- 13 hours ago
Sveto Kraljevo 2026 - Epizoda 5 - Dokumentarna Igrana Serija
Category
🎥
Short filmTranscript
00:03Sveti Sava was a great journey of his own time,
00:06going through the steps that before him,
00:08no one of his own family didn't go through.
00:11First arhijepiskop Srpske Autokefalne Church,
00:14a teacher and a lawmaker,
00:17was the leader of the path
00:18where the Serbs people would continue to move forward.
00:22How to explain that one person could have
00:24such an important influence on culture,
00:26identity and the future historical heritage of the entire nation.
00:57The End
00:58The End
01:01The End
01:01The End
01:02The End
01:04The End
01:05The End
01:10The End
01:11The End
01:11The End
01:11The End
01:11The End
01:12The End
01:12The End
01:14The End
01:14The End
01:16The End
01:17The End
01:18The End
01:19The End
01:21The End
01:23The End
01:26The End
01:26The End
01:28The End
01:30The End
01:32The End
01:38The End
01:39and from a number of things that are found in the middle of the world,
01:42they are only the ones that are painted with the dark light.
01:51That's how the story of the history of the Middle Ages.
01:54The task of the historian is that,
01:56exploring the painted fragments of the past,
01:59make the most possible version of the story
02:02about what actually happened.
02:11The End
02:11The End
02:14The End
02:18The End
02:23The End
02:25The End
02:26The End
02:50And there, praying and praying for God's blessing,
02:54He took away from his teachers the wise and faithful wives and sent them to episkopians,
03:01and sent each of them to his epartheid, giving them the legal books,
03:08and telling each of them that with the pure faith he walks in vain
03:12and that every pastor hears his wisdom of the Holy Apostles.
03:20Rukopoloženjem novih episkopa u Žiči bila je upotpunjena i razvijena mreža episkopije u kraljevstvu svesrpske i pomorske zemlje,
03:29koja je pored već postojećih episkopija Raške, Lipljanske, Prizrenske i Niške
03:34uključila i novo osnovane Zecku, Hvostansku, Humsku, Topličku, Budimljansku, Dabarsku i Moravičku,
03:43ukupno 12 prestola, računajući i Žički, kao stolicu samog arhijepiskopa Srpskog.
03:51Od kada je Srpska crkva stekla utekifalno srpski,
03:54arhijepiskopi više ne moraju da prevale veliki put na posvećenje do Nikeje,
04:01nego je sada ovlašćen sabor Srpske crkve da bira međusobno episkope i da postavlja arhijepiskope,
04:07a jedina obaveza Srpske crkve u odnosu na Carigradsku odnosu na Nikejsku crkvu je bila ta da se pominje ime
04:15patrijarha na službi,
04:17da bi se time pokazala ta duhovna jedinstvo sa Carigradskom patrijaršijom.
04:23Ali ono što je također značeno je da se po prvi put se javljaju pravoslavne episkopije na području Primorja.
04:29I imamo po prvi put organizovanje zetske i stonske episkopije, što je jako važno.
04:36I jako je važno da se u srpskim noticijama se zetska nalazi na prvom mjestu,
04:41što pokazuje koliko je, a inače je redosled episkopija kako se nabraje u noticijama jako važno,
04:46ne govori o ugledu same episkopije.
04:49Tako da Sava čim je stavio zetsku episkopiju na prvo mesto zapravo je pokazao koliko je značilo srbima i srpskoj
04:57crkvi u tom trenutku
04:57da Primorje konačno dobije crkvenu organizaciju u pravoslavnom obliku kako tamošnji narodi zaslužuje,
05:05jer je do tada samo su bile rimokatoličke episkopije.
05:09Sedište zetskih episkopa nalazilo se u manastiru Ilovica, na Mihojskoj prevlaci u Bokokotorskom zalivu.
05:17Malo strvice u Tivanskom zalivu, na njegovom istočnom obodu, zemljouzom vezano za Kopno,
05:24je postalo sedište jedne od novuspostavljenih Savinih episkopija,
05:28nakon dobijanja arhijepiskopije sa sedištem u Žiči.
05:33Kao i na drugim mestima, i ovde prevlaka nije slučajno izabrana.
05:38Ona je imala poseban značaj budući da je u Stonsku bila jedina koja je, jel tako, bila na samoj obali
05:44Istočno-Jadranskoj,
05:45pritom u okruženju koje je bilo rimokatoličko.
05:49Najstariji tragovi, koji ukazuju na prisustvo hrišćanstva i na dugu tradiciju hrišćanstva na tom prostoru,
05:56potvrđeni su još u kasno-antičkom periodu i vezani su po svojoj prilici za onaj period zabranjenog hrišćanstva i stradanja
06:03za hrišćansku veru.
06:04Na tom prostoru će, po svojoj prilici negdje u vreme vladavine cara Justinijana, dakle u VI veku, nići prva monumentalna
06:11bazilika.
06:12Dimenzije, monumentalnost tog hrama ukazuju kakav je značaj i u to vreme imao prostor Miholjske prevlake.
06:20Rani srednji vek označava opet uspostavljanje ili obnovu manastirskog života na tom prostoru.
06:28Prestanak života u prednemanjičkom manastiru se također različito datuje od različitih istraživača.
06:36Ima mišljenja da je prvo veliko, a za neke i možda konačno stradanje usredilo negde sredinu IX veka u vreme
06:44arapskih pohoda,
06:45kada su oni opustošili bokokotorski zalivo, čemu znamo, imamo podatke iz pisanih izvora,
06:51dok na drugoj strani najkasniji datumi koji bi ukazivali na prestanak života u manastiru vezuju se za veliki Samuilov pohod.
06:58Sljedeća faza odgovara već vremenu Srpske episkopije u novu uspostavljenoj arhijepiskopije.
07:04Označena je podizanjem nove crkve, monumentalnije trobrodne bazilike.
07:10Taj manastir će naravno postati najznačajnija crkva, Srpske pravoslovne crkva na Istočnoj Jadranskoj oba.
07:17O tome kakav je značaj bio prepisivačke delatnosti, svedoči i činjenica da upravo iz tog manastira,
07:23koji su u srednjem veku, XIII. veku konkretno, tako zvao Ilovica, ne izaz početka 7. decenji XIII. veka,
07:31otiče i najstariji namasačovan danas tako prepis zakonopravila Svetog Save,
07:36koji je upravo tu prepisan po naredbi Zetskog episkopa Neofita.
07:56Izdizanje Srpske države u rang Kraljevine 1217. godine,
08:01a potom i obezbeđena utoke falnost Srpske crkve,
08:05podrobzumevali su i odgovarujući pravni temelj,
08:08kako za utemeljenje Srpske države, a isto tako i za utemeljenje Srpske crkve.
08:15Sveti Sava je to jako dobro znao i izgleda da je već 1208. godine na Svetoj gori
08:20počeo sa izradom svog zakonopravila.
08:23Treba reći da je reč o potpuno autentičnom pravnom tekstu,
08:27naime, on jeste imao svoje uzore u romejskim, u vizantijskim crkvenim i pravnim pravilima onoga doba,
08:35ali ih Sveti Sava nije ni kritički prevodio.
08:39Naprotiv, on je sva ova pravna i crkvena pravila, razume se,
08:43prilagođavao kontekstu vremena i prilagođavao konkretnim prilikama i potrebama,
08:49kako Srpske crkve, tako i Srpske države.
08:52Može se reći da on predstavlja za srednju vekovnu Srbiju ono što je velika povelja sloboda,
08:58magna carta libertatum, njen vršnjak predstavljala u Engleskoj.
09:03Pa ako je to sprem prilika vremena, prvi ustav, moderni ustav Evrope i Engleske,
09:08onda je na isti takav način, naravno u srednjovekovnom kontekstu,
09:12reči o prvom Srpskom ustavu.
09:17Zakon o pravilo Svetog Save sadrži i jedan veoma širok spektar veoma modernih odradaba,
09:25koje kada čovek čita prosto ne može da poveruje da vode poreklo iz srednjeg veka.
09:30On je i tekako mnogo posvetio pažnje socijalnoj pravdi.
09:34U tom kontekstu Sveti Sava reguliše čitav niz pitanja, odnosno čitav niz pravnih instituta
09:40koje imaju za cilj zaštitu slabih, nemoćnih, ubogih, zaštitu žena,
09:46kao posebno ranjivo slova stanovništva u to vreme.
09:49Reguliše odnose između roditelji i dece.
09:52Bavi se pravima oni koji su zatočeni ili zarobljeni.
09:56Isto tako bavi se osnivanjem častnih domova, odnosno svih onih ustanova,
10:00od manastira pa do različitih trpezarija gde su pripadnici sjeromašnije,
10:05društvenije slova, mogli da se hranju.
10:08Isto tako, iako ih ne imenuje, naravno, modernom terminologijom,
10:12čitajući norme zakonopravila Svetog Sava,
10:15možemo da vidimo i čitav niz instituta koji se odnose na borbu protiv korupcije,
10:19naravno počeši od simulnije, odnosno upovine svešteničkih činova,
10:24ali i jednog čitavog niza, kažem, odredava koje podsjeće na ono što mi danas znamo
10:28kao sukub interesa, kao nepotizam, kao zabron obavljanja dve javne funkcije
10:33ili obavezu prijavljivanja imovine.
10:36Nomokanon Svetog Save i dan danas predstavlja deo važećeg prava u Srpskoj pravoslavnoj crkvi,
10:42kaže na sličan način kao što nekoliko odredava velike povelje sloboda
10:46i danas čini važeći istorijski ustav moderne engleske.
10:50Iako je Sveti Sava u ranoj mladosti napustio svetovni život,
10:55njegov monaški put bio je najtešnji vezan za crkvene i političke prilike u Srpskoj državi.
11:00Ipak, njegovo duhovno sazrevanje na Svetoj gori pokazalo se kao najbolja priprema
11:06za izazove koji su ga čekali.
11:09Nema nikakve sumnje da je Sabor u Žiči na kojem je održana ceremonija
11:15kraljevskog unisanja Stefana Prvovenčanog bio jedan prekretnički događaj
11:21u ustrojstvu Srpskog kraljevstva, ali ne samo Srpskog kraljevstva,
11:26nego i početak velikog reformatorskog poduklota Svetog Save.
11:31S jedne strane, na tom saboru on je održao znamenitu besedu o pravoj veri,
11:37koja je na neki način ustrojila pravi put u pogledu razumevanja pravoslavlja
11:45u jednom vrlo osetljivom trenutku.
11:48Sa druge strane, označila je početak organizacije Srpskih episkopija
11:55i pravog ustrojstva crkve pod nove arhijepiskopije pod njegovim voćstvom.
12:03Sada je trebalo u novim uslovima kao arhijepiskop nove crkve da ustroji život episkopija
12:11i da objedini i stvaranjem novih episkopija onaj Srpski nacionalni prostor
12:17koji se našao u okvirima novog kraljevstva.
12:31Stvaranje autokefalne Srpske crkve u kojoj je uključeno nekoliko episkopija
12:36iz područje ohridske arhijepiskopije, izazvalo je protest njenog poglavara,
12:41arhijepiskopa Dimitrija Homatina, koji je Savi zbog toga poslao protestno pismo
12:46i zapretio mu kaznom iz obštenja.
12:49On da frag dan, wie komst du, du bist doch eigentlich ein mönch
12:54und du bist in einem gebiet, komst aus einem gebiet, was kirchlich,
13:01nemlich mit dem Centrum Ras, zu, was, also zu, zur Kirche von Ochrit gehört,
13:08wie kommst du dazu, dir dich zu einem autogefahlenen Erzbischof zu erklären
13:15und zu agieren.
13:16Was er Romatinos natürlich selber nicht sagt, ist, dass er die Position seiner,
13:24seine eigene Position ist insofern geschwächt, als er von seiner Ernennung her
13:31durch jemanden ernant zu diesem Erzbischof von Ochrit, der eigentlich gar kein Kaiser war.
13:39To protestno pismo, koje je Sveti Sava premio, koje mu Homatijan poslao,
13:44sva je prilika da odgovor u Ochrit nikada nije stigao
13:48i da zapravo nikada nije ni moralo da stigne.
13:51Cari Patriarh, kao i sam Sava, smatrali su Homatina za nezakonito izabranog arhijepiskopa,
13:57čije primetbe samim tim nemaju pravnu važnost.
14:12Sveti arhijepiskop Venča kraljevstvom sina njegova Radoslava u Velikoj crkvi Žiči
14:18i predade mu da samodržavno upravlja otačaskim i srpskim skiptrom.
14:25Blagočestili kralj Radoslav isprve u sve mu beše blagopohvalan i izvandredan,
14:30ali s vremenom postade pokoran ženi od koje i bi povređen umom.
14:38Stefan Radoslav, koji će posle smrti oca Stefana Prvovenčanog
14:43postati drugi nemanjić koji je poneo kraljevsku krunu,
14:49bio je Stefanov najstariji sin, sin iz braka sa vizantijskom princezom Evdokijom.
14:56O njegovom životu pre stupanja na presto, sasvim pouzdano možemo da kažemo da je zaista i bio za očevog života
15:05projektovan kao prestolonaslednik.
15:08U zvaničnim dokumentima se pominje uz oca.
15:11Uprkos činjenici da Stefan Radoslav nije dugo sedeo na kraljevskom prestolu,
15:16sačuvana su značajna svedočanstva njegove vladavine,
15:20poput primjeraka najstarijih srpskog novca, njegovog vereničkog prstena
15:24ili velike priprate bogorodičine crkve u studenici.
15:29Nakon pada, naravno, Konstantinopolja, u Srbiji počinje prvo kovanje novca,
15:35ostane kralja Stefana Radoslava.
15:36Stefan Radoslav se ugledao na novčarstvo Solunskog sarstva
15:41i on je direktno kopirao emisije Soluna.
15:46Ono što možemo reći da su kalupi koji su rađeni za novčarstvo Stefana Radoslava
15:51gotovo sigurno rađeni u radionicama u Grškoj
15:54i imamo podatke, zahvaljući nalazima kovnice, odnosno ostataka kovnice,
15:59tvrđevi ras iznad trgovišta u blizini današnjeg Novog pazara,
16:02gde su otkrivene pločice za kovanje novca,
16:05primjerci novca Stefana Radoslava i jedna ostava novca,
16:08gde je samo otkovana jedna strana, samo reversna prestava,
16:12što govori da je tokom kovanja jedan od kalupa sasvim izgubljen.
16:16Poznati su neki nalazi, na primer, iz Albanije
16:19i nedavno je obljavljan jedan primerak iz Bugarske,
16:23što govori da je to novčarstvo ipak bilo nešto veće gobima
16:26nego što se do sada smatralo.
16:28Ono što je najvidljivije jeste priprata koju je sagradio,
16:31spolječna priprata koju je sagradio uz Bugrodičenu crkvu u Studenici.
16:36Reč je o zdanju koja je značajno ne samo po svojim arhitektonskim osobnostima,
16:42nego i po svojoj ikonografiji prostora i posvetama parklisa sagrađenih uz tu priprat.
16:48Posle dva neuspela pokušaja da se bračnom diplomatiom vladarska kuća Nemanjića
16:53poveže sa moćnim epirskim gospodarima.
16:55Iz trećeg pokušaja sklopljena je veritba Stefanovog najstarijeg sina Radoslava sa Anom,
17:02kćerkom Teodora Komnina.
17:04Apres la mort de Michel, c'est son frar Teodor qui devia suveran de l'epir.
17:11Teodor va continuer l'expansion territorial,
17:14il termine la conqueta de la Thesalii, la Macedoane,
17:20il s'empare de Thessaloniki,
17:22i to permet da se kroner empereira i portere la titru d'empereira,
17:26donc là je devia un rival directo des empereira de Nice.
17:30Imaju tako močnog tasta i kao političog zaštetnika,
17:36čudledno ga u ekoj meri imao kao svoj politički uzor
17:39i upravo se time mogu objasniti različiti vizantinizmi,
17:46da to tako nazovemo, odnosno projave vizantijskih modela na koje se ugledao.
17:52Uz Stefana Radoslava se u historiografiji često vezuje taj epitet da je bio grkofil.
18:01U jednom trenutku svoje vladavine Radoslav se obratio upravo Dimitriju Humatinu
18:07pismom u kojem je tražio određene savete dogmatske crkvenopravne prirode.
18:14Da li je taj način Radoslav prenebregao jurizdikciju Srpske crkve?
18:19Da li se on obratio Humatinu protiv volja Hiepiskopa Save?
18:24U kom trenutku se zapravo on obratio Humatinu?
18:27Nakon krunisanja novog kralja Radoslava i nesuglasica koje su mogle nastati zbog kraljevih odnosa
18:33sa neprijateljski raspoloženim Dimitrijem Humatinom,
18:37Srpski arhijepiskop Sava uputio se na prvo od svoja dva velika putovanja u svetu zemlju.
18:43Postoje razluzi da se u njegovoj odluci vidi zapravo i njegov revolt crkvenom politikom
18:50i nekom opozicijom koju je njegov sinovac pokazivao prema njemu upravo obraćanjem Humatinu kao raskolničkom arhijereju.
19:08Iziđi od zemlje tvoje i od roda tvoja i idi u zemlju koju ću ti ja pokazati,
19:15zemlju na kojoj od Boga počeše oba zaveta i završiše se Hristom, istinitim Bogom našim,
19:23koji se na toj zemlji rodio i koji je tamo postradao i vaskrsao radi našeg spasenja.
19:30Sava je prvi poznati srpski hodočasnik.
19:36Valja podsjetiti da je jedan od životnih ideala uzornog hrišćanina u srednjem veku
19:45bio i odlazak u svetu zemlju, odnosno poklonjenje na onim mestima po kojima je Bog,
19:55Isus Hristos za svog zevaljskog života hodao.
20:00Pre svega Jerusalim kao mesto sa Golgotom, kao mesto Hristovog stradanja i vaskrsenja.
20:12Od arhijepiskopa Danila II. saznajemo da je Sava na oba svoja putovanja polazio iz starog grada,
20:23to je današnja Budva, iz kog se lađom najpre prebacivao na suprotnu italijansku stranu,
20:32do Brindizija, a odatle je hvatao veće lađe koje su prevozile brojne hodočasnike iz zapadne Evrope
20:42i kretao put svete zemlje.
21:09Na prvom putovanju je bio gost Jerusalimskog patriarha Atanasija.
21:18Podsjetimo da je tada Sava već desetak godina poglavar autokefalne, nezavisne srpske crkve.
21:37Sava je na tom svom prvom boravku postao i utemeljivač srpskih monaških zajednica u Palestini.
21:47U samom Jerusalimu, a i u glavnoj luci svete zemlje u Akru je osnovao dve zadužbine.
21:56To su mali manastiri, jedno je svetog Jovana Bogoslova na Sionu, takozvanoj gornici u samom Jerusalimu,
22:05a drugo je hram svetog Georgija u Akru.
22:18Savina putovanja u svetu zemlju, odnosno obilazke tih svetih mesta, treba posmatrati na više planova.
22:28Kao prvo, on je hteo da Srbiju priopšti svetoj zemlji.
22:33Da u svetoj zemlji, kao što je na Atosu, stvori jedno parče, mali komad Srbije na tom, dakle, mestu koje
22:42je izvor svehrišćanskih harizma.
22:51Naoružavši se nepokornošću, mlađi sin Stefanov Vladislav podiže se protiv brata starijeg i krajda Radoslava.
23:00A vlastela, koja negodovaše zbog neuračunljivosti uma njegova, odstupi od njega i pristupi bratu njegovu Vladislavu,
23:10te među braćom nastade mržnja i gonjenje zbog gorke slave kraljevstva.
23:17Iako je bio unuk svetog Simeona Nemanje i cara Aleksija III.,
23:22kralj Radoslav je još u bračnim pregovorima naglašavao da je izdenak carske dinastije Duka,
23:28kojoj je zapravo pripadala njegova buduća supruga.
23:32Ovo insistiranje na vizantijskom poreklu nije bilo dobro prihvaćeno na srpskom dvoru.
23:37Sačuvan je jedan verenički prsten u komem Radoslav insistira na svojoj porodičnoj vezi i pripadnosti vizantijskoj carskoj porodici Duka.
23:47Radoslav je grčki potpis na jednoj povelji koja inače sasvije na srpskom jeziku upuća na gradu Dubrovniku,
23:53glasi Stefanos Riks o Dukas, što bi značilo Stefan kralj Duka.
23:59Duka je zapravo bilo jedno od prezimena koje su koristili epirski vladari
24:06i ukazuje na to da je on zapravo svoju identifikaciju sa vizantijskim svetom gradio na poreklu svoje žene, bar u
24:15tom trenutku.
24:16S obzirom na podatke naših crkvenih pisaca koji su Radoslavu prebacivali da je pao pod prevelike utice svoje grčke supruge,
24:26dodeli su mu jedan neobičajeni pridev, smatrali su da je postao ženo pokoran i da je zbog tog utice svoje
24:35supruge zapravo istradao umom,
24:38što bi značilo i donosio nerazumne vladarske odluke, on je izgubio podršku vlastele koja se okrenula protiv njega
24:46i namiravala da na presto dovede njegovog mlađim brata Vladislava.
24:56Kralj Adolfo je zbačen sa vlasti negde krajem, 1213. ili početkom 1234. godine.
25:01Dakle, to je jedan od najranjih podataka o učešću vlastele u toj jednoj promeni na prestovo.
25:07Vladislav je zaista uz pomoć vlastele i došao na presto, a Radoslav je zajedno sa svojim porodicom otišao u izgdanstvu.
25:16Radoslav je posle svrgavanja zajedno sa suprugom pronašao utočište u epirskoj državi,
25:23ali imamo kasnija svedočanstva da se vratio u Srbiju, da je živeo kao monah i da je u monaškom činu
25:31i umro
25:31i sahranjen je u zadužbini svoga dede Stefana Nemanje u manastiru Studenici.
25:38Verovatno glavnu stvar koja je uticala na zbacivanje Radoslava sa vlasti,
25:42to je poraz njegovog tasta u bici kod Plokotice, 1230. godine.
25:49I godina Radoslavljeve vlade na Vrhuncu su bile i carske ambicije njegovog tasta,
26:00međutim, kod račkog sela Plokotice u proleću 1230. godine njegove su ambicije zaustavljene jednim katastrofalnim vojnim porazom.
26:08Kada su snage epirske države, iz koje je poticala Radoslavljeva supruga, doživele katastrofalan poraz u sukobu sa bugarskim carem Jovanom
26:20II. Asenom.
26:26Dugarska jača, dakle, pod Jovanom II. Asenom, dakle, i to je po svoj principak bilo značajnije za zbacivanje Radoslava sa
26:34vlasti,
26:35ali vidimo opet da si ta sama promjena nije odigrala tako brzo.
26:39Bitka kod Plokotice, dakle, bili 1230. je trebao da prođe, dakle, negde tri godine da dođe u te smene.
26:44Da li je možda to odlaganje bilo posljedica Savinog uticaja, pa da je onda došlo do tačke ključanja,
26:51kad više Sava čak nije mogao svojim autoritetom da sprečava smenu, jer je ovaj svima dozlogradio iz ovog ili onog
26:58razloga.
26:59I vrlo moguće da je, naravno, vlastela kao jedan značajan faktor u svemu tome,
27:04pored tog spoljnog, bila svesna, dakle, promjene te političke klimene Balkanskom poluostrovu
27:09i da je onda ona odigrala ulogu.
27:12Pregovori o sklapanju braka Vladislava i Beloslave, kćerke Ivana Asena II.
27:17Jedna su od posljedica naglog uspo na moći bugarskog vladara posle bitke na klokotnici.
27:23I sad dolazi Vladislav na presto, koji ima zaštitu političku u susjednoj državi
27:28u najmoćnijem vladaru tada na Balkanu u tom trenutku, Jovanu Asenu II.
27:32Znači, to više nije epirska država, nego bugarsko carstvo koje je bilo u zenitu u njegovo vreme.
27:37Možemo prosto da pretpostavimo da se radilo o jednoj smeni jednog pro-Vizantijskog, pro-epirskog, pro-grčkog vladara
27:48i dolazku na njegovo mesto jednog pro-Bugarskog, koje je odslikavao i promenu rasporeda snaga na Balkanu tog vremena.
27:56Kada se posmatra smena Radoslava i dolazak na invas vladislava, nama najviše govori srpska srednjovekovna žitija,
28:02odnosno hagiografije koje su napisali Dometijan, hagiografi Teodosije.
28:07Teodosije nekako kroz ceo spis gradi tu idealniju sliku Vladoslava u odnosu na Radoslava.
28:14I kada pogledamo zašto je to tako, naći ćemo dva osnovna ključna razloga,
28:17zato što se u Vladislavu kao kralju prepisuju dve značajne stvari,
28:21to je podizanje Mileševi u tom spisu i prenos moštaju Svetog Save iz Trnova u Srbiju je također obavljeno za
28:28vreme Vladislavije vlasti.
28:30Prvobitno zamišljena kao zadužbina brata budućeg kralja, crkva Svetog vaznesenja u manastiru Mileševi,
28:36posle neočekivanog dolaska Vladislava na presto, stekla je status vladarske zadužbine,
28:42da bi posle smrti Svetog Save postala i grobna crkva, mauzolej, prvog srpskog arhijepiskopa.
28:49O mladosti Stefana Vladislava po redu trećeg kralja iz dinastije Nemanjića i drugog sina kralja Stefana Prvovenčanog znamo vrlo malo.
29:04Njegova zadužbina koja nam je naravno sačuvana, to je veoma reprezentativni manastir Mileševa,
29:13upravo ta njegova reprezentativnost, nameće pitanje da li se jedna takva građevina,
29:21njeno podizanje može vezati za ktitorstvo čoveka koji je u tom trenutku bio drugi sin vladajućeg kralja
29:31i za kog se sasvim realno moglo očekivati da nikada neće ni stupiti na položaj najviše vlasti.
29:40Ona sigurno nije crkva ni Prvovenčanog ni Radoslava, i vladislav je ktitor, jasno je nadmačen kao ktitor.
29:46Ova dvojica su naslikani ispred njega kao predstavnici aktualne vlasti.
29:51U to vreme se nije ni slutilo da će vladislav biti kralj.
29:55Stefan Prvovenčani i Radoslav nemaju insignije koje odgovaraju najvišoj svetovnoj vlasti u Vizantiji.
30:02Oni su zapravo predstavljeni kao visoki vizantijski dostojanstvenici.
30:05Međutim, nasprem Stefana Prvovenčanog, Sava je dao da se naslika vizantijski car.
30:11Istoričar istoriče umjetnosti se spore koji je to car, po moju mišljenju.
30:15To je i ovaj treći vatac koji je naslikan u punom carskom dostojanstvu,
30:21sa nimbom u kog glave što svedoči da on autentično izvorište zemaljske vlasti.
30:27I u stvari uspostavlja odnos između vizantijskog cara i srpskog kralja kao odnos između vrhovnog gospodara i njegovog vazala.
30:38Takvo učenje jeste u stvari vizantijsko učenje, tako shvatanje jeste nešto sa čini se Sava mogu susrsti na svetoj gori.
30:46I kako god bilo pojavu portreta vizantijskog cara nasprav srpskog vladara,
30:53trebalo bi shvatiti upravo kao poslovicu Savinog sporazuma sa carem Teodorom
30:59o rukopolaganju arhijepiskopa srpske zemlje i pomorske.
31:04U ideološkom smislu, ono što je Sava postavio tu u priprati Mileševe nije se poklapalo sa realnošću,
31:13jer srpski vladar tada nije bio nikakav vazal izantijskog cara,
31:18nikijsko carstvo nije imalo neposrednje utjeca i neposrednu vlast nad srpskom držom,
31:24jeste da su nikijski carevi zaslužni za spostavljanje autokefalnosti srpske crkve i doprinali tome,
31:31ali one nisu imali nikakvu realnu vlast nad Srbiju.
31:35Ubrzo će zbog toga srpski vladari, ne znamo tašno kada,
31:39dalje, sasvim sigurno od vremena kralja Vladislava početi da nose insignije
31:43koje odgovaraju samodržavnim vladarima najvišeg ranga,
31:47zapravo vizantijskim carevima sa kupolnim krunama,
31:50sa divitisionem, odnosno s akosima, lorusima, sa skiptrum u rukama i akakijom.
31:56Zbog toga su Mileševski potreti ubrzo i prepravljeni istoriči umetnosti.
32:01Sporo oko toga, dalje je Sava koji je sasvim sigurno učestvao u oblikovanju Mileševe,
32:08nju sebi namenio za grobni hram.
32:11On je sahranjen zaista Mileševi, ali uz polješnji priprati koji je njegov britanac,
32:18o tako, nakon njegove smrti se gradio uz Mileševu i tu iz Stranova prenao njegove mošti.
32:25Moguće je da je Vladislav, kako bi dao značaja svoje zadužbini i sebi samome,
32:32odlučio da mošti svoga strica prenese i pohrani u svojoj zadužbinji.
32:38To je svakako imalo značajan politički odlik.
32:41Ne može se ipak isključiti ni to da je Sveti Savo u nekom trenutku razmišljao
32:46o tome da bude sahranjen u zadužbini svoga sina,
32:48a da je pravo mesto i očekvjeno mesto njegove sahrane,
32:52zapravo njegova katedralna crkva, a to je žič arhijereji se sahranjuju
32:56pri crkvi pri kojoj su istolovan.
32:59I mada beše nezakonito i razbojnički ugrabio vlast,
33:03vladaše blagočestivi kralj Vladislav blagorodno i ispravno,
33:08uz svesrdnu pomoć svoga tasta bugarskog cara Asena.
33:12Od svog dolaska na vlast, Stefan Vladislav održavo je bliske veze sa Bugarskim carstvom,
33:18što je Ugarsko kraljevstvo doživljavalo kao pretnju.
33:21Malo pošto je stupio na presto, novom kralju već je upućen izazov
33:25na zapadnim granicama Srpske države.
33:28Ne treba zaboraviti da je Ugarska imala određene pretenzije i ka Bosni.
33:33I još od vremena Andrije II. vode se krstaški ratovi protiv bosanskih jeretika,
33:38koje često nazivamo vogumilima ili patarenima, što je možda i pravilnije,
33:43osniva se bosanska biskupija sa sedištem u Đakovu.
33:47Ne treba zaboraviti da je tu i zahumlje, odnosno hum,
33:50koji opet je pogranična u ovom momentu oblast.
33:55Dakle, mi često u Srpsko-Ugarsku granicu posmatramo samo na Savi i Dunavu,
33:59ali postoji i ovaj drugi deo gde se utica i tekako mešaju Ugarski, Mletački
34:04i konačno, eto, i Srbija.
34:07Očigledno, Ugarska nije odustajala od svojih, ajde da kažemo,
34:12standardnih pravaca širenja.
34:14Kralj Vladislav bio je prinuđen da preduzme pohod u zapadne delove Huma,
34:18u koji je upao Ugarski herceg.
34:25Ovom prilikom, Vladislav je ponovo uspostavio granicu dva kraljevstva na Cetlini.
34:44Jer svu Palestinu, Siriju i Persiju, Bavilon i Egipat, Aziju i Trakiju i ostale krajeve obiđe,
34:55slično suncu i pticama, jer mnogo željaše da se svetim mestima pokloni
35:01i da se duhovnim stvarima nauči.
35:05Arhijepiskop Sava odlučio je da se posle Vladislavljevog krunisanja
35:10povuče sa arhijepiskopskog prestola,
35:12na koji je kao njegov naslednik izabran i rukopoložen njegov učenik,
35:17Arsenije prvi sremac.
35:18Zatim se uputio na svoje drugo hodočašće na istok.
35:24Posle poklonjenja Hristovom grobu u Jerusalimu i susreta sa poznanikom
35:29sa svog prvog putovanja, jerusalijski patrijarhom Atanasijem,
35:34on odlazi u posetu Aleksandrijskom patrijarhu, Simeonu II.
35:38I mora se primetiti da to nije bio uobičajen hodočasnički put.
35:46Naime, redko ko od zapadnih hodočasnika se upušta u takva duga putovanja.
35:54Valja i napomenuti da je Sava tom prilikom boravio i na dvoru
36:01jubitskog sultana Al Kamila, a pre njega deseta godina je
36:06od Evropljena tamo bio, odnosno na istom dvoru je bio samo još Franjo Asišk.
36:13Sava je čitav uskrešnji post 1235. proveo na Sinajskoj gori,
36:19gde je tokom svih 40 dana posta iz samoj bogorodičinog manastira,
36:26danas poznatije kao manastira Sv. Katarine, se peo na vrh Sinaja i vraćao,
36:33a posle okončanja posta vraća se u Jerusalim i nastavlja na sever,
36:39najpreo u Antiohiju, gde je u njenom zaleđu posetio još jednu
36:45Vizantijsku svetu goru, to je čuvena divna gora,
36:49severozapadno od Antiohije, a posle Antiohije je čak odlazio i u malu Jermeniju,
36:56dakle još dalje na sever, na današnje Maloazijsko poluostrvo,
37:00i do turskih strana, što će reći da je boravio obilazeći poznata mesta
37:08iz hrišćanske istorije u tom području i na teritoriji ikonijskog,
37:11seldručkog sultanata.
37:14Vraćajući se sa svog drugog pokloničkog putovanja u svetu zemlju,
37:19posetio je najpre Nikeju, zatim Carigrad, da bi svoje putovanje
37:25okončao u Trnovu, stonom mestu bugarskog vladara Jovana II. Asena.
37:32Prema nekim pokazateljima, njegovo hodočašće na istok imalo je između ostalog
37:37i karakter crkveno-diplomatske misije, sa ciljem dobijanja saglasnosti
37:42za obnovu autokefalne bugarske patrijaršije, što se uskoro posle njegove smrti i dogodilo.
37:48Zašto se Sava baš kroz Bugarsku vraća u Srbiju? Sa tog putovanja u kome je prethodno bio i u Nikej,
37:56bio i u Carigradu, u Latinskom. To je sigurno bila neka diplomatska misija.
38:05Zastavši kod bugarskog cara kao posljednjeg stajališta na putu svog povratka ka otačastvu,
38:14Sava se iznenada razboleo i na neki način otposlao cara u lov,
38:23krio je da mu se približava kraj.
38:26Saznajemo da je u stvari želao da se osami u tom susretu sa smrću,
38:32kao što to sveti čovjek popravilo i želi da uradi.
38:35Sveti Sava je na dvoru bugarskog cara posle kraće bolesti.
38:39Preminuo 14. to jest 27. januara 1235. godine.
38:46Sahranjen je u Dvorskoj crkvi svetih 40 mučenika.
38:50Sava se objavio čudesnim znamenjima posle izvestnog vremena
38:55i po naređenju Jovana Asena njegovo telo je izvađeno iz zemlje.
39:01Kada je grob otvoren, njegovo telo je pronađeno, kako izvori kažu,
39:08celo i nepovređeno, pa čak dodaje da je Sava izgledao kao da leži i spava.
39:14To znači sledeće, da su mošti koje su tom prilikom pronađene
39:19bile balsamovane, bile su takozvane cele, nerazrušene,
39:25i da su pripadale samim tim najpoštovanijoj vrsti relikvije u pravoslavnom svetu.
39:32Treba imati u vidu da je Srpska strana, po tada aktualnim kraljem Vladislavom,
39:38jako mnogo radila na tome da tako znamenitu relikviju prenese u svoju zemlju.
39:44Savine mošti bile su predmet posebnog pogađanja
39:49između bugarskog vladara i srpskog kralja Vladislava.
39:56Naravno, Srbi su želeli da vrate Savu u otačastvo i da ga sahrane u Mileševi.
40:03Bugarski car nije želeo da se liši prestižne relikvije.
40:08I na kraju, u jednom krajnje zanimljivom, gotovo romanesknom stilu,
40:16kakav obično odlikuje pisanja o takozvanom furta sakra ili krajđi relikvija,
40:22Vladislav je gotovo kao u kriminalnom romanu pobegao sa Savinim relikvijama
40:28i postavio ga u Milešovu koja je bila najverovatnije zajednička Savina i vladislavljeva zadožbina.
40:37Mada je arhijepiskop Sava bio smatran za svetog čoveka još za života,
40:42u obličavanje njegovog svetačkog proslavljanja u Srpskoj crkvi
40:46počelo je ubrzo posle njegove smrti i prenosa moštiju.
40:50On je bio to harizmatsko uporište, to ličenje svetosti koje je predstavljalo oslonac
40:57ne samo srpskoj crkvi nego i narodu koji je kroz upražnjavanje kultne prakse
41:04čuvao sećanje na vreme Nemanjića kao vreme državnosti, vreme samosvojnosti,
41:11vreme dakle nekog svog identiteta.
41:15I naravno upravo je to bio razlog za dalju sudbirnu Savinih moštiju
41:20kada je Sinan Paša kao protagonista te radikalne arbanaške struje na porti
41:28rešio da ih odnese na vračari i da ih tu spali.
41:33Ono što treba reći, upravo iz ovog turskog izvora,
41:38pouzdano znamo da tom prilikom ruka Svetoga Save
41:44nije bila priključena osnovnom korpusu moštiju koje su odnete u Beograd.
41:51Treba imati u vidu da ta relikvija još uvek postoji,
41:58da je moguće istražiti je i da ona, što je možda najvažnije,
42:05i dalje ima potpuno neizmenjen kultni značaj.
42:09Tako je poču.
42:12I poko je da, prečo je da, da je bilo bizantinja
42:15u teorii politikih bizantino,
42:17da je bilo o svoječenje
42:20da Sain Sabas v Serbi,
42:23da je bilo svoječo svoječo prípacije,
42:25da je biločevala svoječe.
42:27To je biločno, prečo je biločečo
42:32za pravzir v komunika
42:33of the Balkan Orthodox, who contributed to the partnership between the Serbian Church and the Byzantine Church in Nice,
42:47to the pacification with the Church of Bulgaria.
42:51So it plays as a factor of unity of the Church, of the ecclesiastical idea.
42:57And that's where we can say that the Byzantine Church is born.
43:03And during the Turkocracy, during the last century of Byzantine and Turkocracy,
43:08a part of the Byzantine tradition will be transferred to the Church
43:14and will become the identity of the Balkan peoples,
43:20which we call today Orthodoxy.
43:23Značaj личnosti Svetog Saveza Srbe daleko nadilazi vreme u kojem je živeo i traje do današnjeg dana.
43:32Sa sigurnošću se može reći da u čitavoj srpskoj istoriji ne postoji ličnost koja je više uticala na kulturu i
43:40identitet ovog naroda.
43:41On je imao kontemplativnu stranu svoje ličnosti.
43:46Podvizavao se kao monah u Svetoj gori.
43:50Bio vrstan znalaz bogoslovlja,
43:53ali ne samo u eruditskom smislu, nego opet sa jednom vizijom,
43:58sa jednom duhovnošću koja je bila redke one najređe vrste i najređe finoće.
44:04Njega nikako ne treba zamišljati kao skrušenog monaha koji se sada podvizava negde.
44:11Ne, on je bio princ monah.
44:14On je bio Nemanjić, on je bio kraljević, potekao iz vladarskog doma.
44:20On se kretao suvereno po tadašnje hrišćevskoj vaseljeni.
44:25Bio je priman na svakom dvoru sa svim mogućim počastima.
44:29U vremenu tom kada se konstituisala Nemanjićka država,
44:34on je bio taj koji je sa jedne strane mogo da sagleda tu širu sliku,
44:42scenu tadašnjeg sveta, njenu politiku, njene pokretačke snage,
44:49odnose snaga u tom svetu.
44:52Umeo je da u pravom trenutku napravi prave poteze,
44:57da pokaže one diplomatske i državničke osobine koje su bile potrebne
45:05da se Srbija konstituiše kao jedna stabilna država
45:09i da joj nađe mesto u tadašnjoj zajednici naroda.
45:14Osim te vizije koje je on imao, on je imao ono što danas zovemo osjećaj misije.
45:22Nesporan osjećaj misije.
45:24On je bio Sav u službi tog svog otačastva.
45:28On je hteo da Srbija ide u korak sa tim svetom.
45:34Bio je osoba ogromnog formata. To je bio Savo.
45:45Hvala što pratite.
46:08Hvala što pratite.
46:37Hvala što pratite.
Comments