilang ilog.
00:17Parang magic na rin ding kulay blue.
00:21Natasakot talaga sila sa doon sa baba.
00:23Hindi lang daw itong basta maritesan dahil malaking pangamba ang dilulot nito sa kanila
00:27na umaasa sa biyayang tubig ng kanilang lugar.
00:30Dito po lang kumukuha kami ng sda, talangka at hipon.
00:35Dito na aming ginagawang ulam.
00:42Sa probinsya ng North Cotabato, tinutuling na City of Highland Springs ang Kidapawan.
00:48Ang pangalan nga mismo ng lugar hango sa mga salitang manobo na tida at pawan.
00:53Nang ibig sabihin, spring at highland.
00:55Bukod sa gateway ito para maakyat ang pinakabataas na mountain peak sa bansa na Mount Apo.
01:01Nakaupo ang Kidapawan sa mataas na bahagi ng probinsya.
01:03Nadahilan kaya ang mga freshwater springs dito naggagandahan.
01:08Tulad ng Lake Agco, na pinagmamalaki ng mga kitapawenos dahil sa kulay nitong emerald green.
01:14Pero dito sa barangay Guangan sa Kidapawan,
01:17wala mga emerald green lake, malaki pa rin ang pasasalamat nila sa kanilang ilog
01:20na bahagi na raw ng pang-araw-araw na buhay ng mga residente.
01:25Kaya ang gamit sa tubig kasi minsan dito magliligo, maglalaba.
01:32Kalimitan sa mga taong maliit lang ang tubig sa bahay,
01:36doon talaga maglaba kaysa malaki ang tubig.
01:38Kaya ganoon na lang daw ang gulat nila ng piglang nagkulay azul ang kanilang ilog.
01:43Ngayon lang ito na nangyayari dito sa aming barangay.
01:46Bakit naging low, bakit may chemicals na nabuhos sa ilog.
01:52At nagtagal pang-araw ito ng ilang araw.
01:54Kaya ang mga residente natigil din sa paggamit na tubig sa ilog.
01:58Mabilis din naman tumugon ang local na centro o city environment and natural resources.
02:02Ano kaya ang nadeskubri nila?
02:05Pag-amin ni Mel, may ideya raw sila kung bakit naging asulang tubig.
02:09Hindi raw ito dahil sa mapangarib na kemikal.
02:11Kundi nagmula sa isang patay na puno ng nara na pinutol at sinibak-sibak ng isang residente.
02:17Ano naman ang kinalaman ng nananahimik na puno sa paligid?
02:20Ang nara kasi nagtataglay ng tinatawag na tanins
02:23at iba pang organic compound na pwedeng kumalat sa tubig kapag nababasa ang puno.
02:27Pwede sa dami ng residyo na napupunta sa tubig, pwede itong magbago ng kulay.
02:33Marahil daw na ang bagaso mula sa pagpuputol ng puno ay napunta sa ilog.
02:37Noong bata pa ako, tumukuha din kami ng mga balat ng puno, ng nara.
02:42Dinediklik namin para mag, alam mo naman ng mga bata, maghuli ng mga isda.
02:46Kaya lumalabas sa mga tinataguan nila.
02:51Nasuriin ng sendro.
02:52Napatunayang ito nga ang sanhi ng pagkukulay asul ng tubig.
02:55Napatigil ang pagpuntol ng nara at pakalipas ang isang linggo,
02:59bumalik din daw sa dati ang kulay ng tubig.
03:00May pangalip kayang dala ang pagbabagong kulay ng ilog.
03:04Ang nara po kasi ay isang kahoy na marami pong pigment.
03:08Merong brown to reddish pigment.
03:11Kung meron po itong other factors na kahalo, katulad po ng pH,
03:17maaari po itong magbago ng kulay, katulad ng color blue.
03:20Ito makasama sa kanilang kalusugan.
03:23Kung gagamitin po nila ito sa paglalaba,
03:25ay maaari po nila ma-stay ng kanilang mga.
03:29Muzika.
03:30Muzika.
03:34Muzika.
03:45Muzika.
04:15Transcription by CastingWords
04:16CastingWords
Comments