00:00Herkese merhaba. Hadi hiç vakit kaybetmeden konumuza dalalım.
00:03Biliyorsunuz etrafımızda sürekli bir bilgi kirliliği, bir gürültü, bitmek bilmeyen tartışmalar var.
00:09Peki bütün bunları bir kenara bırakırsak ne olur?
00:11İşte o zaman büyük resmi görmeye başlarız.
00:14Yani ufak tefek detaylara, anlı krizlere takılıp kalmak yerine
00:18olayların arkasındaki asıl itici güçleri, o koca çarkların nasıl döndüğünü anlamaktan bahsediyorum.
00:24İnanın bana bu çarkların ne olduğunu bir kez fark ettiğinizde
00:27hiçbir siyasi olay veya savaş size artık rastgele gelmeyecek.
00:31İşte tam da bu yüzden bugün araştırmacı Fazıl Çetin Er'in gerçekten ufuk açıcı çalışmasından yola çıkarak
00:37büyük resmin milli çerçevesini inceleyeceğiz.
00:39Bu, insanlık tarihinin en başından alıp günümüzdeki enerji savaşlarına kadar uzanan devasa bir yolculuk aslında.
00:45Şunu konuşacağız.
00:46Dünyanın geri kalanı teknolojiyle böyle baş döndürücü bir hızla ileriye giderken
00:50bizim coğrafyamızda neden bir türlü bitmek bilmeyen çatışmalar yaşanıyor.
00:54İşte tam da bu mercekten bakacağız.
00:55Yol haritamızda şöyle, önce büyük resmi anlamakla başlayacağız.
00:59Sonra sırasıyla petrol ve çöküş, iki kutuplu dünya, Orta Doğu satrancı
01:04ve son olarak da nostalji yerine neden bilimsel rönesans dememiz gerektiğine bakıp toparlayacağız.
01:09O zaman hemen birinci bölümle başlayalım.
01:12Büyük resmi anlamak.
01:13Şimdi haberleri açtığınızda sürekli birbiriyle çatışan ülkeler, ideolojiler falan görüyorsunuz değil mi?
01:19Ama kaynağımız bize çok ilginç bir şey söylüyor.
01:22Bütün bu çatışmaların arkasında aslında çok basit biyolojik bir güdü var.
01:26Ne biliyor musunuz?
01:27Yorulmaktan kaçınmak ve konfor aramak.
01:30İnanılmaz ama gerçek.
01:31İnsanoğlunun o rahat etme arzusu bizi devasa bir enerji evrimine itti.
01:36Düşünsenize en başta sadece insan kası vardı değil mi?
01:39Karasabanlar, Kaanlılar.
01:40Sonra bir baktık rüzgarı, suyu kullanmayı öğrenmişiz.
01:44Derken 1721'de o meşhur kömür ve buhar gücü birleşti.
01:48Lokomotifler dünyayı adeta küçülttü.
01:50Ve 1860'lara geldiğimizde ise her şeyi ama her şeyi değiştirecek o muazzam devrim oldu.
01:57Petrol ve içten yanmalı motor.
01:59Küresel güç dengesini bir daha asla eskisi gibi olmayacak şekilde değiştiren asıl sıçrama işte tam olarak buydu.
02:052. Bölümümüz Petrol ve İmparatorluğun Çöküşü
02:10Avrupa petrolle çalışan motorları bulup sanayi devrimini arşa çıkarırken maalesef bu yeni enerjiye hükmedemeyen Osmanlı İmparatorluğunun kaderi de yavaş yavaş
02:18mühürleniyordu.
02:19Kaynaklarımızda o dönemin teknolojik cehaletini özetleyen hani biraz trajikomik ama çok çarpıcı bir anekdot var.
02:2519. yüzyılın sonları gazetelerde sürekli bir petrol gazı lafı dönmeye başlıyor.
02:30Tabi o zamanlar Arap alfabesi kullanıldığı için ı ve i harfleri birbirine karışıyor ve halk bunu bildiğimiz gazi olarak okuyor.
02:38Bir vatandaşımız koşa koşa köyün imamına gidiyor.
02:40Hocam diyor Hicaz yakınlarında yer altında petrol gazı bulunmuş bu nedendir?
02:45Hoca da şöyle bir düşünüyor gayet ciddi bir şekilde.
02:47Vallahi petrol gazı olsa olsa savaşlara katılmış mübarek bir kahramandır herhalde mübareğin cesedi bulunmuştur diyor.
02:53Yani durum gerçekten buydu.
02:55Yani inanılmaz gerçekten ama bu tablo o dönemki zihniyet uçurumunu çok iyi özetliyor.
03:01Bir tarafta devasa petrol yatakları üzerinde gelecek yüzyılın planlarını kuran cayır cayır motorlar üreten bir Avrupa var.
03:08Diğer tarafta ise en büyük tartışması tırnak kesmek orucu bozar mı bozmaz mı olan bir toplum.
03:14Yazarın da çok haklı olarak altını çizdiği gibi biz harf devrimiyle bir geçede falan cahil kalmadık aslında.
03:21Analiz şunu vurguluyor.
03:22Dünyayı yerinden oynatan o teknolojik dönüşümleri ıskalayan bir toplum zaten o amansız küresel yarışın çok ama çok gerisine düşmüştü.
03:30Peki bu vizyon farkının faturası ne oldu?
03:32Tabii ki çok ağır oldu.
03:33Birinci Dünya Savaşı patlak verdiğinde sahnede İngiltere, Fransa, Rusya, Almanya gibi sanayi devleri vardı.
03:39Kaynağımızın incelemesine göre bu savaşın görünürdeki bahanesi ne olursa olsun
03:43bu devlerin hepsinin çok soğuk, çok net, hesaplı bir ortak hedefi vardı.
03:47Yeni dönemin can damarı olan petrolün yattığı o devasa Osmanlı topraklarını ele geçirmek.
03:52Yani bu öyle dinler arası ideolojik bir mesele falan değildi.
03:56Endüstrileşmiş devasa güçlerin acımasızca tamamen kaynak paylaşımı için masaya oturmasıydı.
04:01Geçelim üçüncü bölüme.
04:03İki Kutuplu Soğuk Savaş
04:04Savaş bitti, imparatorluk çöktü, topraklar bölüşüldü.
04:09Ama 1917'deki o Bolşevik devrimi, Batı'nın bütün planlarını, dengelerini bir anda altüst etti.
04:16İkinci Dünya Savaşı sonrasında ise, dünya kelimenin tam anlamıyla iki kutuplu bir satranç tahtasına döndü.
04:22Bir tarafta Amerika, diğer tarafta Sovyetler Birliği.
04:25İşte tam burada çok kritik bir nokta var.
04:28Çin'deki devrim, milyonlarca insanın öldüğü Kore Savaşı, Vietnam, İran'daki o büyük değişim Afganistan.
04:35İncelememize göre bunların hiçbiri tesadüfi krizler değildi.
04:38Bunların hepsi küresel bir satranç tahtasındaki vekalet savaşlarıydı.
04:42Bu iki süper güç doğrudan birbirleriyle savaşmayı göze alamadıkları için ne yaptılar?
04:46Stratejik kontrol noktalarını ele geçirmek adına başka ülkeleri, başka halkları ve ideolojileri kullandılar.
04:53Gelelim dördüncü bölüme.
04:55Orta Doğu Enerji Satrancı
04:57Peki neden yıllar geçtikçe bu jeopolitik satrancın ana sahnesi döndü dolaştı ve aniden Orta Doğu'ya kaydı?
05:05Buradaki veriye bir bakar mısınız?
05:07Dünya petrol ve doğalgaz rezervlerinin tam yarısı, evet yüzde ellisi Orta Doğu'da.
05:12Dünyanın geri kalan bütün kıtalarını topluyorsunuz ancak bu küçücük bölge kadar ediyor.
05:17İşte bu yüzden süper güçlerin bütün operasyonları, vekalet savaşları bu bölgede düğümlenip kaldı.
05:23Yani demokrasi getiriyoruz, özgürlük getiriyoruz söylemleri işin sadece vitriniydi.
05:28Asıl mesele arka plandaki bu akıl almaz büyüklükteki enerji pastasını kimin yiyeceğiydi?
05:34Analizin ortaya koyduğu tabloya göre bugün haberlerde gördüğümüz modern çatışmalarda aslında o aynı büyük stratejinin bir parçası.
05:42Mesela Rusya mezhep farklılıklarını kullanarak Suriye ve Irak gibi yerlerde adeta kendi askeri ve siyasi karakollarını kurdu.
05:49Amerika'nın o körfez savaşı müdahaleleri var ya, işte onlar da aslında bu Rus karakollarını etkisiz hale getirmek için atılmış
05:57inanılmaz hesaplı adımlardı.
05:58Biraz daha günümüze gelelim. Zamanında Afganistan nasıl Sovyetler için bir batağa dönüştürüldüyse,
06:04bugün izlediğimiz Ukrayna savaşının da aslında Rusya'nın gücünü emmek ve onu Orta Doğu'daki,
06:09özellikle de Suriye'deki o hakimiyet alanından koparmak için kurulan devasa bir stratejik tuzak olduğu belirtiliyor.
06:15Şimdi bu satranç tahtasında Amerika'nın mevcut stratejisine bakıyoruz, 3 net adım görüyoruz.
06:211. Bölgedeki Rus etkisini tamamen kırmak.
06:232. Orta Doğu'da öyle ya da böyle çatışmasız bir istikrar ortamı sağlamak.
06:28Neden mi? Çünkü asıl büyük ödül olan 3. adıma geçmek istiyorlar, bütün o dikkati ve gücü Orta Asya'ya kaydırmak.
06:35Analiz şunu çok net gösteriyor, süper güçler duygularla falan hareket etmez, sadece çıkarlarına bakarlar.
06:41Ve bu yeni Orta Asya planında Türkiye çok kilit bir rolde.
06:45Hem Orta Asya'daki Türkiye Cumhuriyetlerle doğal bir bağı var, hem de devasa, çok güçlü bir askeri kapasitesi var.
06:52İşte tam da bu yüzden o süper güçler bizim iç dinamiklerimizde, bölgesel politikalarımıza bu kadar yakından ilgileniyorlar.
06:59Ve geldik sonuncu, belki de en kritik bölüme, nostalji değil, bilimsel rönesans.
07:05Şimdi etrafımız tamamen güce, teknolojiye, soğuk çıkarlara dayanan, böylesine acımasız bir satranç tahtasıyken,
07:12bazen şu hataya düşüyoruz, ya biz eskiden 3 kıtaya hakimdi, ne güzel günlerimiz vardı,
07:17hadi o eski Orta Çağ değerlerimize geri dönelim ve tekrar o şaşalı gücümüze kavuşalım.
07:22Ama incelemenin burada çok çok sağlam bir argümanı var,
07:25siz kendi isteğinizle Orta Çağ'a dönseniz bile, çıkarlarınızın çatıştığı o küresel rakiplerinizi Orta Çağ'a döndüremezsiniz.
07:32Batı, İstanbul'un fethinden sonra o eski köhnemiş dogmaların kendilerini koruyamayacağını anladı,
07:38o değerleri bıraktı, insan aklını, bilimi, layık eğitimi ve hukuku merkeze alıp uçtu gitti.
07:43Yani metnin de çok çarpıcı bir şekilde hatırlattığı gibi,
07:46bugün makinalı tüfeklerin karşısına sadece hamasetle, geleneksel inançlarla çıkarsanız,
07:51maalesef sadece geri çekilmek zorunda kalırsınız.
07:54İşte bu durum, o harika tespiti gözler önüne seriyor.
07:58Sadece parayı bastırıp, Batı'nın ürettiği o modern silahları almak ya da onları birebir kopyalamak kalıcı bir çözüm falan değil.
08:06Yazarımız durumu o kadar güzel özetliyor ki,
08:08bu diyor, başkasının doktora tezini nasıl araştırma yapıldığını hiç bilmeden satır satır ezberlemeye benzer.
08:15Temel bir bilimsel altyapınız, o vizyonunuz yoksa, o tezin üzerine yepyeni bir teknoloji koyamazsınız.
08:21Siz sadece kopyalamakla uğraşırken, teknolojiyi asıl üretenler çoktan onun üç gömlek üstünü sahaya sürmüş olurlar.
08:28O halde asıl can alıcı noktaya gelelim.
08:31Eğer bu vahşi küresel satranç tahtasında bir piyon değil de oyuncu olmak istiyorsak,
08:36o ulusal hayatta kalma savaşını kazanmak zorundayız.
08:39Ama bu, sol tarafta gördüğünüz o sadakat, körü körüne itaat gibi orta çağ refleksleriyle kazanılmıyor.
08:46Kaynağımızın vurguladığı üzere çağa uygun silahları kuşanmanız şart.
08:49Nedir onlar? İnsan aklı temelli layık eğitim, bilim, teknoloji, evrensel hukuk, demokrasi.
08:55Bunun öyle kestirme bir yolu falan yok arkadaşlar.
08:58Tarihte mucizevi bir sıçramayla bir anda kalkınmış hiçbir ülke örneği yok.
09:03O Rönesans adımlarını tek tek aklın ışığında atmak zorundayız.
09:07Bu analizi bitirirken sizi gerçekten üzerine uzun uzun düşünmemiz gereken zorlayıcı bir soruyla baş başa bırakmak istiyorum.
09:14Vatan için sadece slogan atıp can vermek mi?
09:17Yoksa vatan için gecenizi gündüzünüze katıp çağın ötesinde bilim üretmek mi?
09:22Acaba hangisi gerçek vatanseverlik?
09:25Umarım bu anlatımla büyük resmi artık biraz daha net görebilmişizdir.
09:29Aklın ve bilimin rehberliğinde yepyeni incelemelerde görüşmek üzere kendinize çok iyi bakın.
Yorumlar