00:00Herkese merhaba, bugünkü incelememize hoş geldiniz.
00:03Bugün hani şu sadece yaşadığımız coğrafyanın değil, hepimizin günlük hayatının da tam göbeğine oturmuş o meşhur konuya, nazar inancına derinlemesine
00:12bir dalış yapacağız.
00:13Kaynak metinlerimizi baz alarak, efsanelerden çıkıp modern hayatımızın en popüler sığınağı haline gelen o gizemli gücü masaya yatırıyoruz.
00:21Hazırsanız kem gözlerin ardındaki gerçek psikolojiyi adım adım parçalarına ayırmaya başlayalım.
00:26Elem terefiş, kem gözlere şiş. Hani hepimizin hafızasına kazınan o ninelerimizden yadigar ritmik bir tekerleme vardır ya.
00:34İşte bu kısacık söz aslında kem göz korkusunun dilimize hatta hücrelerimize kadar ne kadar derinlemesine işlediğinin en büyük kanıtı.
00:44Hani durduk yere aman kem sözden kem gözden ırak olalım nazar değmesin diye veririz.
00:49Kimimiz bunu çok ciddiye alır, kimimiz gülüp geçer ama itiraf edelim hepimizin içinde o görünmez kötücül bakıştan korunma güdüsü bir
00:57şekilde var değil mi?
00:59Birinci bölüm nazarın anatomisi. İşin kökenlerini anlamak.
01:03Peki nedir bu nazar dedikleri? Hadi şu nostaljik ninnileri falan bir kenara bırakıp işin özüne inelim.
01:10Göz değmesi dediğimiz şey kaynağımıza göre sadece birinin size kötü niyetle veya nefretle bakması meselesi değil.
01:16En temel tanımıyla nazar, evet yoğun bir kıskançlık illetinden besleniyor ama bazen de tam tersine haddini aşan ve abartılan bir
01:24hayranlıktan doğuyor.
01:25Yani düşünsenize en kritik nokta şu, birinin size duyduğu o saf ama aşırı hayranlık bile sınırı aştığında o tehlikeli enerjiye
01:34yani nazara dönüşebiliyor.
01:36İnanılmaz değil mi?
01:37Geleneksel kültürümüze göre nazarı hayatımıza davet eden o yaygın tetikleyiciler aslında çok net.
01:43Yoğun bir haset ve kıskançlık hissi ya da demin dediğim gibi o kontrolsiz abartılı takdir duygusu.
01:50Ve tabii bir kişiye veya nesneye odaklanmış o kötü niyetli bakışlar.
01:55Çocukluğumuzdan beri teyzelerimizden, amcalarımızdan dinlediğimiz onca hikayeye göre nazar tam da bu hislerin birleşimiyle patlak veriyor.
02:03Yüzyıllardır her kazayı, her yaralanmayı, hatta çok büyük felaketleri bile hep bu görünmez gözlerin gücüne bağlayarak büyütüldük biz.
02:10Ama tam burada durup kendimize çok dürüst bir soru sormamız gerekmiyor mu?
02:15Gerçekten sadece şanssız mıyız?
02:17Yani yaşadığımız onca talihsizlik hayatın olağan bir akışı mı yoksa her şeyin arkasında o malum kem göz mü var?
02:25Ne zaman neden diye sorsak cevabımız her zaman hazır, nazardan.
02:28Kadim bir inancın, bugün modern hayatımızda nasıl her an başvurduğumuz, her şeyi açıklayan bir mazeret haline geldiğine özellikle dikkat etmemiz
02:37lazım.
02:38İkinci bölüm, modern dönemin günah keçileri, nihai başa çıkma mekanizmamız.
02:44İşte incelememizin belki de en can alıcı noktası burası.
02:48Çünkü günümüz dünyasında nazar artık efsanevi bir inanç olmaktan çıkıp o devasa modern bir koltuk değneğine, tabiri caizse günah keçimize
02:58dönüştü.
02:59İşin mitolojik boyutuyla günümüz arasındaki o muazzam tezada bir bakın.
03:03Efsanelerdeki nazar o kadar güçlüdür ki bir bakışta kale surlarını yıkar, baktığı adama oracıkta laleder, koca samanlıkları küle çevirir.
03:12Bu işin efsanesi.
03:14Ama öte yanda, yani günümüzün sıradan gerçeklerinde ne var?
03:18Yıkılan evlilikler, bozulan geçim düzeni, cüzdanları yakan krizler, bitmek bilmeyen günlük tartışmalar, eskinin o destansı felaketlerini yaratan gücü, bugün nasıl
03:28oldu da kendi gündelik kavgalarımıza, bütçemize kadar indirdik.
03:32Kaynak metnimiz, burada gerçekten yüzleşmesi zor ama çok haklı bir soru soruyor bize.
03:38Kendi sorumluluklarımızı tamamen rafa mı kaldırdık?
03:41İnsanların hiç mi kusuru, hiç mi taksiri yok?
03:44Hani o eskilerin ok da var, yay da var dediği, sorumluluk almayı öğütleyen o güzelim lafları ne ara unuttuk biz?
03:51İşler biraz ters gittiğinde bir dur, sakin ol, abartma diyenimiz kalmadı.
03:56Gençler evlenip üç gün sonra boşanıyor mu? Kesin nazar.
03:59Bütçe mi sarsıldı? E nazar değdi tabii.
04:01Yüzleşmesi zor gerçeklerden kaçmak için nazarı adeta çelik bir kalkan gibi kullanıyoruz.
04:07Üçüncü bölüm, çaresizliğin psikolojisi veya nazarı suçlamamızın asıl nedeni diyelim.
04:14Tabii işi sadece kolaya kaçıyoruz diyerek kestirip atmak çok büyük haksızlık olur.
04:19Burada sesimizi biraz yumuşatıp madalyonun diğer yüzüne, o derin empati gerektiren kısma geçmemiz lazım.
04:25İnsanları nazara sığınmaya iten o ağır modern dinamikler neler aslında?
04:30Çözümsüz kalan devasa çıkmazlar, hayatın her köşesinde karşılaştığımız o çaresizlik hissi ve kalabalıklar içinde dahi boğulduğumuz o mutlak kimsesizlik ve
04:40yapayalnızlık.
04:40Nazar sadece batıl bir inanç değil, modern dünyanın yarattığı bu gerçek ve çok ağır acıların üzerine çektiğimiz bir maske aslında.
04:49Aradığı o çıkış yolunu bulamayan, tutunduğu dallar kırılan birey bu devasa yükü taşıyamadığı için ne yapsın?
04:55Suçu o görünmez gücü atıyor.
04:57Yani nazarı suçlamak en temelde toplumsal bir izolasyonun ve çaresizliğin dışa vurumu.
05:02İşte tam da bu yüzden kaynağımızın o muazzam tespitiyle nazar bizim için adeta bir dert küpü, bir sabır taşı haline
05:11geldi.
05:12Biz bütün o anlatması zor hallerimizi, sıkıntılarımızı aldık bu kavrama yükledik ama o kadar çok yükledik ki artık küp bu
05:20efkara dayanamadı, boydan boya yarıldı.
05:23Sabır taşı önce çatladı, sonra bildiğiniz infilak edip patladı, parçaları dört bir yana dağıldı.
05:29Hatta espriyle karışık söyleriz ya, patlayan o küpe ve taşa bile en sonunda nazar değdi.
05:35Kendi modern kederlerimizin yarattığı bu devasa basıncın altında inanın, nazar kavramının kendisi bile dayanamayıp paramparça oluyor.
05:43Dördüncü bölüm, kalıcı bir kültürel fikstür.
05:47Batıl inançlarımızın müziği.
05:49Hadi bu ahır psikolojik yükten biraz sıyrılıp kültürümüzün bu vazgeçilmez mekanizmasının popüler kültürümüze, şarkılarımıza nasıl sızdığına bir bakalım.
05:58Evet, çaresizlikten nazara sığınıyoruz ama aynı zamanda onu hayatımızın bir fon müziği gibi her an yanımızda taşıyoruz.
06:06Tüh tüh tüh tüh maşallah, nazar değmez inşallah.
06:09Hani bu sözleri duyup da o tanıdık, sıcacık melodiyi mırıldanmayacak kimse yoktur herhalde.
06:14Rahmetli Barış Manço, hepimizin hislerine tercüman olup o takıntımızı neşeli bir dille şarkılarına taşımıştı.
06:20Başka bir parçasında da, nazareyle nazareyle gel yanıma pazareyle demişti hatırlarsanız.
06:25Yani efsanevi isimler bile toplumumuzun bu kem gözden kaçınma takıntısını alıp sanatına öyle güzel yansıtmış ki bizler de bunu ne
06:34kadar benimsediğimizi açıkça görebiliyoruz.
06:36Sonra bir de işin o melankolik tarafı var tabi.
06:39Büyük besteker Yusuf Nalkes'in o meşhur, nazar mı değdi bize, düştük bu hale neden dizelerini düşünün.
06:45Başımız biraz sıkıştığında içimizde uyanan o melankolik refleksi kusursuz bir şekilde özetlemiyor mu?
06:50Bizler başına gelmeyen kalmamış bir toplum olarak işler ne zaman ters gitse, ne zaman tökezleyip yere düşsek kendimize sormadan edemiyoruz.
06:58Gerçekten nazar mı değdi bize?
07:00Tabi tüm bu kültürel ve psikolojik derinliğin bir de pratik boyutu var.
07:04Yani kendimizi korumak için kuşandığımız o fiziksel ve ruhsal zırhlarımız.
07:09Bu görünmez tehlikeye karşı dillerimizden Allah nazarlardan korusun, maşallah gibi o güzel duaları ve temennileri hiç düşürmüyoruz mesela.
07:17Evimizin baş köşesine astığımız o kocaman nazar boncukları, yakamıza iliştirilen minicik nazarlıklar, bunlar bizim gündelik hayatımızın en somut savunma hatları.
07:27İtiraf edelim, onlar olmadan kendimizi pek de güvende hissedemiyoruz.
07:32Ve geldik incelememizin son durağına.
07:34Şimdi her şeyi şöyle bir toparlarsak karşımızda duran asıl büyük soru şu.
07:39Nazar gerçekten bizi her an hedef alan mistik yok edici bir tehdit mi?
07:44Yoksa kendi sorumluluklarımızdan kaçarken modern dünyanın o ağır yüküyle başa çıkamadığımız anlarda sığındığımız en rahatlatıcı, en tanıdık mazeretimiz mi?
07:54Göz değmesi inancının altındaki bu psikolojiyi anladığımızda belki de kendimize ve yaşadıklarımıza çok daha farklı bir gözle bakmaya başlayacağız.
08:02Ama ne olursa olsun biz geleneği bozmayalım ve kaynağımızdan aldığımız o güzel temenniyle incelememizi kapatalım, Allah milletimize nazar değdirmesin, kem
08:11gözlerden saklasın inşallah.
08:13Bu incelememizde bana eşlik ettiğiniz için teşekkürler, bir sonrakinde görüşmek üzere, hoşçakalın.
Yorumlar