00:00Ano kung iyong akala niyong wala na, biglang bumalik.
00:04Yan ang nakatutuwang kwento ng Philippine Brown Deer dito sa isla ng Marinduque.
00:09Pinapaniwalaan noong unang panahon, 1990s, na siya ay locally extinct.
00:15At ngayong araw, aabagan natin sila.
00:20Hindi tumaralas yung usan na iyo nagpapakita, lalo pag nandiyo yung mga kalaboko yung kalaro niya.
00:26Magpakita kaya ang Philippine Brown Deer?
00:28At ano kaya ang ibig sabihin ng pagbabalik nito?
00:33Ang Philippine Brown Deer o Philippine Sambar ay isang endemic na uri ng kusa.
00:37Ibig sabihin, sa Pilipinas lang ito natural na matatagpuan.
00:41Kumpara sa ibang uri ng Sambar Deer, mas maliit at payat ang pangangatawa nito at mas maliit ang mga sungay
00:46o antlers.
00:48Matatagpuan sila sa mga kagubatan at grasslands dahil herbivores o plant eating ang mga ito.
00:53Ang Philippine Deer ay makikita sa Tulilyo Quezon.
00:58Meron po tayo sa Samar and Leyte, meron po sa Oriental Mindoro, and some parts po sa Mindanao.
01:07Dati raw ay sagana sila dito sa Marinduque.
01:10Pero 30 years ago, pinaniwalaan daw ng mga lokal na locally extinct na ito sa kanilang isla.
01:16Pero nitong Hunyo lang, biglang may nagbalik.
01:19Ang Philippine Brown Deer na ito nakunan sa Marinduque Wild Dive Sanctuary.
01:23Sabi nga ng mga kabataan ngayon, it's like seeing an ex.
01:28Siya po ay kamukha ng kambigy. Kaya lamang po magkaiba ang kanilang ano nung mukha at saka mas mataas po
01:36yung ating usa.
01:37Bukod pa sa usa na nasa larawan, meron din daw usang nagpakita dito sa mataas na lugar sa Santa Cruz
01:43Marinduque.
01:44Isang usa na di umano'y friendly? Oh dear!
01:47Yan ang obserbasyon ng magsasakanan si Tatay Jaime.
01:57Kasama mga personel ng Marinduque Wild Dive Sanctuary, mag-aabang tayo kung lalabas ba ang naturang friendly deer.
02:06Dito maralas yung usa na yun na napakita at lalo pagka na di umano yung mga kalabaw ko yung kalaro
02:11niya.
02:17Mas aktibo sa gabi ang mga usa pero hindi sila nocturnal.
02:21Sila'y crepuscular? Ibig sabihin, pinaka-aktibo sila sa madaling araw at pagsapit ng dilim pero hindi ibig sabihin ay
02:27natutulog na lang sila maghapon.
02:29Pwede pa rin daw sila maghanap ng pagkain o kumino sa ibang oras ng araw, depende sa kanilang kapaligiran.
02:34Ang dami mong alam, Kuya Kim!
02:37Sa ating pag-aabang, present ang kalabaw ni Tatay Jaime na di umano yung kaibigan ng friendly deer.
02:43Pero sa luwab ng dalawang oras ng pag-aabang, wala pa rin kusa na lumanabas.
02:46Sabi po nung lulo ko ay may kasamang mga ikka-ingkantong ganyan yan.
02:51Pagka hanapin niyang mga gaya ninyo ay nangatago siya.
02:54Napagdesisyonan na saan ang umalis ng aming team.
02:58Nang biglang, ay nakuna ng aming drone.
03:06Isang kusa na tila naliligo.
03:14Maya-maya pa'y nagsimula na rin itong kumain.
03:18At totoo nga, na parang best ito ng kalabaw ni Tatay Jaime.
03:23Makikita natin, yung nagkaroon na sila ng inter-species relationship with the other animal.
03:29Ito po nga dito, makikita natin, siya ay nakikipag-interact sa kalabaw.
03:33Kanyang friendship na yun, si kalabaw doon sa taas.
03:37Ang totoo niya, may Philippine brown deer sighting na raw dito sa Marinduque noong pang mga nakaraang taon.
03:42Unang na balita dito sa Marinduque, ang Philippine deer, nag-appear accordingly noong 2022.
03:49Pagdating po noong 2024, dyan na po mayroon talagang information.
03:54Tunay nga bang naging locally extinct sila sa isla?
03:56Noong 1990s, hindi po officially declared na locally extinct si Philippine deer dito sa Marinduque.
04:03Ito po ay mga sinasabi lang po ng mga residente dito sa Marinduque na matagal na po nilang hindi nakikita
04:11si Philippine deer.
04:13Ngayon 2026, tinatayang mga sampung usanang nakikita ng mga lokal.
04:16Yung conservation effort talaga po nagiging maayos na nakakapagbigay na ng suitable habitat.
04:24Nakatutuwang balita ito about our deer friends in Marinduque.
04:27Sa ibang parte ng bansa naman kung saan may mga Philippine brown deer,
04:31tuloy-tuloy ang pakikipaglaban nila sa threat sa kanilang population.
04:35Sa IOC and Red List of Threatened Species, nakalista sila bilang vulnerable ang status.
04:40Ibig sabihin, pakunti na sila ng pakunti.
04:43Yung main threat, nadya na po yung panguhuli, possible na pananakit at paglapit po.
04:51According po sa RA 9147, ay pinagbabawal po ito.
04:55Bawal po natin siyang lapitan, bawal po siyang hulihin, at lalo po na bawal siyang saktan.
05:06Sana huwag dating hayaan mawala uli sila.
05:08Outro
05:36For Firm
05:49Transcription by CastingWords
Comments