00:00Ngayong Buwan ng Abril, ginugunitan natin ang Buwan ng Panitikang Filipino
00:03bilang pagkilala sa mahalagang papel ng panitikan
00:06sa paghubog ng ating kasaysayan, kultura at pambansang identity.
00:10Kaya naman ngayon, umaga, ating pag-uusapan kung paano nga ba natin
00:15higit na mapapalalim ang pagpapahalaga sa panitikang Filipino,
00:18lalo na sa panahon ng digital na henerasyon.
00:21At para mas maliwanagad tayo, makapanayan po natin ang Senior Language Researcher
00:25ng komisyon sa wikang Filipino na sa ginaong Roy Rene Cagalingan.
00:30Magandang umaga po and welcome back sa Rise and Shine Pilipinas, Sir.
00:34Magandang umaga at magandang umaga po sa lahat ng mga nanonood sa Rise and Shine.
00:38Maligayang Buwan ng Panitikan.
00:39Maligayang Buwan ng Panitikan, Sir.
00:41Sir, good morning. Ano po yung pangunahin layo ninyo ito, itong Buwan ng Panitikan?
00:44At lalo na po sa pagpapalaganap ng ating kultura, pagkahakilanlan bilang mga Pilipino.
00:49Yung Buwan ng Panitikan, nasa ikalabing isa, 11th year na natin ng pagdiriwang.
00:53At gusto natin talaga na yung mga kababayan natin talaga ay tangkilikin, basahin, ipalaganap, lumikha ng Panitikan.
01:01Isa siyang pambansang activity natin para talaga itangkilikin at palaganapin ang sarili nating Panitikan.
01:08Okay, how do we make sure na nakatulong ang Buwan ng Panitikan sa pagpapalaganap natin sa usaping at aspektong kultura,
01:16sa kasaysayan, at syempre doon sa pagpapahalagang Pilipino.
01:21Diba no, kasi kailangan, hindi natin makalimutan na tayo ay mga Pilipino sa pamakita ng pagbasa
01:26at ano pa ba yung mga dapat natin maging paraan para maalala natin ito.
01:30Paunahin talaga, hinihikayat natin yung ating mga mag-aaral.
01:34Sila ang talagang dapat na magbasa at patuloy na tangkilikin ng Panitikan natin.
01:38Kaya marami tayong mga hinandang programa para sa mga mag-aaral natin
01:41at para sa mga guru na rin, para sa pagtuturo nila ng ating Panitikan.
01:45At pati na rin sa mga timpalak na pwedeng salihan ng ating mga kababayan na may kinalaman sa pagsulat.
01:50Okay, so speaking of programs and activities,
01:53ano yung mga hinihanda natin para dito sa buwan ng Panitikan
01:55para mas mahikaya pa natin, lalo na yung hinderasyon ngayon na magsulat at magbasa?
02:00Pambansa ang pagdiriwang natin.
02:01Meron tayong higit 30 tertulyang pampanitikan sa buong Pilipinas
02:05na tinataguyod ng aming mga sentro ng wika at kultura.
02:08Halimbawa, ngayong araw, yung mga kababayan natin dyan sa Abra State University,
02:13magkakaroon po tayo ng tertulyang pampanitikan.
02:17At sa mga ibang araw pa, buong kalendaryo po natin ng Abril po nung puno po ng mga pagdiriwang.
02:22Halimbawa, sa susunod na, sa darating na Merkulis,
02:24meron tayo sa Butuan, meron tayo sa Catanduanes,
02:28meron tayo sa Quirino State, sa Camarines Norte, sa iba't ibang mga lugar sa Pilipinas.
02:33Para po yung mga kababayan natin talaga maramdaman nila na,
02:36ay, kasama kami sa pagdiriwang.
02:38At least, no, even in other areas talagang,
02:40may make sure natin, natatouchdown natin sila.
02:43Well, sa panahon ngayon, we are already in the digital age.
02:47We make sure, syempre, na dapat na-reach out din yan.
02:50So, paano po natin mas napapalapit ang kabataan sa panitikang Pilipino
02:55at sa paggamit na ating sariling wika?
02:57Kasi, we all know, marami talaga.
03:00Ang ngayon, mas nanonood ng iba't ibang media texts online
03:04wherein ang lengguahe ay Ingles.
03:07At kapag kinausap mo ang bata, parang required ka na rin mag-English.
03:12Diba?
03:12Parang, hi, how are you?
03:14Parang mas eloquent pa sa'yo, mas grabe pa magano.
03:17Mas fluent pa.
03:18Parang, ano ba ito?
03:19Parang kapag kinagalog mo naman,
03:21either maiintindihan niya lang,
03:23pero he or she or that child can't really speak well
03:26ng Pilipino language.
03:28Sa una sa mga device natin,
03:31maganda sabihin natin sa mga kabataan,
03:33yung inyong kinokonsumong entertainment,
03:35halimbawa sa inyong mga cellphone, sa smartphone,
03:38may panitikan pa rin dyan.
03:40May sumulat ng script niyan, may nag-isip para dyan.
03:43At kung sa mga akda naman,
03:45hikayatin lang talaga natin sila na
03:47magbasa na magbasa ng panitikan natin
03:49sa Pilipino, pati sa mga ibang mga wika natin sa Pilipinas,
03:53para talaga lumago yung kanilang imagination.
03:56Hindi lang dapat nakukulong sa isang wika,
03:58kundi sa maraming wika.
04:00At yun ang realidad ng mga Pilipino,
04:02hindi lang tayo nagsasalita ng isang wika,
04:04kundi dalawa o higit pang mga wika.
04:06Pero in general po,
04:07from KWF perspective,
04:10kamusta ba ang preservation
04:11ng wikang Tagalog,
04:13ng ating mga dialects?
04:15Masasabi natin, halimbawa,
04:17ang ating wikang pambansa ay malusog,
04:19at gusto pa natin itong paunlarin,
04:21maging intelektualisadong wika.
04:23Pero meron tayong mga kaso
04:24ng mga wika na nanganganib.
04:25Limbawa, yung mga wika
04:26ng mga kapatid nating AITA,
04:28kasi hindi na nila masyado nagagamit.
04:30Kaya may mga intervention din kami doon,
04:32nag-gumagawa kami ng mga bahay,
04:33wika, language, nest,
04:35para yung mga bata,
04:36bago sila pumasok sa kinder,
04:38ay sinasalita na lang yung sarili nilang wika.
04:40Ang galing!
04:41Okay.
04:41May mga gano'n talaga eh.
04:42Actually, may documentary ginawa
04:44yung mga estudyante ko.
04:45Way back 2022,
04:47I think,
04:48ito yung mga lengguahe
04:50ng mga dumagat,
04:51lokal to kabulawan yata
04:52na nawawala na din.
04:54So, what do the commission
04:56of wika ng Filipina do?
04:57They do have, like,
04:58gumagawa ba sila ng mga
04:59libro for them?
05:01What are the other interventions?
05:02Kasi marami na eh,
05:03pati sa Pampanga,
05:04if I'm not mistaken.
05:05May parang certain areas.
05:07Like, yun nga,
05:07nabanggit mo eh,
05:08sa mga AITA, di ba?
05:10So, I think,
05:11doon yung sa message
05:11so, kahaduan ba?
05:13Marami yan eh.
05:14So, what are the different activities
05:16that you guys do
05:17to make sure that
05:17these are all intervened?
05:18Uno talaga,
05:20yung pakikipag-usap natin
05:21sa komunidad.
05:22Dapat talaga gusto nila.
05:24Kaya tinutulungan namin sila
05:25kasama ang LGU
05:26at binibigyan ng pagsasanay
05:28yung mga elder sa community
05:30para maturuan yung mga bata
05:32sa paggamit
05:32yung sarili nilang wika.
05:33Sila talaga yung nungunguna.
05:34Kami ay katuwang lamang.
05:36Talagang community-led initiative
05:38talaga siya.
05:39Tinutulungan kami.
05:39Tumutulong ang KWF sa kami.
05:41Okay.
05:41So, in other words,
05:42yung response naman
05:43o yung tugon
05:45ng mga lokal na komunidad
05:46na medyo naiiwanan na nga
05:48yung kanilang mga lingwahe.
05:49Okay naman?
05:50Unti-unti natin talaga.
05:51Halimbawa po,
05:52doon sa Abukay-Bataan,
05:54paasampun taon na rin
05:55yung proyektong yan
05:56at nagwagi na rin
05:57ng pagkilala
05:59yung effort na yan
06:00ng LGU-KWF
06:01at ng mga AITA
06:03sa Abukay.
06:04Kaya yun talaga,
06:05unti-unti
06:05at talagang kailangan
06:07maging matyaga ka
06:08at talagang
06:09maniwala sa komunidad.
06:11Mahalaga yung consistency.
06:12Yes.
06:12Siyempre,
06:13in line with the literature month
06:16dahil may mga ilan tayo
06:18mga vulnerable mga sektor,
06:20may iba't iba mga siguro
06:21indigenous people also.
06:22Not only on the
06:24socio-economic factors
06:25na kinokonsideran
06:26ng pamahalaan
06:26but also on the literacy
06:28and also on the
06:31language part.
06:32So, example,
06:33may mga text tayo
06:34na available
06:35which is just
06:36for general audience.
06:38How do we make sure
06:39na to-target pa din
06:40itong mga sektor
06:41na ito?
06:43Mayroon talagang
06:44kami inilalabasin
06:45ng mga libro
06:45na may range din talaga
06:46sa representation
06:47ng iba't ibang mga sektor.
06:50At sabay nun,
06:51gusto rin natin sabihin
06:52na yung panitikan
06:53para sa lahat,
06:53yung access point
06:55ng panitikan,
06:56kahit sino maaaring pumasok
06:57at namnamin
06:58na yung pwede nating
06:59ibigay,
07:00pwede ibigay sa atin
07:01ng panitikan.
07:01Ay, nakatuwa naman
07:02at least,
07:03di ba?
07:04Well, on that note,
07:05maraming maraming
07:05salamat po
07:06ginuong Roy Rene
07:07Kagalingan
07:08sa pagbibigay linaw
07:09at pagbabahagi
07:10ng inyong kaalaman
07:11tungkol po sa buwan
07:12ng panitikang Filipina.
07:13Thank you so much.
07:14Balikol it, sir.
07:15Thank you, sir.
Comments