00:03Добровечер.
00:30На деца од основно образование, значи, во Новолисиче, Центар, Козле, Чаир, последниот случај со физичко, ментално, дури и населство врз
00:38дете, во Јорче Петров, мислам да ја некаква прели чашота на јавнаста, запознати сте со случајот. Што е причина за
00:47едно такво однесување на деца, на ученици во основно?
00:51Прво, самите наши податоци говорят, ало Бушевко, телефон за деца и млади кој е дежурен, 24-7, дека 70%
01:00од дегувањата се поврзани со меѓуврсничко населство.
01:04Секако тука спаѓа и физичко, психичко, сајбер населство и сите форми, и таа бројка посебно се однесува на деца од
01:12основно школско возраст.
01:13Тоа значи дека меѓуврсничкото населство или се нормализира, или недоволно се препознава, или многу малко се работи и во воспитно
01:24образовниот процес, и во семейството, и од страна на медиумите, и од страна на регионскиот сектор, и од страна на
01:30институциите, да се сезибилизираат децата, кога го прават, да бидат свесни дека неко го повредуваат.
01:38Ние имаме една кампања по рано, изборовите може да повредат, сакајки да иму кажеме и да ги сезибилизираме децата, дека
01:46таа децка возраст посебно се е многу ранливи, и секоја повреда може да остави и големи последици.
01:54Тоа што се сголемува прагот на бруталност, тоа може да е и рефлексија на она се што децата го гледат,
02:05дали во обществениот контекст, дали во медиумите, дали на социалните мрежи, каде што најмногу се закачени.
02:11Тикток, Инстаграм, Ютуб, може би нема доволно и родителска контрола, може би е спуштена границата децата да ги користат слободно,
02:22а не за едукативни цели за кои, в сушност, интернетто треба најмногу да биде посветен.
02:27Без родителска, би рекол, не контрола, туку надзор, нешто што на родителот треба да биде основна задача да му даде
02:36насоки како детето да се заштити од евентуално несакани ситуации во кои ќе западне.
02:43Сето тоа тие го гледат, го нормализират, го применуват и никој не го санционира.
02:49Тоа спомнафте бруталността, просто беше много тешко во медиумите и да се изговарат зборовите на бруталността,
02:56што беше употребена кон ова девојче.
03:00Сега, приведени, на разговор, не ли, беа повикади 14 лица, дури.
03:06Меѓу нифи родителите, Министерот за внатрешни работи, има и родители, наученичките, вклучени во случајот,
03:14тој случај е некако ќе се третира во сенка заради тоа што се работи за деца, но какви казни, за
03:22кого треба да се преземат според вашето искуство со оваа материја?
03:25Тука треба да има и група за подршка пред се за децата, исторители и жртви, затоа што и на едните
03:31и на другите им треба цикосоцијална подршка
03:35за да ја разбера ситуацијата во која се нашле.
03:40Торо, одговорността никако не е намалена на родителите, тука може да се превземе и родителско советување од страна на институцијите,
03:50може да се направи и засилен надзор на устроене родителско право, дори може да има и прекршнаш и кривична зависи
03:57што ќе утврди и страгата,
03:59но не забораваме дека тие деца се нечи ученици, исто така имат тука можност, би рекол, контролен,
04:06каде што воспетно образовните кадри треба да ги едуцираат децата и да ги сензибилизират за врсечкото населство
04:14и за опасностите од користење на социалните мрежи.
04:16Јас би нагласил дека раководните структури и стручите служби се многу важни,
04:22затоа што не секоја што родителите знаат и умеат како да ги едуцираат своите деца околу заштита,
04:28околу превенција, околу сеона што го гледат, абсорбират и применуваат брутално во пракса.
04:34И уште би рекол дека дури и Министерството за образование и наука и самиот градоначалник на тоа училишта,
04:42бидејќи раководните структури ги поставаат и градоначалниците,
04:46требаат да презадат мерки кои луѓе работат со нашите деца.
04:50Значи, оние форми на целодневна настава, на вошколски активности, на спортски активности, на активности во природа.
04:59Таму да се следат и да се лоцидаат кои како се однесуваат?
05:02Не, толку да имат такви форми за децата да не бидат премногу присутни на социалните мрежи.
05:07Јас не велам да се ограничат социалните мрежи.
05:10Ја се алатка за описменување, дописменување, информирање.
05:14И тоа е в суштос дигитален простор кај што децата се чувствуваат, може би, и најкомотна за мег'усебна комуникација.
05:21Но некој треба да ги насочи за опасностите кои демниат.
05:23Дали од фишинг, од груминг.
05:25Так, но видите, има и случаеве вчера ми, западна волко, на социалните мрежи овој викенд циркулира едно сведештво за пијани
05:33и малолетници кои со ножевим се заканувале на своите врсници и на патниците во автобус на Јасапа, одводно до центарот.
05:41Па, але волкава агресија?
05:44Ја се обидувам да бидам внимателен да не употребувам зборови кои можеби ќе бидат премногу груби, но она се што
05:51го права децата е рефлексија на се, она што се случува во обществото, би рекол една патологија.
05:56И ние сме некогаш и неми сведоци. Секоја регулатива во однос на санкција, казни и така натаму, изразува немог на
06:03нашето присусто со децата.
06:05Дали родителско присусто, дали образовно присусто, дали присусто на системот.
06:10Едноставно, децата се препуштени сами на себе и го употребуват, односно го злоупотребуват тој простор.
06:17И не треба толку да им се лутиме, затоа што треба да се сочиме сами со себе што правиме ние
06:23за тие појави на агресија.
06:27Некогаш агресијата ја применуват и да привлечат внимание, да бидат видени, познати, дори прават шоу од булингот со намерно закажување
06:36на одредено место.
06:37Каде што самото снимање и постирање на социалните медиуми.
06:44И тоа ќе се сними и тоа го нормализираат.
06:47И сборовите, дори поградни, ги нормализираат.
06:49Значи, ни имаме, би рекол, еден воспитно-образовен дефект.
06:53И многу често лично говорам дека кога ги пракаме ние децата во училиште, сакаме да има безбедно училиште.
07:01Безбедно училиште средија.
07:02Безбедно, господин Збијанец, дека најлесно име на родителите да кажат това в училиште да ни ка се грижат за тоа.
07:08Меѓутоа, трешко тоа.
07:10Взаимна одговорност.
07:11Значи, во овој случај што го кажавте со Гьорче, треба да сноси некоја одговорност.
07:15Да се истрагата да утврди кој одговорен и согласното секој одсуство на одговорност,
07:21и превземање на одговорност, и несанкционирање,
07:23се повторуваат делата и тоа е проблем.
07:27Повторно ќе кажам, посебно во ерата на COVID, кога имаше масовно користење на интернет за онлайн настава,
07:35тие веќе се навикнати на дигиталниот простор.
07:38Тој простор имаја нив како гаранција на основна елементарна комуникација.
07:43Само треба да се дадат насоки како да го користат,
07:47во која временска рамка да се лимитира,
07:50да има некој тип на, посебно на возраст на родителска контрола или надзор,
07:54не дека родителот не му веруа на детето,
07:56току напротив сака да го заштити од девентални предатори.
07:59Есега, тој интернет простор, спомна в ТВ предатори,
08:03многу често се користи за овие фрапантни податоци што излега во периодот од 2020-2024.
08:10Евенитирани 508 случаи на сексуална злопотреба на деца.
08:13И тоа е една третина деца под 15 години.
08:16Само во 2025-та од народниот правобранител са податоците,
08:20регистрирани су уште 96 деца жртви на сексуална злопотреба,
08:26вкутниот број 6-годишен период 604.
08:29Што е од вашите податоци?
08:30Је, знаете, деку што 2008-а и 2014-та баравме строго санкционирање
08:35на сексуалните злосторници педофили.
08:38Ако детето е под 14 години, а сторителот е над 5 години,
08:43постари повеќе, баравме максимални казни затвори.
08:46Срекја законодавецот и Собранијето го убедивме да се досуда
08:50тие 15 години казна и није, дори тие високи казни ги сметаме
08:55не за репресивни, за превентивни, затоа што за едноставно луѓето
08:59со психичко расстройство, односто педофил, кој не може да го контролира
09:05нагорнот и либидото, нема сигурен третман за ресоциализација.
09:09Струшите луѓе ке кажат има некоја бихеверално когнитивна метода,
09:13но тој која ке излезе на слобода, најчесто го повторува делото
09:16арсерици и дивисти во повеќе од 70% случаеви, а што ја уште
09:20полоша се познаници на децата, најблизките и тие ги користат
09:24тие комуникација и тие канали и многу често тие случаеви
09:29кои се откријани се 1 спрема 5, 1 спрема може би и повеќе...
09:34На проценките секој 5 дете дега ја ја ја жртва.
09:37Сексуална злопотреба.
09:38Многу е важно да се говори за тоа, дури и овој модел што го заговараме,
09:45Барна Хаус модел, каде што посебно за децата жртви на сексуална злопотреба,
09:51кога се прави интервју, треба да биде на едно место така наречена
09:56детска соба која ќе биде прилагодена и за форезичер, и за полиција,
10:00и за јавно винителство, и за социјални служби, и психолог,
10:02и медицински тим да се направи увит и тоа да биде аудио-видео снимка
10:09која ќе служи на главниот претрес на судот, да не се дозволува
10:13како во минатото на главен претрес торителот со детето жртва да сведоќа.
10:18Има два моменти овде кои што си интересни.
10:20Едно време беше актуелно законско регулирање на ваква материя,
10:25на вакви злостарства со хемиска кастрација на педофили.
10:28Кој е вашеот став?
10:29Нашиот став е познат.
10:33Така наречена медикаментно-фармаколошка терапија,
10:36хемиска кастрација за рецидивисти треба да биде задолжителна.
10:40Законодавецот предвиде доброволна хемиска кастрација
10:45за замена за доживотна казна.
10:47Ние успеавме за рецидивистите да обезбедиме доживотна казна затвор
10:51и тоа со силно застапување и лобирање.
10:56И оно што нене послуша од Собранијето, пратениците е да носат
11:01електронски алки кога кизлезат.
11:03Од затвор да бидат лесна мета на детекција на институцијата,
11:08односто полицијата, зашто тие најчесто се инфилтрираат
11:11или во училишта, или во спортски клуба,
11:14што има деца, еве, земјете случај со битовол, земјете случај со гостивар.
11:18Таму гостивар, детето жртва на сексуална злоупотреба,
11:22е возрастолице кој бил вработен во училиштето.
11:25Во два случаја, виното?
11:26Така, детето го злоупотребил, го силувал,
11:29сликите ги дисиминирал и така и натраму.
11:31Значи, децата, наместо да има доверба во луѓето кој работат со ниф,
11:36тие ги злоставуваат и ги злоупотребуваат.
11:44Детето е функционален само во случај ако институциите кои вработуваат луѓе
11:49имаат увит и под одредени законски обрски го наблюдуваат,
11:56го следат и вработуваат.
11:57Но повторно ќе кажам, тоа се луѓе кои се веќе осудени
12:02и за ниф и може да имаме увит.
12:05Но што за оние кои не се пријавени, не се осудени
12:08и се наслобода, а може да го повторат делот?
12:10Како да се превени?
12:12Што треба, генерално, како ќе разуме, на ова поле да се смени
12:17во системот, во каздената политика, па и во социолошко-психолошкото влијание
12:22и советување за да се смени таквото дивијантно однесување
12:26на возрастните, на педофилите, а и кај децата да се штитат повеќе
12:30и да бидат поискрени према родителите?
12:32Знаете, децата од голема љубопитност откриват и своји лични податоци
12:38и своји фотографии, затоа грумингот е опасен, бидејќи
12:42тој од другата страна, ние не знаеме кој тој може да е
12:45возрастен човек кој се обидува да ја стекне довервата и наклоннетоста
12:49на детето и детето му се доверува.
12:52Затоа во такви ситуации треба децата веднаш да алармира до нејблизките,
12:56дека некој пракја непријатни содржини, дека бара средба и така натаму.
13:01Зошто може да биде катастрофално тоа, би рекол, онлайн додворување
13:07кој најчесто завршува и трагични под детето жртва.
13:11И во ова меѓуврсничкото населство, па е и во сексуалната злопотреба,
13:17некако социалните мрежи, сушно се или причина или посредица,
13:22желба да се експонират, нели, ваквите настани,
13:26или пак служат како за запознавање, првично со скриени идентитети.
13:30Па од таму, мислам, Македонија е една од редките земји,
13:34и веќе станува една од редките земји, која што не го спречила
13:38или не го ограничила користањето на социалните мрежи,
13:41кај деца, најчесто, обично, 15 годишна возраст,
13:46веќе начнавте, кој е ваше одстав?
13:48Има предности и недостаток. Предности е што единствен просторк
13:54е што децата го имаат да комуницираат со својето другарче,
13:57е онлайн, бидејќи многу малку се на улица или во спортски клубови,
14:01настани и така натаму. И ако им го ограничиме,
14:04тој простор, те можеат да најдат друга платформа,
14:06друг простор, кај зашто неки имаме можност да ги контролираме.
14:10Проблемот не е законодавецот, ако го ограничи по возраст,
14:15или со алгоритми, или со возраст, или со некаков начин
14:20на родителска контрола, му даве насока дека детето,
14:25во Словенија, Шпанија, Грција и други некои земји,
14:28заговараат да се забрани користиње на социјални мрежи
14:32под 16 години.
14:35Што може се да се случи во ерата, кога бараме дигитална писменост,
14:39кога бараме интернетто да ни биде алатка за сознание,
14:42кога вештаќката интелигенција со сите тие можности кои ги нуди,
14:47дали кеа постигнеме целта, или повеќе треба да одиме на превенција,
14:52на едукација, за опасности, јас тука би го повикал и Министерството
14:58за дигитална трансформација, кои имаат можност да ги ангажират
15:05училиштата преку МОН, да се едуцират, што повеќе децата бидејќи,
15:09некога ше родителите се презафати, ни нема долу време.
15:12Таја и најчестто изговорот кај сите биде тоа,
15:14може ли да помогне, ако веќе не можеме да ги отстраниме
15:18од социјалните мрежи, да овие уреди не ги користат в училиштата,
15:22каде што најчестто и разговарат, и си ги разменуваат
15:26материјалите што се одинтересат децата.
15:28Тие и на свеченост некоја, или било каква, децата се цело време
15:33онлайн.
15:34За да ги вратиме малко во правовите и улиците.
15:35Треба да ги вратиме во живо комуникација.
15:40Одноставна таа комуникација во живо за нив станува се
15:42по, како да кажам, невозможна мисија, бидејќи многу малко им
15:48овозможуваме простор каде што тие во живо ке комуницираат
15:52меѓу себе.
15:54И тука морам да кажам дека има префрлување на одговорност
15:58со страна на училиштето кон родителите, од родителите
16:01очекување кон училиштето.
16:04Тука може да имат голем улога и самите медиуми во некаков тип
16:08на едукација, преко едукативни програми.
16:11Но ја мислам дека и самите деца веќе толку многу го владеат
16:16овој дигитален простор и се толку дигитални писмени да
16:20едноставно можеме само повеќе да го нотираме фокусот
16:25околу опасностите од користењето на социалните медиуми.
16:28Добре, продолжуваме да ги следиме случаите.
16:30Драги Змијанат, председател на Дескан Басадан Беѓеши,
16:34гостин во тема на денот.
16:35Ми беше драго што ме поканите.
16:36Се надевам дека баре малку може ќе помогнеме на родителите
16:39во спитно образованеот кадар и институциите
16:41и грагијански сектор и медиумите да се сдружиме
16:44за да го обезбедиме правилниот раст и развок е дескан.
16:47Мислам родителскиот аларн е прв што треба да го разбудим.
16:50Благодара.
